ਸ਼ਤਾਯੁਰ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਜ੍ਞਾਨਵਾਨ੍ਰੋਗਵਰ੍ਜਿਤਃ 3.4.8.
ਉਹ ਸੌ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਣ ਗਿਆ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਸੀ ਅਤੇ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਸੀ।
ਕਾਰ੍ਤਿਕੇ ਮਾਸਿ ਲਕ੍ਸ਼ਾਬ੍ਦਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਂ ਕृਤਵਾਨ੍ਨਭਃ
ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਲੱਖਾਂ ਸਾਲ ਤਕ, ਉਸ ਨੇ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਚਮਕਾਇਆ।
ਪੂਜਯਿਤ੍ਵਾ ਵਿਧਾਨੇਨ ਪੂਰ੍ਣਿਮਾਯਾਂ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਹ
ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ (ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ) ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।
ਉਵਾਚ ਸ਼ਕ੍ਰਂ ਸ ਰਵਿਰ੍ਦੇਵਕਾਰ੍ਯਂ ਕਰੋਮ੍ਯਹਮ੍
ਸੂਰਜ ਨੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਮੈਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।'
ਧਾਤੁਪਾਠੋ ਨ੍ਯਪਠਿਤੋ ਭ੍ਰਂਸ਼ਾਰ੍ਥਃ ਸ੍ਵਰਵਰ੍ਣਕਃ
ਧਾਤੂਆਂ ਦੀ ਪਾਠ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਪਰ ਸੁਰਾਂ ਦੇ ਉਚਾਰਣ ਵਿੱਚ ਗਲਤੀ ਹੋ ਗਈ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ ਗਤਃ ਕਾਸ਼੍ਯਾਂ ਗੇਹੇ ਵੈ ਵੇਦਸ਼ਰ੍ਮਣਃ
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿਖੇ ਵੇਦਸ਼ਰਮਾ ਦੇ ਘਰ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਬ੍ਦਵਪੁਰ੍ਭੂਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਸ਼ਾਰਦਃ
ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਗਿਆ।
ਤ੍ਰਿਵਰ੍षਾਨ੍ਤੇ ਚ ਭਗਵਾਂਸ੍ਤਸ੍ਮੈ ਜ੍ਞਾਨਂ ਮਹਦ੍ਦਦੌ
ਤੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ਤੇ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵੱਡਾ ਗਿਆਨ ਦਿੱਤਾ।
ਜ੍ਞਾਤਂ ਕਾਰ੍ਯਗੁਣੇਨੈਵ ਦੀਕ੍ਸ਼ਿਤੇਨ ਤਦਾ ਹृਦਿ
ਉਸ ਸਮੇਂ, ਦীক্ষਾ ਲੈ ਚੁੱਕਾ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਵ੍ਯਕ੍ਤੇऽਹਂਕਾਰਭੂਤੇ ਚ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਜ੍ਞੇਯਾ ਬੁਧੈਰਜਾ
ਜਦੋਂ ਬੁੱਧੀ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਪਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਦੋਂ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ਅਜਨਮਾ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।
ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਤੁ ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਸ਼ਬ੍ਦਮਯਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ 3.4.8.
ਅਪਰਗਟ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ; ਪਰਗਟ ਨੂੰ ਧੁਨ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵृषਰੂਪਧਰੋ ਮੁਖ੍ਯੋ ਨਨ੍ਦਿਯਾਨਃ ਸ੍ਮृਤੋ ਬੁਧੈਃ
ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹੈ, ਉਹ ਵੱਛੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਨੰਦਿਯਾਨਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
ਸਪ੍ਤਹਸ੍ਤਸ੍ਤ੍ਰਿਧਾ ਬਦ੍ਧੋ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ੁਦ੍ਧੋ ਮੁਖੇ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਉਸ ਦੇ ਸੱਤ ਹੱਥ ਹਨ, ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ, ਸਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਤੇ ਮੂੰਹ 'ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਦ੍ਵੌਦ੍ਵੌ ਸ਼ृਂਗੌ ਚ ਸ਼ਿਰਸੋਰ੍ਨਂਦਿਯਾਨਸ੍ਯ ਵੈ ਸ੍ਮृਤੌ
ਨੰਦਿਯਾਨਾ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਦੋ ਸਿੰਗ ਹਨ, ਇਹ ਯਾਦ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਰੂਢਿਸ਼੍ਚ ਯੋਗਰੂਢਿਸ਼੍ਚ ਸ਼ਬ੍ਦੌ ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਿਰੋਦ੍ਵਯਮ੍
ਰੂਢੀ ਤੇ ਯੋਗਰੂਢੀ, ਇਹ ਦੋ ਨਾਮ ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਸਿਰਾਂ ਲਈ ਹਨ।
ਸਂਵਂਧਸ਼੍ਚਾਧਿਕਾਰਸ਼੍ਚ ਭੁਜਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਵृषਸ੍ਯ ਵੈ
ਸੰਬੰਧ ਤੇ ਅਧਿਕਾਰ, ਇਹ ਉਸ ਵੱਛੇ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਹਨ।
ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਬਦ੍ਧਸ਼੍ਚ ਸ ਵृषੋ ਨਨ੍ਦਿਯਾਨਾਥ ਤੇ ਨਮਃ
ਉਹ ਵੱਛਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਹੇ ਨੰਦਿਯਾਨਾ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਜਾਤਸ਼੍ਚ ਵृषਲਿਂਗਾਭ੍ਯਾਂ ਸੋऽਹਂਕਾਰੋ ਹਰਿਃ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਦੋ ਵੱਛਾ-ਰੂਪਾਂ ਤੋਂ ਅਹੰਕਾਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਖੁਦ ਹਰੀ ਹੈ।
ਇਤਿ ਜ੍ਞਾਨਂ ਹृਦਿ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਤਦਾ ਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ਤਕੌਮੁਦੀਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਗਿਆਨ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਸਿਦਧਾਂਤ-ਕੌਮੁਦੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਕਦਾ ਗਣਕੋ ਧੀਮਾਨ੍ਸਤ੍ਯਦਤ੍ਤਮੁਵਾਚ ਹ ਹਾਟਂ ਕੁਰੁ ਮਹਾਰਾਜ ਸਾਂਪ੍ਰਤਂ ਬਹੁਵृਤ੍ਤਿਦਮ੍ ।। 3.4.8.
ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਗਣਿਤਕਾਰ ਨੇ ਸਤ੍ਯਦੱਤ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਹੁਣ ਐਸਾ ਹਾਟ ਲਗਾ ਜੋ ਬਹੁਤ ਲਾਭ ਦੇਵੇ।'
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤਥਾ ਕृਤ੍ਵਾ ਡਿਂਡਿਮਧ੍ਵਨਿਨਾ ਪੁਰੇ
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਤੇ ਐਸਾ ਕਰ ਕੇ, ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਡੌਲ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਗੂੰਜੀ।
ਅਕ੍ਰੀਤਂ ਯਸ੍ਯ ਵੈ ਵਸ੍ਤੁ ਹਾਟੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ਵੈਸ਼੍ਯਕੋਵਿਦੈਃ
ਜੋ ਵੀ ਵਸਤੂ ਇਸ ਹਾਟ ਵਿੱਚ ਵਿਅਪਾਰੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਾ ਵਿਕੀ ਹੋਈ ਸੀ—
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸ਼ੂਦ੍ਰਜਨਾਸ਼੍ਚਕ੍ਰੁਰ੍ਨਾਨਾਵਿਧਂ ਵਸੁ
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ੂਦਰ ਜਾਤੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੀ ਦੌਲਤ ਲਿਆ ਕੇ ਰੱਖੀ।
ਏਕਦਾ ਲੋਹਕਾਰਸ਼੍ਚ ਦਾਰਿਦ੍ਰਂ ਲੋਹਰੂਪਿਣਮ੍
ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਇੱਕ ਲੋਹਾਰ ਜੋ ਗਰੀਬ ਸੀ ਤੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੀ—
ਅਕ੍ਰੀਤਂ ਪੁਰੁषਂ ਰਾਜਾ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਲੋਹਦਰਿਦ੍ਰਕਮ੍ ਕੋਸ਼ਾਗਾਰੇ ਤਦਾ ਰਾਜ੍ਞਾ ਸ੍ਥਾਪਿਤੋਭੂਦ੍ਦਰਿਦ੍ਰਕਃ
ਰਾਜਾ ਨੇ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨਾ ਵਿਕਿਆ ਤੇ ਲੋਹੇ ਵਿੱਚ ਗਰੀਬ ਸੀ, ਉਸ ਗਰੀਬ ਨੂੰ ਰਾਜ-ਖਜਾਨੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ।
ਨਿਸ਼ੀਥੇ ਤਮ ਉਦ੍ਭੂਤੇ ਕਰ੍ਮ ਧਰ੍ਮਸ਼੍ਚ ਮਾ ਤਥਾ
ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ, ਜਦੋਂ ਹਨੇਰਾ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਕਰਮ ਤੇ ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਐਸਾ ਨਾ ਕਰ।
ਤਤ੍ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਸਤ੍ਯਪੁਰੁषੋ ਰਾਜਾਨਮਿਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ਕਰ੍ਮਣਾ ਰਹਿਤੋ ਧਰ੍ਮੋ ਭੂਤਲੇ ਨ ਸ੍ਥਿਰੋ ਭਵੇਤ੍
ਫਿਰ ਸੱਚਾ ਮਨੁੱਖ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਕਰਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਧਰਮ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਟਿਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।'
ਧਰ੍ਮੇਣ ਰਹਿਤਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਰ੍ਨ ਸ਼ੋਭੇਤ ਕਦਾਚਨ
ਧਰਮ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਕਦੇ ਵੀ ਸੋਹਣੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਗਨ੍ਤੁਮਿਚ੍ਛਂਤਂ ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਕਰਯੋਰ੍ਨृਪਃ
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਜਦ ਉਹ ਜਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਸਦੇ ਹੱਥ ਫੜ ਲਏ।
ਨ ਤ੍ਯਾਜ੍ਯੋ ਹਿ ਮਯਾ ਦੇਵ ਭਵਾਨ੍ਕਿਙ੍ਗਨ੍ਤੁਮਰ੍ਹਤਿ 3.4.8.
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਛੱਡ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ; ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਾ ਕਿਉਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ?