ਸਰ੍ਵਦੇਵਪਰੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਵੇਦਪਾਠਪਰਾਯਣਃ ।। 3.4.8.
ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਭਗਤਿ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਹਰ ਵੇਲੇ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।
ਤਤ੍ਸੁਤਸ੍ਤੁ ਮृਤਿਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਜਨ੍ਮਮਾਤ੍ਰੇ ਹਿ ਦਾਰੁਣੇ
ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹੀ ਮਰ ਗਿਆ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਖਦਾਈ ਘਟਨਾ ਸੀ।
ਜਿਜੀਵ ਤਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦੇਨ ਵਿਵਸ੍ਵਾਨ੍ਨਾਮ ਚਾਭਵਤ੍
ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਬੱਚਾ ਬਚ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਵਿਵਸਵਾਨ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।
ਅਪਤ੍ਯਵਾਨ੍ਧਰ੍ਮਪਰਃ ਸੂਰ੍ਯਵਤਪਰਾਯਣਃ
ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਅਟੱਲ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।
ਸੁਸ਼ੀਲਾ ਨਾਮ ਵਿਖ੍ਯਾਤਾ ਪਤਿਸੇਵਾਰ੍ਥਮਾਗਤਾ
ਸੁਸ਼ੀਲਾ ਨਾਮ ਦੀ ਇਕ ਇਸਤਰੀ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਚੰਗੀ ਸੋਭਾ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਪਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਆਈ।
ਬਲਾਦ੍ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਤੁ ਨਿਸ਼ਿ ਬੁਭੁਜੇ ਸ੍ਮਰਵਿਹ੍ਵਲਃ
ਰਾਤ ਵੇਲੇ, ਕਾਮ ਵਾਸਨਾ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਉਸਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਕੀਤਾ।
ਲਿਂਗੇਦ੍ਰਿਯਂ ਚ ਪਤਿਤਂ ਗੁਦਭ੍ਰष੍ਟੋ ਮਹਾਂਗਰੁਕ੍
ਉਸਦਾ ਅੰਗ ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਵੱਡੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੋ ਗਈ।
ਸ ਚਕ੍ਰੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਂ ਪ੍ਰੇਮ੍ਣਾ ਨਿਰਾਹਾਰੋ ਯਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ
ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਸਾਲ ਤਕ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਤਪ ਕੀਤਾ।
ਤਦਾ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾ ਰਵੌ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਪ੍ਰਤ੍ਯਹਂ ਸ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਃ
ਫਿਰ, ਪੂਰੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ, ਉਹ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸੂਰਜ ਦੇ ਦਰ ਤੇ ਗਿਆ।
ਨਾਰੀਭਿਰ੍ਭਰ੍ਤ੍ਸਿਤਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸੋਥ ਕਾਮਿਨੀਯਾਚਿਤਃ
ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਔਰਤਾਂ ਵਲੋਂ ਤਿਰਸਕਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਹੁਣ ਉਸਨੂੰ ਇਕ ਕਾਮੀ ਇਸਤਰੀ ਵਲੋਂ ਚਾਹਿਆ ਗਿਆ।
ਸ਼ਤਾਯੁਰ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਜ੍ਞਾਨਵਾਨ੍ਰੋਗਵਰ੍ਜਿਤਃ 3.4.8.
ਉਹ ਸੌ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਣ ਗਿਆ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਸੀ ਅਤੇ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਸੀ।
ਕਾਰ੍ਤਿਕੇ ਮਾਸਿ ਲਕ੍ਸ਼ਾਬ੍ਦਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਂ ਕृਤਵਾਨ੍ਨਭਃ
ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਲੱਖਾਂ ਸਾਲ ਤਕ, ਉਸ ਨੇ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਚਮਕਾਇਆ।
ਪੂਜਯਿਤ੍ਵਾ ਵਿਧਾਨੇਨ ਪੂਰ੍ਣਿਮਾਯਾਂ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਹ
ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ (ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ) ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।
ਉਵਾਚ ਸ਼ਕ੍ਰਂ ਸ ਰਵਿਰ੍ਦੇਵਕਾਰ੍ਯਂ ਕਰੋਮ੍ਯਹਮ੍
ਸੂਰਜ ਨੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਮੈਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।'
ਧਾਤੁਪਾਠੋ ਨ੍ਯਪਠਿਤੋ ਭ੍ਰਂਸ਼ਾਰ੍ਥਃ ਸ੍ਵਰਵਰ੍ਣਕਃ
ਧਾਤੂਆਂ ਦੀ ਪਾਠ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਪਰ ਸੁਰਾਂ ਦੇ ਉਚਾਰਣ ਵਿੱਚ ਗਲਤੀ ਹੋ ਗਈ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ ਗਤਃ ਕਾਸ਼੍ਯਾਂ ਗੇਹੇ ਵੈ ਵੇਦਸ਼ਰ੍ਮਣਃ
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿਖੇ ਵੇਦਸ਼ਰਮਾ ਦੇ ਘਰ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਬ੍ਦਵਪੁਰ੍ਭੂਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਸ਼ਾਰਦਃ
ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਗਿਆ।
ਤ੍ਰਿਵਰ੍षਾਨ੍ਤੇ ਚ ਭਗਵਾਂਸ੍ਤਸ੍ਮੈ ਜ੍ਞਾਨਂ ਮਹਦ੍ਦਦੌ
ਤੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ਤੇ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵੱਡਾ ਗਿਆਨ ਦਿੱਤਾ।
ਜ੍ਞਾਤਂ ਕਾਰ੍ਯਗੁਣੇਨੈਵ ਦੀਕ੍ਸ਼ਿਤੇਨ ਤਦਾ ਹृਦਿ
ਉਸ ਸਮੇਂ, ਦীক্ষਾ ਲੈ ਚੁੱਕਾ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਵ੍ਯਕ੍ਤੇऽਹਂਕਾਰਭੂਤੇ ਚ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਜ੍ਞੇਯਾ ਬੁਧੈਰਜਾ
ਜਦੋਂ ਬੁੱਧੀ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਪਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਦੋਂ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ਅਜਨਮਾ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।
ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਤੁ ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਸ਼ਬ੍ਦਮਯਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ 3.4.8.
ਅਪਰਗਟ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ; ਪਰਗਟ ਨੂੰ ਧੁਨ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵृषਰੂਪਧਰੋ ਮੁਖ੍ਯੋ ਨਨ੍ਦਿਯਾਨਃ ਸ੍ਮृਤੋ ਬੁਧੈਃ
ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹੈ, ਉਹ ਵੱਛੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਨੰਦਿਯਾਨਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
ਸਪ੍ਤਹਸ੍ਤਸ੍ਤ੍ਰਿਧਾ ਬਦ੍ਧੋ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ੁਦ੍ਧੋ ਮੁਖੇ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਉਸ ਦੇ ਸੱਤ ਹੱਥ ਹਨ, ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ, ਸਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਤੇ ਮੂੰਹ 'ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਦ੍ਵੌਦ੍ਵੌ ਸ਼ृਂਗੌ ਚ ਸ਼ਿਰਸੋਰ੍ਨਂਦਿਯਾਨਸ੍ਯ ਵੈ ਸ੍ਮृਤੌ
ਨੰਦਿਯਾਨਾ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਦੋ ਸਿੰਗ ਹਨ, ਇਹ ਯਾਦ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਰੂਢਿਸ਼੍ਚ ਯੋਗਰੂਢਿਸ਼੍ਚ ਸ਼ਬ੍ਦੌ ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਿਰੋਦ੍ਵਯਮ੍
ਰੂਢੀ ਤੇ ਯੋਗਰੂਢੀ, ਇਹ ਦੋ ਨਾਮ ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਸਿਰਾਂ ਲਈ ਹਨ।
ਸਂਵਂਧਸ਼੍ਚਾਧਿਕਾਰਸ਼੍ਚ ਭੁਜਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਵृषਸ੍ਯ ਵੈ
ਸੰਬੰਧ ਤੇ ਅਧਿਕਾਰ, ਇਹ ਉਸ ਵੱਛੇ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਹਨ।
ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਬਦ੍ਧਸ਼੍ਚ ਸ ਵृषੋ ਨਨ੍ਦਿਯਾਨਾਥ ਤੇ ਨਮਃ
ਉਹ ਵੱਛਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਹੇ ਨੰਦਿਯਾਨਾ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਜਾਤਸ਼੍ਚ ਵृषਲਿਂਗਾਭ੍ਯਾਂ ਸੋऽਹਂਕਾਰੋ ਹਰਿਃ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਦੋ ਵੱਛਾ-ਰੂਪਾਂ ਤੋਂ ਅਹੰਕਾਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਖੁਦ ਹਰੀ ਹੈ।
ਇਤਿ ਜ੍ਞਾਨਂ ਹृਦਿ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਤਦਾ ਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ਤਕੌਮੁਦੀਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਗਿਆਨ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਸਿਦਧਾਂਤ-ਕੌਮੁਦੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਕਦਾ ਗਣਕੋ ਧੀਮਾਨ੍ਸਤ੍ਯਦਤ੍ਤਮੁਵਾਚ ਹ ਹਾਟਂ ਕੁਰੁ ਮਹਾਰਾਜ ਸਾਂਪ੍ਰਤਂ ਬਹੁਵृਤ੍ਤਿਦਮ੍ ।। 3.4.8.
ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਗਣਿਤਕਾਰ ਨੇ ਸਤ੍ਯਦੱਤ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਹੁਣ ਐਸਾ ਹਾਟ ਲਗਾ ਜੋ ਬਹੁਤ ਲਾਭ ਦੇਵੇ।'