ਤਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵੇ ਸਮਾਧਿਸ੍ਥਾ ਧ੍ਯਾਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਮਯਂ ਹਰਿਮ੍ 3.4.6.੧
ਉਥੇ ਸਾਰੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਗਏ ਤੇ ਹਰਿ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਚਿੰਤਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ ਵਰ੍ਣਿਤਂ ਚ ਮਯਾ ਤੁਭ੍ਯਂ ਕਿਮਨ੍ਯਚ੍ਛ੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਸਿ
ਵਿਆਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਇਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ; ਹੁਣ ਹੋਰ ਕੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ?
ਅਹਂ ਮਾਯਾਭਵੋ ਜਾਤੋ ਭਵਾਨ੍ਵੇਦਭਵੋ ਭੁਵਿ
ਮੈਂ ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ ਹਾਂ, ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਵੇਦ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਹੋ।
ਅਵਿਦ੍ਯਯਾ ਚ ਸਕਲਂ ਮਮ ਜ੍ਞਾਨਂ ਸਮਾਹृਤਮ੍
ਅਗਿਆਨ ਕਰਕੇ ਮੇਰਾ ਸਾਰਾ ਗਿਆਨ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ।
ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵ ਕृਪਯਾ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਮਾਂ ਮਂਦਭਾਗਿਨਮ੍
ਉੱਚਾ ਬ੍ਰਹਮ, ਦਇਆ ਕਰਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਜੋ ਥੋੜ੍ਹੀ ਭਾਗ ਵਾਲਾ ਹਾਂ, ਦੇਖਿਆ।
ਨਮਸ੍ਤਸ੍ਮੈ ਮੁਨੀਂਦ੍ਰਾਯ ਵੇਦਵ੍ਯਾਸਾਯ ਸਾਕ੍ਸ਼ਿਣੇ
ਉਸ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ, ਵੇਦਵਿਆਸ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇ ਗਵਾਹ ਹਨ, ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
ਪੁਨਰਨ੍ਯਚ੍ਚ ਮੇ ਬ੍ਰੂਹਿ ਸੂਤਾਦ੍ਯੈਃ ਕਿਂ ਕृਤਂ ਮੁਨੇ
ਮੈਨੂੰ ਫਿਰ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਸੂਤ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ?
ਅਹਂਕਾਰੋ ਹਿ ਜੀਵਾਤ੍ਮਾ ਸਰ੍ਵਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਕੋਟਿਹੀਨਕਃ
ਅਹੰਕਾਰ ਹੀ ਜੀਵਾਤਮਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਭ ਗਿਣਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹਨ।
ਪੁਰਾਣੋऽਣੋਰਣੀਯਾਂਸ਼੍ਚ षੋਡਸ਼ਾਤ੍ਮਾ ਸਨਾਤਨਃ
ਪੁਰਾਣਾ ਬਹੁਤ ਸੁਖਮ ਹੈ, ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਜ੍ਞੇਯੋ ਜੀਵਃ ਸ਼ਰੀਰੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ਸ ਈਸ਼ਗੁਣਬਂਧਿਤਃ
ਇਸ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜੀਵ ਨੂੰ ਜਾਣੋ; ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਮਨਸ਼੍ਚ ਵਿषਯਾ ਇਂਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਤਥੈਵ ਚ 3.4.6.
ਬੁੱਧੀ, ਮਨ, ਵਿਸ਼ੇ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਵੀ—
ਜੀਵੋ ਨਾਰਾਯਣਸ੍ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਚ੍ਛਂਕਰੇਣ ਵਿਮੋਹਿਤਃ
ਜੀਵ ਸਿੱਧਾ ਨਾਰਾਇਣ ਹੈ, ਪਰ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਭਟਕਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਕਾਲਾਤ੍ਮਾ ਭਗਵਾਨੀਸ਼ੋ ਮਹਾਕਲ੍ਪਸ੍ਵਰੂਪਕਃ ਈਸ਼ਨੇਤ੍ਰਾਣਿ ਤਾਨ੍ਯੇਵ ਬਨ੍ਧਕਲ੍ਪਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥਕਃ
ਸਮਾਂ ਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਅਸਲੀ ਸੂਰਤ ਹੈ, ਉਹ ਵੱਡੇ ਯੁਗ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ। ਪ੍ਰਭੂ ਦੀਆਂ ਇਹੀ ਤਾਕਤਾਂ ਹਨ ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਚੌਥਾ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਣ ਦਾ ਚੱਕਰ ਹੈ।
ਵਾਯੁਕਲ੍ਪੋ ਵਹ੍ਨਿਕਲ੍ਪੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਂਡੋ ਲਿਂਗਕਲ੍ਪਕਃ
ਇੱਕ ਹਵਾ ਦਾ ਚੱਕਰ ਹੈ, ਇੱਕ ਅੱਗ ਦਾ ਚੱਕਰ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਹੈ, ਤੇ ਲਿੰਗ ਦਾ ਚੱਕਰ ਹੈ।
ਭਵਿष੍ਯਕਲ੍ਪਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਤਥਾ ਗਰੁਡਕ ਲ੍ਪਕਃ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਚੱਕਰ ਹੈ, ਤੇ ਗਰੁੜ ਦਾ ਚੱਕਰ ਵੀ ਹੈ।
ਵਾਮਨਸ਼੍ਚ ਨृਸਿਂਹਸ਼੍ਚ ਵਰਾਹੋ ਮਤ੍ਸ੍ਯਕੂਰ੍ਮਕੌ
ਵਾਮਨ, ਨਰਸਿੰਘ, ਵਰਾਹ, ਮਤਸਯ ਤੇ ਕੂਰਮ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵੀ ਹਨ।
ਅष੍ਟਾਦਸ਼ਦਿਨੇष੍ਵੇਵ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋऽਵ੍ਯਕ੍ਤਜਨ੍ਮਨਃ
ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਅਠਾਰਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਹ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕੂਰ੍ਮਕਲ੍ਪਸ਼੍ਚ ਤਤ੍ਰਾਦ੍ਯੋ ਮਤ੍ਸ੍ਯਕਲ੍ਪੋ ਦ੍ਵਿਤੀਯਕਃ
ਉਥੇ ਪਹਿਲਾ ਕੂਰਮ ਦਾ ਚੱਕਰ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਮਤਸਯ ਦਾ ਚੱਕਰ ਹੈ।
ਦ੍ਵਿਧਾ ਚ ਭਗਵਾਨ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਃ ਸ੍ਥੂਲੋऽਗੁਣੋ ਗੁਣੀ
ਪ੍ਰਭੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੋ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ: ਇੱਕ ਸੁਕਸ਼ਮ, ਦੂਜਾ ਸਥੂਲ; ਇੱਕ ਗੁਣ ਰਹਿਤ, ਦੂਜਾ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ।
ਨਿਰ੍ਗੁਣੋਵ੍ਯਯਰੂਪਸ਼੍ਚਾਵ੍ਯਕ੍ਤਜਨ੍ਮਾ ਸ੍ਵਭੂਃ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਉਹ ਗੁਣ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਅਵਿਨਾਸੀ ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਆਪ ਹੀ ਜਨਮਿਆ ਤੇ ਆਪ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਊਨਵਿਂਸ਼ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਲਕ੍ਸ਼ੈਕੋ ਮਾਨੁषਾਬ੍ਦਕੈਃ 3.4.6.
ਉਨਨੀ ਹਜ਼ਾਰ ਇੱਕ ਸੌ ਮਨੁੱਖੀ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹੈ।
ਨਿਰ੍ਗੁਣੋऽਵ੍ਯਕ੍ਤਜਨ੍ਮਾ ਚ ਕਾਲਾਤ੍ਸਰ੍ਵੇਸ਼੍ਵਰਃ ਪਰਃ
ਉਹ ਗੁਣ ਰਹਿਤ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਸਭ ਦਾ ਸਰਵੋਚ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ।
ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਮਨੋ ਬੁਦ੍ਧਿਰਵ੍ਯਕ੍ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਮृਤਾਨਿ ਵੈ
ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਮਨ ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਦੇ ਹੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਯਦਾ ਵ੍ਯਕ੍ਤੇ ਸ੍ਵਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋऽਵ੍ਯਕ੍ਤਜਨ੍ਮਾ ਹਿ ਸਂਸ੍ਮृਤਃ
ਜਦੋਂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਹੋਇਆ ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮੋ ਮਨੋਨਿਲੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਗਚ੍ਛੇਦ੍ਵੈ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪਦਮ੍
ਸੁਕਸ਼ਮ ਮਨ ਤੇ ਹਵਾ ਬਣ ਕੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਥਾਂ ਤੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਥਾਨੇ ਤੁ ਮੁਨਯੋ ਗਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਸਮਾਧਿਨਾ
ਉਸ ਥਾਂ ਤੇ, ਸਾਰੇ ਮੁਨੀ ਧਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹਨ।
ਸਚ੍ਚਿਦਾਨਂਦਘਨਕਂ ਤਤਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਃ ਕਲੇਵਰੇ
ਉਥੇ, ਸਰੀਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਜੀਵਨ, ਚੇਤਨਾ ਤੇ ਆਨੰਦ ਦੀ ਭਰਪੂਰਤਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਦਦृਸ਼ੁਰ੍ਮਨੁਜਾਨ੍ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਪਸ਼ੁਤੁਲ੍ਯਾਨ੍ਹਿ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਕਾਨ੍
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਾਂਗ ਸੁਕਸ਼ਮ ਸਨ।
ਕ੍ਵਚਿਤ੍ਕ੍ਵਚਿਤ੍ਸ੍ਥਿਤਾ ਵਰ੍ਣਾ ਵਰ੍ਣਸਂਕਰਸਨ੍ਨਿਭਾਃ
ਕਦੇ ਕਦੇ, ਵਰਨਾਂ ਮੌਜੂਦ ਸਨ, ਜੋ ਵਰਨਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦੇ ਸਨ।
ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਸਕਲਾ ਵੇਦਾਸ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਭੂਮਂਡਲਂ ਤਦਾ ।। ਗੋਪ੍ਯੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਚ ਹਰਿਣਾ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਚਕ੍ਰੁਰ੍ਮਹੋਤ੍ਸਵਮ੍
ਉਸ ਵੇਲੇ, ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ ਤੇ ਵੇਦ ਧਰਤੀ ਛੱਡ ਕੇ ਲੁਕ ਗਏ, ਤੇ ਹਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਵੱਡਾ ਉਤਸਵ ਮਨਾਇਆ।