ਨਮਸ੍ਤਸ੍ਯੈ ਮਹਾਕਾਲ੍ਯੈ ਵਿष੍ਣੁਮਾਯੇ ਨਮੋਨਮਃ
ਉਸ ਮਹਾਕਾਲੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ।
ਤਾਨ੍ਨੋ ਵਦ ਮਹਾਭਾਗ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞੋऽਸ੍ਤਿ ਭਵਾਨ੍ਸਦਾ
ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਵੱਡੇ ਭਾਗ ਵਾਲੇ, ਤੁਸੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ ਹੋ।
ਵਲੀਗਢਂ ਮਹਾਰਮ੍ਯਂ ਯਾਦਵੈ ਰਕ੍ਸ਼ਿਤਂ ਪੁਰਮ੍
ਵਲੀਗੜ੍ਹ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਹੈ, ਯਾਦਵਾਂ ਵਲੋਂ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸ਼ਹਿਰ।
ਵੀਰਸੇਨਸ੍ਯ ਵੈ ਪੌਤ੍ਰਂ ਭੂਪਸੇਨਂ ਨृਪੋਤ੍ਤਮਮ੍
ਵੀਰਸੇਨ ਦਾ ਪੋਤਾ, ਭੂਪਸੇਨ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੀ।
ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਂਤਰੇ ਭੂਪਾ ਨਾਨਾਦੇਸ਼੍ਯਾਃ ਸਮਾਗਤਾਃ
ਇਸ ਵੇਲੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ।
ਸਹੋਦ੍ਦੀਨਸ੍ਤੁ ਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪੁਨਰਾਗਤ੍ਯ ਦੇਹਲੀਮ੍
ਸਹੋੱਦੀਨ ਨੇ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮੁੜ ਕੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਆ ਗਿਆ।
ਤਤ੍ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਬਹੁਧਾ ਮ੍ਲੇਚ੍ਛਾ ਇਹਾਗਤ੍ਯ ਸਮਨ੍ਤਤਃ
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਈ ਪੱਖੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਇੱਥੇ ਆ ਗਏ।
ਅਦ੍ਯਪ੍ਰਭृਤਿ ਦੇਸ਼ੇऽਸ੍ਮਿਞ੍ਛਤਵਰ੍षਾਨ੍ਤਰੇ ਹਿ ਤੇ
ਅੱਜ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਇਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਉਹ—
ਮ੍ਲੇਚ੍ਛਭੂਪਾ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯੂਯਂ ਮਯਾ ਸਹ
ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਰਾਜੇ—ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ—
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤੁ ਵਚਨਂ ਦੁਃਖਾਤ੍ਸਂਤ੍ਯਜ੍ਯ ਨੈਮਿषਮ੍
ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਨੈਮੀਸ਼ ਛੱਡ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ।
ਤਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵੇ ਸਮਾਧਿਸ੍ਥਾ ਧ੍ਯਾਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਮਯਂ ਹਰਿਮ੍ 3.4.6.੧
ਉਥੇ ਸਾਰੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਗਏ ਤੇ ਹਰਿ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਚਿੰਤਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ ਵਰ੍ਣਿਤਂ ਚ ਮਯਾ ਤੁਭ੍ਯਂ ਕਿਮਨ੍ਯਚ੍ਛ੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਸਿ
ਵਿਆਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਇਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ; ਹੁਣ ਹੋਰ ਕੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ?
ਅਹਂ ਮਾਯਾਭਵੋ ਜਾਤੋ ਭਵਾਨ੍ਵੇਦਭਵੋ ਭੁਵਿ
ਮੈਂ ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ ਹਾਂ, ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਵੇਦ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਹੋ।
ਅਵਿਦ੍ਯਯਾ ਚ ਸਕਲਂ ਮਮ ਜ੍ਞਾਨਂ ਸਮਾਹृਤਮ੍
ਅਗਿਆਨ ਕਰਕੇ ਮੇਰਾ ਸਾਰਾ ਗਿਆਨ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ।
ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵ ਕृਪਯਾ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਮਾਂ ਮਂਦਭਾਗਿਨਮ੍
ਉੱਚਾ ਬ੍ਰਹਮ, ਦਇਆ ਕਰਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਜੋ ਥੋੜ੍ਹੀ ਭਾਗ ਵਾਲਾ ਹਾਂ, ਦੇਖਿਆ।
ਨਮਸ੍ਤਸ੍ਮੈ ਮੁਨੀਂਦ੍ਰਾਯ ਵੇਦਵ੍ਯਾਸਾਯ ਸਾਕ੍ਸ਼ਿਣੇ
ਉਸ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ, ਵੇਦਵਿਆਸ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇ ਗਵਾਹ ਹਨ, ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
ਪੁਨਰਨ੍ਯਚ੍ਚ ਮੇ ਬ੍ਰੂਹਿ ਸੂਤਾਦ੍ਯੈਃ ਕਿਂ ਕृਤਂ ਮੁਨੇ
ਮੈਨੂੰ ਫਿਰ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਸੂਤ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ?
ਅਹਂਕਾਰੋ ਹਿ ਜੀਵਾਤ੍ਮਾ ਸਰ੍ਵਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਕੋਟਿਹੀਨਕਃ
ਅਹੰਕਾਰ ਹੀ ਜੀਵਾਤਮਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਭ ਗਿਣਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹਨ।
ਪੁਰਾਣੋऽਣੋਰਣੀਯਾਂਸ਼੍ਚ षੋਡਸ਼ਾਤ੍ਮਾ ਸਨਾਤਨਃ
ਪੁਰਾਣਾ ਬਹੁਤ ਸੁਖਮ ਹੈ, ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਜ੍ਞੇਯੋ ਜੀਵਃ ਸ਼ਰੀਰੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ਸ ਈਸ਼ਗੁਣਬਂਧਿਤਃ
ਇਸ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜੀਵ ਨੂੰ ਜਾਣੋ; ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਮਨਸ਼੍ਚ ਵਿषਯਾ ਇਂਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਤਥੈਵ ਚ 3.4.6.
ਬੁੱਧੀ, ਮਨ, ਵਿਸ਼ੇ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਵੀ—
ਜੀਵੋ ਨਾਰਾਯਣਸ੍ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਚ੍ਛਂਕਰੇਣ ਵਿਮੋਹਿਤਃ
ਜੀਵ ਸਿੱਧਾ ਨਾਰਾਇਣ ਹੈ, ਪਰ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਭਟਕਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਕਾਲਾਤ੍ਮਾ ਭਗਵਾਨੀਸ਼ੋ ਮਹਾਕਲ੍ਪਸ੍ਵਰੂਪਕਃ ਈਸ਼ਨੇਤ੍ਰਾਣਿ ਤਾਨ੍ਯੇਵ ਬਨ੍ਧਕਲ੍ਪਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥਕਃ
ਸਮਾਂ ਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਅਸਲੀ ਸੂਰਤ ਹੈ, ਉਹ ਵੱਡੇ ਯੁਗ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ। ਪ੍ਰਭੂ ਦੀਆਂ ਇਹੀ ਤਾਕਤਾਂ ਹਨ ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਚੌਥਾ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਣ ਦਾ ਚੱਕਰ ਹੈ।
ਵਾਯੁਕਲ੍ਪੋ ਵਹ੍ਨਿਕਲ੍ਪੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਂਡੋ ਲਿਂਗਕਲ੍ਪਕਃ
ਇੱਕ ਹਵਾ ਦਾ ਚੱਕਰ ਹੈ, ਇੱਕ ਅੱਗ ਦਾ ਚੱਕਰ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਹੈ, ਤੇ ਲਿੰਗ ਦਾ ਚੱਕਰ ਹੈ।
ਭਵਿष੍ਯਕਲ੍ਪਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਤਥਾ ਗਰੁਡਕ ਲ੍ਪਕਃ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਚੱਕਰ ਹੈ, ਤੇ ਗਰੁੜ ਦਾ ਚੱਕਰ ਵੀ ਹੈ।
ਵਾਮਨਸ਼੍ਚ ਨृਸਿਂਹਸ਼੍ਚ ਵਰਾਹੋ ਮਤ੍ਸ੍ਯਕੂਰ੍ਮਕੌ
ਵਾਮਨ, ਨਰਸਿੰਘ, ਵਰਾਹ, ਮਤਸਯ ਤੇ ਕੂਰਮ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵੀ ਹਨ।
ਅष੍ਟਾਦਸ਼ਦਿਨੇष੍ਵੇਵ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋऽਵ੍ਯਕ੍ਤਜਨ੍ਮਨਃ
ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਅਠਾਰਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਹ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕੂਰ੍ਮਕਲ੍ਪਸ਼੍ਚ ਤਤ੍ਰਾਦ੍ਯੋ ਮਤ੍ਸ੍ਯਕਲ੍ਪੋ ਦ੍ਵਿਤੀਯਕਃ
ਉਥੇ ਪਹਿਲਾ ਕੂਰਮ ਦਾ ਚੱਕਰ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਮਤਸਯ ਦਾ ਚੱਕਰ ਹੈ।
ਦ੍ਵਿਧਾ ਚ ਭਗਵਾਨ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਃ ਸ੍ਥੂਲੋऽਗੁਣੋ ਗੁਣੀ
ਪ੍ਰਭੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੋ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ: ਇੱਕ ਸੁਕਸ਼ਮ, ਦੂਜਾ ਸਥੂਲ; ਇੱਕ ਗੁਣ ਰਹਿਤ, ਦੂਜਾ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ।
ਨਿਰ੍ਗੁਣੋਵ੍ਯਯਰੂਪਸ਼੍ਚਾਵ੍ਯਕ੍ਤਜਨ੍ਮਾ ਸ੍ਵਭੂਃ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਉਹ ਗੁਣ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਅਵਿਨਾਸੀ ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਆਪ ਹੀ ਜਨਮਿਆ ਤੇ ਆਪ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।