ਯਦਿਚ੍ਛਸਿ ਮਹਾਬਾਹੋ! ਪ੍ਰੀਤਿਦਂ ਚਾਦ੍ਭੁਤਂ ਸ਼ੁਭਮ੍ । ਸ਼੍ਰਵ੍ਯਂ ਭਰਤਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ! ਸਰ੍ਵਪਾਪਭਯਾਪਹਮ੍
ਜੇ ਤੂੰ ਜੋ ਵੀ ਚਾਹੇਂ, ਹੇ ਭਾਲੁਦਾਰ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਹ ਮਨੋਹਰ ਅਤੇ ਚਮਤਕਾਰਕਾਰੀ ਸ਼ੁਭਤਾ—ਸੁਣੋ, ਹੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਕਰਾਲ ਬਿਰਦ—ਇਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਭੈ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਯਥਾ ਵੈਸ਼ਮ੍ਪਾਯਨੇਨ ਪੁਰਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਪਿਤੁਸ੍ਤਵ । ਮਹਾਭਾਰਤਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਤ੍ਯਾਵ੍ਯਪੋਹਨਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਵੈਸਾਂਪਯਨ ਨੇ ਬਹੁ ਸਾਲ ਪਿਛੋਂ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ: ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੀ ਵਿਵਰਣਾਤਮਕ ਰਚਨਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਗੰਭੀਰ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਿਵਾਈਂਦੀ ਹੈ।
ਅਥ ਤਮृषਯਃ ਸਰ੍ਵੇ ਰਾਜਾਨਮਿਦਮਬ੍ਰੁਵਨ੍ । ਸਾਧੁ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਮਹਾਬਾਹੋ! ਵ੍ਯਾਸੇਨਾਮਿਤਬੁਦ੍ਧਿਨਾ
ਤਾਂ ਫਿਰ ਉਹ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਉਸ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਕਹਿ ਉਠੇ: "ਵਧੀਆ ਬੋਲਿਆ, ਹੇ ਭਾਲੁਦਾਰ! ਇਹ ਗੱਲ ਵਿਆਸ ਨੇ ਠੀਕ ਸਮਝ ਕੇ ਕਹੀ ਹੈ।"
ਸੁਮਨ੍ਤੁਂ ਪृਚ੍ਛ ਰਾਜਰ੍षੇ! ਸਰ੍ਵਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਸ਼ਾਰਦਮ੍ । ਅਸ੍ਮਾਕਮਪਿ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ! ਸ਼੍ਰਵਣੇ ਜਾਯਤੇ ਮਤਿਃ । ਅਥ ਵ੍ਯਾਸੋ ਮਹਾਤੇਜਾਃ ਸੁਮਨ੍ਤੁਮृषਿਮਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਰਾਜਾ-ਰਿਸ਼ੀ ਸੁਮੰਤ ਨੇ ਸਾਰਿਆਂ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਪੰਡਿਤ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: "ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਸਾਡੇ ਸ਼੍ਰਵਣ ਨਾਲ ਵੀ ਸਮਝ ਉਪਜਦੀ ਹੈ।" ਇੱਥੇ ਮਹਾਨ ਵਿਆਸ ਨੇ ਸੁਮੰਤ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕੀਤਾ।
ਕਥਯਾਸ੍ਮੈ ਕਥਾਸ੍ਤਾਤ! ਯਾਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਮੋਦਤੇ ਨृਪਃ । ਭਾਰਤਾਦਿਕਥਾਨਾਂ ਤੁ ਯਤ੍ਰਾਸ੍ਯ ਰਮਤੇ ਮਨਃ
ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਦੱਸੋ, ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਤੇ, ਉਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਕੇ ਰਾਜਾ ਖੁਸ਼ ਹੋਵੇ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਰਾਸਤਾਂ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਿਲੇ।"
ਅਸਾਵਪਿ ਮਹਾਤੇਜਾਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਭਾਵਂ ਮਹਾਮਤੇਃ । ਵ੍ਯਾਸਸ੍ਯ ਦ੍ਵਿਜਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ! ऋषੀਣਾਂ ਚਾਪਿ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ
ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਮਹਾਨ-ਚਿੰਤਨ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਗਹਿਰੀ ਪਹਿਲ ਮਿਲੀ; ਦੋਵਾਂ-ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਥਮ ਵਿਆਸ, ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤੇ।
ਚਕਾਰ ਵਕ੍ਤੁਂ ਸ ਮਨਸ੍ਤਸ੍ਮੈ ਰਾਜ੍ਞੇ ਮਹਾਮਤਿਃ । ਵ੍ਯਾਸਸ੍ਯ ਸ਼ਾਸਨਾਦ੍ਵਿਪ੍ਰ! ऋषੀਣਾਂ ਚੈਵ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ
ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਮਨ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਨਾਲ ਬੋਲਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ, ਹੇ ਦੋਜਨਮਾਂ ਵਿਆਸ; ਵਿਆਸ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਹਰ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਬੋਲ ਉਠੇ।
ਅਥ ਰਾਜਾ ਮਹਾਤੇਜਾ ਆਜਮੀਢੋ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਮ੍ । ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਸ਼ਿਰਸਾਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਤੁਮੁਪਚਕ੍ਰਮੇ
ਤਦ ਮਹਾਨ-ਮਹਿਮਾਨ ਰਾਜਾ ਉੱਠਿਆ ਅਤੇ ਸਿਰ ਨਮਾਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕੋਲ ਜਾਂ ਕੇ ਆਪਣਾ ਉਦੇਸ਼ ਕਹਿਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ।
ਸ਼ਤਾਨੀਕ ਉਵਾਚ ਪੁਣ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਂ ਮਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍! ਪਾਵਨਾਯ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਯ । ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਯਦ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ਼੍ਰੇष੍ਠ! ਮੁਚ੍ਯੇऽਹਂ ਸਰ੍ਵਪਾਤਕਾਤ੍
ਸੁਮਨਤ੍ਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਸੁਣਾਓ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕੋਈ ਪਵਿੱਤਰ ਕਹਾਣੀ ਜੋ ਧੋਤੀ ਅਤੇ ਕੀਰਤੀ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਲਈ ਹੋਵੇ; ਤੇਰੇ ਸ੍ਰੋਤ ਨਾਲ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗਾ।"
ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਨਾਨਾਵਿਧਾਨਿ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਸਨ੍ਤਿ ਪੁष੍ਪਾਨਿ ਭਾਰਤ । ਯਾਨਿ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਨਰੋ ਰਾਜਨ੍! ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਸਰ੍ਵਕਿਲ੍ਬਿषੈਃ
ਸੁਮੰਤੁ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਧਰਮਸਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਬਹੁ ਰੂਪ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਭਰਾਤ, ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਂਗ; ਜੋ ਕੋਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਮਹਿਲੇ, ਰਾਜੇ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਰੇ ਮਲਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।"
ਕਿਮਿਚ੍ਛਸਿ ਮਹਾਬਾਹੋ! ਸ਼੍ਰੋਤੁਂ ਯਤ੍ਤ੍ਵਾਂ ਬ੍ਰਵੀਮਿ ਵੈ । ਭਾਰਤਾਦਿਕਥਾਨਾਂ ਤੁ ਯਾਸੁ ਧਰ੍ਮਾਦਯਃ ਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਤੂੰ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਭਾਲੁਦਾਰ? ਹੁਣ ਸੁਣ ਜੋ ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ: ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਐਸੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਤਵ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹੋਈ ਹੈ।
ਸ਼ਤਾਨੀਕ ਉਵਾਚ ਮਤਾਨਿ ਕਾਨਿ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰ ! ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਸੁਵ੍ਰਤ! । ਯਾਨਿ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਨਰੋ ਵਿਪ੍ਰ! ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਸਰ੍ਵਕਿਲ੍ਬਿषੈਃ
ਸਤਾਨਿਕਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਦੱਸੋ, ਹੇ ਪੰਡਿਤ, ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਿਹੜੇ ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਤਰ, ਜੋ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੁਸੀਂ ਸੱਚ ਮੰਨਦੇ ਹੋ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਕੇ ਮਨੁੱਖ, ਹੇ ਦੋਜਨਮ, ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਸ਼੍ਰੂਯਨ੍ਤਾਂ ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਮਨੁਰ੍ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਯਮੋऽਙ੍ਗਿਰਾਃ । ਵਸਿष੍ਠਦਕ੍ਸ਼ਸਂਵਰ੍ਤਸ਼ਾਤਾਤਪਪਰਾਸ਼ਰਾਃ
ਸੁਮੰਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਸੁਣਾਏ ਜਾਣ—ਮਨੂ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਯਮ, ਅੰਗਿਰਸ; ਨਾਲ ਹੀ ਵਸੀਸਠ, ਦਕਸ਼, ਸੰਵਰਤ, ਸਤਤ, ਤਪਸ ਅਤੇ ਪਰਾਸਰ।
ਆਪਸ੍ਤਮ੍ਬੋऽਥ ਉਸ਼ਨਾ ਕਾਤ੍ਯਾਯਨਬृਹਸ੍ਪਤੀ । ਗੌਤਮਃਸ਼ਙ੍ਖਲਿਖਿਤੌ ਹਾਰੀਤੋऽਤ੍ਰਿਰਥਾਪਿ ਵਾ
ਅਪਸਤੰਭ ਅਤੇ ਉਸਾਨ, ਕਟਿਆਯਨ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ; ਗੌਤਮ ਅਤੇ ਸਾਂਖਿਆਲਿ, ਹਰਿਤ, ਆਤਰੀਅ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਕਿ ਰਥ ਵੀ ਲਿਖੇ ਗਏ ਹਨ।
ਏਤਾਨਿ ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਚ ਭਾਰਤ! । ਵृਨ੍ਦਾਰਕਪੁਰਂ ਗਤ੍ਵਾ ਮੋਦਤੇ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਕੇ ਅਤੇ ਸਮਝ ਕੇ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਤੂੰ ਵ੍ਰਿੰਦਰਕਾ-ਨਗਰ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੈ—ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
ਸ਼ਤਾਨੀਕ ਉਵਾਚ ਯਾਨ੍ਯੇਤਾਨਿ ਤ੍ਵਯੋਕ੍ਤਾਨਿ ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਸੁਵ੍ਰਤ! । ਨੇਚ੍ਛਾਮਿ ਸ਼੍ਰੋਤੁਂ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰ! ਸ਼੍ਰੁਤਾਨ੍ਯੇਤਾਨਿ ਹਿ ਦ੍ਵਿਜ!
ਸਤਾਨਿਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਹ ਧਰਮ-ਸਾਸਤਰ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਦੱਸੇ, ਹੇ ਵ੍ਰਤਧਾਰੀ, ਮੈਨੂੰ ਸੁਣਣੇ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ; ਹੇ ਦੋਜਨਮੇ, ਮੈਂ ਇਹ ਸੁਣੀਆਂ ਸੁੱਥੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਨਹੀਂ ਸਹਿਣਾ।
ਤ੍ਰਯਾਣਾਮਪਿ ਵਰ੍ਣਾਨਾਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਨਾਮਪਿ ਪਣ੍ਡਿਤੈਃ । ਸ਼੍ਰੇਯਸੇ ਨ ਤੁ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਣਾਂ ਤਤ੍ਰ ਮੇ ਵਚਨਂ ਸ਼ृਣੁ
ਜੋ ਤਿੰਨ ਵਰਗਾਂ ਲਈ ਤੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਉਹ ਭਲਾ-ਹਿਤ ਲਈ ਹਨ, ਪਰ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਂ ਲਈ ਨਹੀਂ—ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣਹਿ।
ਚਤੁਰ੍ਣਾਮਿਹ ਵਰ੍ਣਾਨਾਂ ਸ਼੍ਰੇਯਸੇ ਯਾਨਿ ਸੁਵ੍ਰਤ! । ਭਵਨ੍ਤਿ ਦ੍ਵਿਜਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ! ਸ਼੍ਰੁਤਾਨਿ ਭੁਵਨਤ੍ਰਯੇ
ਚਾਰ ਵਰਗਾਂ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ, ਹੇ ਵ੍ਰਤਧਾਰੀ, ਇਹ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ; ਹੇ ਦੋਜਨਮੇਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼ੇਰ, ਇਹ ਸੁਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਵਿਆਵਸਥਾਵਾਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹਨ।
ਵਿਸ਼ੇषਤਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥਸ੍ਯ ਵਰ੍ਣਸ੍ਯ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮ!
ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਚੌਥੇ ਵਰਗ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮੇਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਖੜੇ ਹੋਏ!
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਦਿषੁ ਵਰ੍ਣੇषੁ ਤ੍ਰਿषੁ ਵੇਦਾਃ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਿਤਾਃ । ਮਨ੍ਵਾਦੀਨਿ ਚ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਤਥਾਙ੍ਗਾਨਿ ਸਮਨ੍ਤਤਃ
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਰਨ-ਵਿਵਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵੇਦ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ; ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨੁ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਕੋਡ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਭਾਗ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖੇ ਗਏ ਹਨ।
ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਸ਼੍ਚੈਵ ਭृਸ਼ਂ ਦੀਨਾਃ ਪ੍ਰਤਿਭਾਨ੍ਤਿ ਦ੍ਵਿਜਪ੍ਰਭੋ । ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਕਾਮਮੋਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਸ਼ਸ੍ਤਾਃ ਸ੍ਯੁਰਵਨੇ ਕਥਮ੍
ਉਤਰ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਬਹੁਤ ਪੀੜਤ ਹਨ ਫਿਰ ਵੀ ਦੋਜਨਮੇ ਸਾਹਿਬਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਓਹ ਚਾਰ ਉਦੇਸ਼ — ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ, mokṣa — ਲਈ ਕਿਵੇਂ ਉੱਚਿਤ ਸਾਧਨ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਆਗਮੇਨ ਵਿਹੀਨਾ ਹਿ ਅਹੋ ਕष੍ਟਂ ਮਤਂ ਮਮ੍ । ਕਸ਼੍ਚੈषਾਮਾਗਮਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਪੁਰਾ ਦ੍ਵਿਜਮਨੀषਿਭਿਃ । ਤ੍ਰਿਵਰ੍ਗਪ੍ਰਾਪ੍ਤਯੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਞ੍ਛ੍ਰੇਯਸੇ ਚ ਤਥੋਭਯੋਃ
ਹਾਇ – ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਦੁੱਖਦਾਇਕ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਗਮ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਕੌਣ-ਕੌਣ ਸੇਵਤ ਸ਼ਾਸਤਰ ਪਹਿਲਾਂ ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮੇ ਸੰਨੀਵਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਿਖਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਤਿੰਨ-ਤਰਫੇ ਨਤੀਜੇ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਨਤਾ, ਸਰਵੋਤਮ ਭਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਣ?
ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਸਾਧੁ ਸਾਧੁ ਮਹਾਬਾਹੋ! ਸ਼ृਣੁ ਮੇ ਪਰਮਂ ਵਚਃ । ਚਤੁਰ੍ਣਾਮਪਿ ਵਰ੍ਣਾਨਾਂ ਯਾਨਿ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਨਿ ਸ਼੍ਰੇਯਸੇ
ਸੁਮੰਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਵਧੀਆ ਬੋਲੀ, ਮੇਰੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ-ਧਾਰੀ! ਮੇਰੀ ਉੱਚੀ ਗੱਲ ਸੁਣ: ਚਾਰ ਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜਿਹੜੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਭਲਾਈ ਵੱਲ ਰਾਹ ਦਿਖਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਹੁਣ ਉਹ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ! ਸ਼ृਣੁ ਤਾਨਿ ਨृਪੋਤ੍ਤਮ । ਵਿਸ਼ੇषਤਸ਼੍ਚ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਣਾਂ ਪਾਵਨਾਨਿ ਮਨੀषਿਭਿਃ
ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਰਾਜੇ, ਉਹ ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਸੁਣ੍ਹੋ; ਵਿਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਨਾਲ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਂ ਲਈ ਸ਼ੁੱਧੀਕਰਣ ਨਿਯਮ ਉਪਦੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ।
ਅष੍ਟਾਦਸ਼ਪੁਰਾਣਾਨਿ ਚਰਿਤਂ ਰਾਘਵਸ੍ਯ ਚ । ਰਾਮਸ੍ਯ ਕੁਰੁਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ! ਧਰ੍ਮਕਾਮਾਰ੍ਥਸਿਦ੍ਧਯੇ
ਅਠਾਰਾਂ ਪੁਰਾਣ ਰਾਘਵ ਦੇ ਕਾਰਜ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਹੇ ਕਿਫ਼ੀਲਾਂ ਵਾਲੇ ਕੁਰੂ-ਸ਼ੇਰ, ਇਹ ਧਰਮ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਹਨ।
ਤਥੋਕ੍ਤਂ ਭਾਰਤਂ ਵੀਰ! ਪਾਰਾਸ਼ਰ੍ਯੇਣ ਧੀਮਤਾ । ਵੇਦਾਰ੍ਥਸਕਲਂ ਯੋਜ੍ਯ ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਚ ਪ੍ਰਭੋ!
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਹੇ ਭਰਤ! ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਪਰਾਸਰ ਨੇ: ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਸਾਰਾਂ ਅਰਥਾਂ ਨੂੰ ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜੋ, ਹੇ ਪੁਰਖ।
ਕृਪਾਲੁਨਾ ਕृਤਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਚਤੁਰ੍ਣਾਮਿਹ ਸ਼੍ਰੇਯਸੇ । ਵਰ੍ਣਾਨਾਂ ਭਵਮਗ੍ਨਾਨਾਂ ਕृਤਂ ਪੋਤੋ ਹ੍ਯਨੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਇੱਥੇ ਚਾਰ ਵਰਗਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਇੱਕ ਦਇਆਲੀ ਲਿਖਤ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ; ਜੋ ਅਗਨਿ-ਜਨਮੇ (ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮੇ) ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਹ ਉਤਮ, ਸੰਪੂਰਨ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਹੈ।
ਅष੍ਟਾਦਸ਼ਪੁਰਾਣਾਨਿ ਅष੍ਟੌ ਵ੍ਯਾਕਰਣਾਨਿ ਚ । ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਯਵਤੀਸੂਨੁਸ਼੍ਚਕ੍ਰੇ ਭਾਰਤਸਂਹਿਤਾਮ੍
ਅਠਾਰਾਂ ਪੁਰਾਣ ਅਤੇ ਅੱਠ ਵਿਅਾਕਰਨ-ਗ੍ਰੰਥ ਹਨ; ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਕੇ ਸਤਯਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਭਾਰਤ-ਸੰਹਿਤਾ ਰਚੀ।
ਯਾਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪੁਰੁषੋ ਰਾਜਨ੍! ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਤ੍ਯਯਾ । ਪ੍ਰਥਮਂ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਚੈਨ੍ਦ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਹੇ ਰਾਜੇ, ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਤ੍ਯਾ ਦੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਮੰਤ੍ਰ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਦੂਜੇ ਇੰਦ੍ਰਾ-ਮੰਤ੍ਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਾਮ੍ਯਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਤਤੋ ਰੌਦ੍ਰਂ ਵਾਯਵ੍ਯਂ ਵਾਰੁਣਂ ਤਥਾ । ਸਾਵਿਤ੍ਰਂ ਚ ਤਥਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਮष੍ਟਮਂ ਵੈष੍ਣਵਂ ਤਥਾ
ਫਿਰ ਕਠੋਰ ਰਾਤੀ ਮੰਤ੍ਰ, ਉੱਤਰੀ ਵਾਇਉ-ਮੰਤ੍ਰ, ਵਰੁਣ-ਮੰਤ੍ਰ, ਸਵਿਤ੍ਰੀ-ਮੰਤ੍ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਆਖਿਰਕਾਰ ਅੱਠਵਾਂ, ਵੈਸ਼ਨਵ ਮੰਤ੍ਰ।