ਯਦਾ ਯਦਾ ਹਿ ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਗ੍ਲਾਨਿਰ੍ਭਵਤਿ ਵੈ ਪ੍ਰਿਯੇ 3.3.22.੧
ਹੇ ਪ੍ਰੀਤਮੇ, ਜਦੋਂ ਜਦੋਂ ਧਰਮ ਦੀ ਘਾਟ ਪੈਂਦੀ ਹੈ,
ਸਤ੍ਯੇ ਤੁ ਮਾਨਸੀ ਪੂਜਾ ਦੇਵਾਨਾਂ ਤृਪ੍ਤਿਹੇਤਵੇ
ਸਤਯੁਗ ਵਿਚ ਮਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਦੇਵਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਦ੍ਵਾਪਰੇ ਮੂਰ੍ਤਿਪੂਜਾ ਚ ਦੇਵਾਨਾਂ ਵੈ ਪ੍ਰਿਯਂਕਰੀ
ਦੁਆਪਰ ਯੁਗ ਵਿਚ ਮੂਰਤੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੀ ਹੈ।
ਅਹਂ ਹਂਸਃ ਸਤ੍ਯਯੁਗੇ ਤ੍ਰੇਤਾਯਾਂ ਯਜ੍ਞਪੂਰੁषਃ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮਃ ਕਲੌ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਦੇਵਾਨਾਂ ਤृਪ੍ਤਯੇ ਹ੍ਯਹਮ੍
ਸਤਯੁਗ ਵਿਚ ਮੈਂ ਹੰਸ ਰੂਪ ਹਾਂ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਵਿਚ ਯਜਨ ਰੂਪ, ਤੇ ਕਲਿਯੁਗ ਆਉਣ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਲਈ ਮੈਂ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।
ਮੁਨਯੋ ਦੇਵਤਾਸ੍ਸਰ੍ਵਾਸ੍ਤਥਾ ਪਿਤृਗਣਾਃ ਪ੍ਰਿਯੇ
ਹੇ ਪ੍ਰੀਤਮੇ, ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਪਿਤਰ ਵੀ—
ਦ੍ਵਿਜਾਤਿਭਿਸ੍ਤ੍ਰਿਵਰ੍ਣੈਸ਼੍ਚ ਪੂਜਨਂ ਚਂਦਨਾਦਿਕੈਃ
—ਦੋਹਾਂ ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਵਰਣਾਂ ਵਲੋਂ ਚੰਦਨ ਆਦਿਕ ਨਾਲ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਮ੍ਲੇਚ੍ਛੈਸ਼੍ਚ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਵਿਨਯਾਦ੍ਭਕ੍ਤਿਭਾਵਤਃ ਤਸ੍ਯ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮਾਤ੍ਰੇਣ ਕ੍ਸ਼ਯਂ ਯਾਸ੍ਯਂਤਿ ਵੈ ਮਲਾਃ
ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵੀ ਜੇ ਨਿਵੇਕਲੇ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਸਿਰਫ਼ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਇਤਿ ਤੇ ਕਥਿਤਂ ਦੇਵਿ ਯੁਗਮਰ੍ਯਾਦਮੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੈਨੂੰ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮਰਯਾਦਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਪੁष੍ਪਵਤ੍ਯੁਵਾਚ ਗਾਨਨृਤ੍ਯਾਦਿਕਂ ਵਾਦ੍ਯਂ ਦੇਵਸ੍ਯਾਗ੍ਰੇ ਮਯਾ ਕृਤਮ੍
ਪੁਸ਼ਪਵਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਮੈਂ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਅੱਗੇ ਗੀਤ, ਨਾਚ ਅਤੇ ਵਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।
ਤੇਨ ਪੁਣ੍ਯਪ੍ਰਭਾਵੇਣ ਸ੍ਵਰ੍ਗਲੋਕਮੁਪਾਗਤਾ
ਉਸ ਪੁੰਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਮੈਂ ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਗਈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਂ ਨ ਤਤ੍ਯਾਜ ਸ੍ਵਰ੍ਗਲੋਕੇऽਪਿ ਵੈ ਹ੍ਯਹਮ੍ ਅਨਿਰੁਦ੍ਧਃ ਸ੍ਵਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਮਮ ਪਾਣਿਂ ਗृਹੀਤਵਾਨ੍ ।। 3.3.22.
ਸਵਰਗ ਵਿਚ ਵੀ ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ; ਅਨਿਰੁੱਧ, ਜੋ ਆਪ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਮੇਰਾ ਹੱਥ ਫੜਿਆ।
ਕਲਿਨਾ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਿਤੋ ਦੇਵੋ ਮਮ ਸ੍ਵਾਮੀ ਸ੍ਵਹੇਤਵੇ
ਕਲਿ ਨੇ ਮੇਰੇ ਲਈ, ਮੇਰੇ ਸੁਆਮੀ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਸਿਮਰਿਆ।
ਸ੍ਵਪ੍ਰਸਾਦਸ੍ਯ ਮਹਿਮਾ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਸ੍ਤੇਨ ਤਤ੍ਰ ਵੈ
ਉਥੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਕਿਰਪਾ ਦਾ ਵੱਡਾ ਰੂਪ ਵਿਖਾਇਆ ਸੀ।
ਅਹਂ ਤਸ੍ਯਾਜ੍ਞਯਾ ਸ੍ਵਾਮਿਞ੍ਜਮ੍ਬੁਕਸ੍ਯ ਸੁਤਾਭਵਮ੍
ਮਾਲਕੋ! ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਮੈਂ ਜੰਬੂਕ ਦੀ ਧੀ ਬਣੀ।
ਕृਤਂ ਮਮੈਵ ਮਰਣਂ ਤ੍ਵਦ੍ਭ੍ਰਾਤ੍ਰਾ ਬਲਖਾਨਿਨਾ
ਮੇਰੀ ਮੌਤ ਤੇਰੇ ਭਰਾ ਬਲਖਾਨੀ ਨੇ ਕਰਾਈ ਸੀ।
ਤੇਨ ਦੋषੇਣ ਤ੍ਵਦ੍ਭ੍ਰਾਤਾ ਯਾਤਨਾਂ ਤੀਵ੍ਰਮਾਗਤਃ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਮੌਨਮਾਸ੍ਥਾਯ ਰੇਮੇ ਪਤ੍ਯਾ ਸਮਂ ਮੁਦਾ
ਉਸ ਗਲਤੀ ਕਰਕੇ ਤੇਰਾ ਭਰਾ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਪੈ ਗਿਆ। ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਉਹ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਰਹੀ।
ਹੋਲਿਕਾਸਮਯੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਮਲਨਾ ਸ੍ਨੇਹਦੁਃਖਿਤਾ ਰੁਰੋਦ ਨਿਸ਼ਿ ਦੁਃਖੇਨ ਸ੍ਵਸੁਤਾਸ੍ਨੇਹਕਾਤਰਾ
ਹੋਲੀਕਾ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਉਣ ਤੇ ਮਲਨਾ ਮਾਂ, ਪਿਆਰ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਧੀ ਦੀ ਚਾਹ ਵਿਚ ਰੋਈ।
ਤਦੋਦਯੋ ਮਹਾਵੀਰੋ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਰੋਦਨ ਕਾਰਣਮ੍ ਏਕਾਕੀ ਪ੍ਰਯਯੌ ਵੀਰੋ ਯਤ੍ਰ ਚਂਦ੍ਰਾਵਲੀਗृਹਮ੍
ਫਿਰ ਉਹ ਮਹਾਂਵੀਰ, ਉਸ ਦੇ ਰੋਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਜਾਣ ਕੇ, ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਚਲ ਪਿਆ ਤੇ ਚੰਦ੍ਰਾਵਲੀ ਦੇ ਘਰ ਗਿਆ।
ਮਹੀਪਤਿਸ੍ਤੁ ਤਚ੍ਛਤ੍ਰੁਰ੍ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਕਾਰਣਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ ਬਲੀਠਾਠਮਿਤਿ ਖ੍ਯਾਤਂ ਗ੍ਰਾਮਂ ਯਾਦਵਪਾਲਿਤਮ੍
ਉਸ ਦਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਰਾਜਾ, ਅਸਲ ਕਾਰਨ ਪਤਾ ਲੱਗਣ ਤੇ, ਯਾਦਵਾਂ ਵਲੋਂ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਬਲੀਠਾਠਾ ਪਿੰਡ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ।
ਵੀਰਸੇਨੋ ਨृਪਸ੍ਤਤ੍ਰ ਤ੍ਰਿਲਕ੍ਸ਼ਬਲਸਂਯੁਤਃ
ਉਥੇ ਰਾਜਾ ਵੀਰਸੇਨ ਤਿੰਨ ਲੱਖ ਸੈਨਿਕਾਂ ਸਮੇਤ ਮੌਜੂਦ ਸੀ।
ਕਾਮਸੇਨਃ ਪ੍ਰਸੇਨਸ਼੍ਚ ਮਹਾਸੇਨਸ੍ਤਥੈਵ ਚ ਮਧੁਪਸ਼੍ਚ ਕ੍ਰਮਾਜ੍ਜਾਤਾ ਯਾਦਵਾਂਸ਼ਾਸ਼੍ਚ ਯਾਦਵਾਃ ।। 3.3.22.
ਕਾਮਸੇਨ, ਪ੍ਰਸੇਨ, ਮਹਾਸੇਨ ਅਤੇ ਮਧੁਪਾ ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਜੰਮੇ, ਤੇ ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਲੋਕ ਯਾਦਵ ਕਹਾਏ।
ਤਤ੍ਰ ਗਤ੍ਵਾ ਚ ਕृष੍ਣਾਂਸ਼ਸ੍ਸਭਾਯਾਂ ਨਰਕੇਸਰੀ
ਉਥੇ ਨਰਕੇਸਰੀ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦਾ ਅੰਸ਼ ਸੀ, ਸਭਾ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ।
ਮਲਨਾਲਿਖਿਤਂ ਪਤ੍ਰਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਰਾਜ੍ਞੇ ਮਹਾਮਨਾਃ
ਉਸ ਨੇ ਮਲਨਾ ਵਲੋਂ ਲਿਖਿਆ ਪੱਤਰ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ।
ਵ੍ਯਂਜਨਾਨਿ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਣਿ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਯਾਦਵਸਂਯੁਤਃ
ਯਾਦਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਆਦਲੇ ਪਕਵਾਨ ਖਾਧੇ।
ਪ੍ਰੇਮੋਤ੍ਸੁਕਾ ਚ ਭਗਿਨੀ ਕृष੍ਣਾਂਸ਼ਂ ਪ੍ਰਾਹ ਦੁਃਖਿਤਾ
ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਹੋ ਕੇ, ਦੁੱਖੀ ਹੋਈ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੀ।
ਵਿਂਸ਼ਦਬ੍ਦਸ੍ਤਤੋ ਜਾਤੋ ਵਿਸ੍ਮृਤਾ ਪਿਤृਮਾਤृਭਿਃ
ਫਿਰ, ਜਦ ਉਹ ਵੀਹ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਭੁੱਲ ਗਿਆ।
ਅਦ੍ਯ ਮੇ ਸਫਲਂ ਜਨ੍ਮ ਜੀਵਿਤਂ ਸਫਲਂ ਚ ਮੇ
ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਜਨਮ ਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵੀ ਸਫਲ ਹੋ ਗਈ।
ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾਤ੍ਮੋਦਯਸ੍ਤਤ੍ਰ ਭਗਿਨੀਂ ਪ੍ਰਾਹ ਨਮ੍ਰਧੀਃ
ਉਸ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਦਿਲ ਹੋ ਕੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
ਤਸ੍ਯ ਦੁਃਖੇਨ ਭੂਪਾਲੋ ਭਯਭੀਤੋ ਦਿਨੇਦਿਨੇ
ਉਸ ਦੇ ਦੁੱਖ ਕਰਕੇ ਰਾਜਾ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਡਰ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਮਹੀਰਾਜਸ੍ਤੁ ਬਲਵਾਨ੍ਰੁਰੋਧ ਨਗਰੀਂ ਮਮ
ਪਰ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜੇ ਨੇ ਮੇਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ।