ਕਲੌ ਚੈਵ ਤਦਰ੍ਦ੍ਧਾਬ੍ਦਂ ਨृਣਾਮਾਯੁਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ 3.4.25.
ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਉਸ ਮਿਆਦ ਦਾ ਅੱਧਾ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਰੁਦ੍ਰਸਾਵਰ੍ਣਿਕੇ ਚੈਵ ਸਤ੍ਯੇ ਚਾष੍ਟਸਹਸ੍ਰਕਮ੍
ਰੁਦ੍ਰ ਸਾਵਰਨਿ ਮਨਵੰਤਰ ਦੇ ਸਤਯੁਗ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਕਲੌ ਤਦਰ੍ਦ੍ਧਕਂ ਜ੍ਞੇਯਂ ਨृਣਾਮਾਯੁਃ ਪੁਰਾਤਨੇ
ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਉਸ ਮਿਆਦ ਦਾ ਅੱਧਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭੌਮ ਮਨ੍ਵਂਤਰੇ ਚੈਵ ਸਤ੍ਯੇ ਤੁਰ੍ਯਸਹਸ੍ਰਕਮ੍
ਭੌਮ ਮਨਵੰਤਰ ਦੇ ਸਤਯੁਗ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਕਲੌ ਤਦਰ੍ਦ੍ਧਕਂ ਜ੍ਞੇਯਂ ਨਰਾਯੁਸ਼੍ਚਾਰ੍षਸਮ੍ਮਤਮ੍
ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਉਮਰ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਮੰਨੀ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਮਿਆਦ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਤ੍ਰੇਤਾਯਾਂ ਤ੍ਰਿਸ਼ਤਾਬ੍ਦਂ ਚ ਦ੍ਵਾਪਰੇ ਤੁ ਤਦਰ੍ਦ੍ਧਕਮ੍
ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗ ਵਿੱਚ ਉਮਰ ਤਿੰਨ ਸੌ ਸਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਦਵਾਪਰ ਵਿੱਚ ਇਹਦੀ ਅੱਧੀ ਮਿਆਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਮਨ੍ਵਂਤਰੇ ਤੁ ਯਨ੍ਨਾਮ੍ਨਾ ਭੂਪਾਸ਼੍ਚਾਸਂਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਯੁਗੇ
ਹਰ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਨਾਂਵਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਏਵਮਨ੍ਯਤ੍ਰ ਵੈ ਜ੍ਞੇਯਂ ਯੁਗੇ ਤੁਰ੍ਯੇ ਮਨੌ ਮਨੌ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਵੀ, ਚੌਥੇ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਮਿਆਦ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯੁਗਾਂਤੇ ਕਰ੍ਮਭੂਮੇਸ਼੍ਚ ਲਯਃ ਕਲ੍ਪਃ ਸ ਵੈ ਸ੍ਮृਤਃ
ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਕਰਮ ਭੂਮੀ ਦਾ ਵਿਲੀਨ ਹੋਣਾ 'ਕਲਪ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪੁਰਾਣ ਪੁਰੁषਸ੍ਯੈਵ ਦਿਨਾਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਲਯੋ ਹਿ ਯਃ
ਪੁਰਾਣੇ ਪੁਰਖ ਦੇ ਦਿਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਜੋ ਵਿਲੀਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ 'ਪ੍ਰਲੈ' ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
षਡ੍ਵਿਂਸ਼ਤ੍ਕਲ੍ਪਸਾਹਸ੍ਰੈਰ੍ਮਹਾਕਲ੍ਪੋ ਹਿ ਯਃ ਸ੍ਮृਤਃ 3.4.25.
ਛਬੀਸ ਹਜ਼ਾਰ ਕਲਪਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ 'ਮਹਾਕਲਪ' ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਦਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸੁਰੈਃ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਭੂਪਂ ਸ੍ਵਾਯਂਭੁਵਂ ਗਤਃ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਰਾਜਾ ਸਵਾਯੰਭੂਵ ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ।
ਸ੍ਵਾਯਂਭੁਵਮਨੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਵਾਰਾਹੋऽਭੂਤ੍ਸ ਵੈ ਭੁਵਿ
ਸਵਾਯੰਭੂਵ ਮਨੁ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ, ਵਿਚਕਾਰ ਵਾਰਾਹਾ ਅਵਤਾਰ ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਇਆ।
ਸ੍ਵਾਰੋਚਿषਮਨੋਰਨ੍ਤੇ ਨृਸਿਂਹੋऽਭੂਤ੍ਸ ਵੈ ਭੁਵਿ
ਸਵਾਰੋਚਿਸ਼ ਮਨੁ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਨਰਸਿੰਹ ਅਵਤਾਰ ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਇਆ।
ਤਦੌਤ੍ਤਮਮਨੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਰੁਦ੍ਰੋऽਭੂਤ੍ਸਗਣੋ ਭੁਵਿ
ਉੱਤਮ ਮਨੂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਰੁਦਰ ਆਪਣੇ ਸੰਗੀਆਂ ਸਮੇਤ ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਏ।
ਤਾਮਸਾਨ੍ਤੇऽਭਵਨ੍ਮਤ੍ਸ੍ਯਃ ਸ ਵੈ ਭੁਵਿ ਸਨਾਤਨਃ
ਤਾਮਸ ਮਨੂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਮਤਸਯ ਰੂਪ ਧਰਤੀ ਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ, ਜੋ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਵੈਵਸ੍ਵਤਮਨੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਕृष੍ਣੋਭੂਦ੍ਭੁਵਿ ਸ ਪ੍ਰਭੁਃ
ਵੈਵਸਵਤ ਮਨੂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਏ, ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਹਨ।
ਰੈਵਤਾਨ੍ਤੇऽਭਵਤ੍ਕੂਰ੍ਮਃ ਸ ਵੈ ਭੁਵਿ ਸਨਾਤਨਃ
ਰੈਵਤ ਮਨੂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਕੂਰਮ ਰੂਪ ਧਰਤੀ ਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ, ਜੋ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਚਾਕ੍ਸ਼ੁषਾਨ੍ਤੇ ਜਾਮਦਗ੍ਨ੍ਯੋऽਭਵਦ੍ਰਾਮਃ ਸ ਵੈ ਭੁਵਿ
ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨੂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਜਾਮਦਗਨੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਏ।
ਵੈਵਸ੍ਵਤਮਨੋਰਾਦੌ ਵਾਮਨੋऽਭੂਤ੍ਸ ਵੈ ਭੁਵਿ
ਵੈਵਸਵਤ ਮਨੂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਵਾਮਨ ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਏ।
ਵੈਵਸ੍ਵਤਮਨੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਕਲ੍ਕੀ ਨਾਮ੍ਨਾਹਮਾਗਤਃ 3.4.25.
ਵੈਵਸਵਤ ਮਨੂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਕਲਕੀ ਨਾਂ ਨਾਲ ਆਇਆ ਹਾਂ।
ਸਾਵਰ੍ਣਿਕਾਦੌ ਭਵਿਤਾ ਬੁਦ੍ਧੋ ਨਾਮ੍ਨਾ ਸ ਵੈ ਭੁਵਿ
ਸਾਵਰਨੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਬੁੱਧ ਨਾਂ ਵਾਲਾ ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਵੇਗਾ।
ਵੈਵਸ੍ਵਤਮਨੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਰਾਮੋ ਦਾਸ਼ਰਥਿਰ੍ਭੁਵਿ
ਵੈਵਸਵਤ ਮਨੂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਏ।
ਸਰ੍ਵਪੂਜ੍ਯਾਵਤਾਰਸ਼੍ਚ ਨ ਭਵੇਦ੍ਵੈ ਕਦਾਚਨ
ਜੋ ਅਵਤਾਰ ਸਭ ਵਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਤ੍ਰਯੋऽਵਤਾਰਾਃ ਕਥਿਤਾਸ੍ਤਥਾ ਨਾਨ੍ਯਚ੍ਚਤੁਰ੍ਯੁਗੇ
ਤਿੰਨ ਅਵਤਾਰਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਚਾਰੇ ਯੁੱਗਾਂ ਵਿਚ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।
ਦ੍ਵਾਪਰਸ੍ਯ ਤਥਾ ਕृष੍ਣਃ ਸ਼ੇषੇਣ ਸਹ ਵੈ ਭੁਵਿ
ਦਵਾਪਰ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸ਼ੇਸ਼ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਏ।
ਅਤਃ ਖਂਡਃ ਪਵਿਤ੍ਰੋऽਯਂ ਨृਣਾਂ ਪਾਤਕਨਾਸ਼ਨਃ
ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਭਾਗ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਜਨ੍ਮ ਪ੍ਰਭृਤਿ ਪਾਪਾਨਿ ਤਸ੍ਯ ਨਸ਼੍ਯਂਤਿ ਨਾਨ੍ਯਥਾ
ਜਨਮ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪਾਪ ਇਸ ਨਾਲ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।
ਦ੍ਵਿਤੀਯੋ ਯੋ ਮਹਾਕਲ੍ਪੋ ਵਿष੍ਣੁਕਲ੍ਪਃ ਸ ਵੈ ਸ੍ਮृਤਃ
ਦੂਜਾ ਵੱਡਾ ਕਲਪ ਵਿਸ਼ਨੂ ਕਲਪ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਤਕੋਟਿਪ੍ਰਵਿਸ੍ਤਾਰੋ ਵਿष੍ਣੁਪੌਰਾਣਿਕਸ੍ਯ ਵੈ
ਵਿਸ਼ਨੂ ਪੁਰਾਣਾ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਸੌ ਕਰੋੜ ਤੱਕ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ।