ਪੁਤ੍ਰਭੇਦੇਨ ਤਾਂ ਨਾਰੀਂ ਮਤ੍ਵਾ ਮਾਯਾਂ ਰੁषਾਨ੍ਵਿਤਃ
ਪੁੱਤ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਔਰਤ ਨੂੰ ਮਾਇਆ ਸਮਝ ਲਿਆ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ।
ਤਦਾ ਸ਼ਨਿਸ਼੍ਚ ਸਾਵਰ੍ਣਿਰ੍ਵਿਵਸ੍ਵਤਂ ਰੁषਾਨ੍ਵਿਤਮ੍
ਫਿਰ ਸ਼ਨੀ ਤੇ ਸਾਵਰਨੀ, ਦੋਵੇਂ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ, ਵਿਵਸਵਤ ਦੇ ਕੋਲ ਆਏ।
ਕਿਯਤੋ ਚੈਵ ਕਾਲੇਨ ਭਗ੍ਨਭੂਤੌ ਵਿਵਸ੍ਵਤਾ
ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਿਵਸਵਤ ਟੁੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਦੁਖੀ ਰਹਿ ਗਿਆ।
ਤ੍ਰਿਵਰ੍षਾਨ੍ਤੇ ਚ ਸਾ ਦੇਵੀ ਮਹਾਕਾਲੀ ਸਮਾਗਤਾ
ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਉਹ ਮਹਾਕਾਲੀ ਦੇਵੀ ਆ ਗਈ।
ਪੁਨਸ੍ਤੌ ਚ ਸਮਾਗਮ੍ਯ ਯੁਯੁਧਾਤੇ ਵਿਵਸ੍ਵਤਾ
ਫਿਰ, ਜਦ ਉਹ ਦੁਬਾਰਾ ਮਿਲੇ, ਉਹ ਵਿਵਸਵਤ ਨਾਲ ਲੜੇ।
ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਥਿਤਾ ਪ੍ਰਿਯਾ ਸਂਜ੍ਞਾ ਵਡਵਾਰੂਪਧਰਿਣੀ
ਉਥੇ, ਉਸ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਸੰਜਨਾ ਘੋੜੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਖੜੀ ਹੋਈ ਸੀ।
ਗਤ੍ਵਾ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਭਗਵਾਨ੍ਸਜ੍ਞਾਂ ਸਂਬੋਧਕਾਰਿਣੀਮ੍
ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਸੰਜਨਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਸਮਝ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਸੀ।
ਪਂਚਵਰ੍षਾਨ੍ਤਰੇ ਸਂਜ੍ਞਾ ਗਰ੍ਭਂ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦਧੌ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਸੰਜਨਾ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਉਸ ਤੋਂ ਗਰਭ ਧਾਰ ਲਿਆ।
ਪਿਤੁਰ੍ਦੁਃਖਂ ਸਮਾਲੋਕ੍ਯ ਜਗ੍ਮਤੂ ਰਵਿਮਣ੍ਡਲਮ੍ 3.4.18.
ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਦੁੱਖ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੇ ਗੋਲ ਵਿਚ ਚਲੇ ਗਏ।
ਬਦ੍ਧ੍ਵਾ ਤੌ ਸ੍ਵਪਿਤੁਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਮ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਤੌ ਵਡਵਾਸੁਤੌ
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਵਡਵਾ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪਾਸ ਆ ਗਏ।
ਸਂਪੀਡ੍ਯ ਤਾਡਯਾਮਾਸ ਲੋਹਦਂਡੈਰ੍ਭਯਾਨਕੈਃ
ਉਸ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਡੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਦਬਾਇਆ ਤੇ ਮਾਰਿਆ।
ਆਸ਼੍ਵਿਨੇਯੌ ਸਮਾਲੋਕ੍ਯ ਵਚਨਂ ਪ੍ਰਾਹ ਤੌ ਮੁਦਾ ਏਕਨਾਮ੍ਨਾ ਯੁਵਾਂ ਪ੍ਰੀਤੌ ਨਾਸਤ੍ਯੌ ਚ ਭਵਿष੍ਯਥਃ
ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: 'ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਇਕ ਨਾਂ ਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਨਾਸਤਿਆ ਬਣ ਜਾਓਗੇ।'
ਸੋਮਸ਼ਕ੍ਤਿਰਿਡਾਦੇਵੀ ਜ੍ਯੇष੍ਠਪਤ੍ਨੀ ਭਵਿष੍ਯਤਿ
ਸੋਮਸ਼ਕਤੀ, ਇਡਾ ਦੇਵੀ, ਵੱਡੀ ਪਤਨੀ ਬਣੇਗੀ।
ਇਡਾਪਤਿਸ੍ਸ ਵੈ ਨਾਮ ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ ਪਿਂਗਲਾਪਤਿਃ ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਕਰੋ ਜ੍ਯੇष੍ਠੋ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਮਹੀਤਲੇ
ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਇਡਾਪਤੀ ਨਾਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਦੂਜਾ ਪਿੰਗਲਾਪਤੀ; ਉਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤ ਧਰਤੀ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਿਆਵੇਗਾ।
ਦ੍ਵਿਤੀਯਸ਼੍ਚ ਨृਣਾਂ ਰਾਸ਼ੇਃ ਸਾਵਰ੍ਣਿਰ੍ਭ੍ਰਮਕਾਰਕਃ
ਦੂਜਾ, ਸਾਵਰਨੀ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ ਭਟਕਾਵਾ ਪੈਦਾ ਕਰੇਗਾ।
ਜਨ੍ਮਰਾਸ਼ਿਸ੍ਥਿਤਾ ਦੇਵੀ ਤਪਤੀ ਤਾ ਪਕਾਰਿਣੀ
ਜਨਮ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਤਪਤੀ ਦੇਵੀ ਪੱਕਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇਗੀ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਚਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸੁਰਵੈਦ੍ਯੌ ਬਭੂਵਤੁਃ ਤੇषਾਂ ਤੁ ਪਰਿਹਾਰਾਰ੍ਥੌ ਦਸ੍ਰੌ ਚਾਸ਼੍ਵਿਨਿਸਂਭਵੌ
ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਦੇਵ-ਵੈਦ ਬਣ ਗਏ; ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰਾਹਤ ਲਈ, ਦੋ ਅਸ਼ਵਿਨ ਦਸਰਾਂ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆਏ।
ਸੂਤ ਉਵਾਚ ਸ੍ਵਾਂਸ਼ਾਨ੍ਮਹੀਤਲੇ ਜਾਤੌ ਸ਼ੂਦ੍ਰਯੋਨ੍ਯਾਂ ਰਵੇਸ੍ਤੁਤੌ
ਸੂਤਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਜਾਤ ਵਿਚ, ਰਵੀ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਸੰਸਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਜਨਮ ਲਏ।
ਚਾਣ੍ਡਾਲਸ੍ਯ ਗृਹੇ ਜਾਤਸ਼੍ਛਾਗਹਂਤੁਰਿਡਾਪਤਿਃ 3.4.18.
ਚੰਡਾਲ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ, ਬਕਰੀਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਬਕਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਵਾਲਾ ਆਇਆ।
ਸ਼ਾਲਿਗ੍ਰਾਮਸ਼ਿਲਾਤੁਲ੍ਯਂ ਛਾਗਮਾਂਸਂ ਵਿਚਿਕ੍ਰਿਯੇ
ਉਸ ਨੇ ਬਕਰੀ ਦਾ ਮਾਸ ਸ਼ਾਲਿਗ੍ਰਾਮ ਪੱਥਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸਮਝਿਆ।
ਸ ਤੁ ਸਤ੍ਯਨਿਧਿਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ੍ਤਪ ਆਸ੍ਥਿਤਃ ਰਾਜਗੇਹੇ ਕਰਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਧਨਸ੍ਯ ਲਯਂ ਗਤਃ
ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਸਚਾਈ ਦਾ ਖਜਾਨਾ ਸੀ, ਬ੍ਰਹਮਣ ਲਈ ਤਪ ਕਰਦਾ ਸੀ; ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰ ਬਣ ਕੇ ਆਪਣਾ ਧਨ ਗਵਾ ਬੈਠਾ।
ਚਰ੍ਮਕਾਰਗृਹੇ ਜਾਤੋ ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ ਪਿਂਗਲਾਪਤਿਃ
ਦੂਜਾ ਪਿੰਗਲਾਪਤੀ ਚਰਮਕਾਰ ਦੇ ਘਰ ਜਨਮਿਆ।
ਪੁਰੀਂ ਕਾਸ਼ੀਂ ਸਮਾਗਮ੍ਯ ਕਬੀਰਂ ਰਾਮਤਤ੍ਪਰਮ੍
ਕਾਸੀ ਸ਼ਹਿਰ ਆ ਕੇ, ਕਬੀਰ ਰਾਮ ਦੇ ਭਗਤ ਹੋ ਗਿਆ।
ਤਯੋਰ੍ਵਿਵਾਦੋ ਸਭਵਦਹੋਰਾਤ੍ਰਂ ਮਤਾਨ੍ਤਰੇ ਰਾਮਾਨਨ੍ਦਮੁਪਾਗਮ੍ਯ ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਿष੍ਯਤ੍ਵਮਾਗਤਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਰਾਏ-ਰਾਏ ਦੀ ਲੜਾਈ ਹੋਈ, ਜੋ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਚੱਲੀ; ਰਾਮਾਨੰਦ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਉਹ ਉਸ ਦਾ ਚੇਲਾ ਬਣਿਆ।
ਇਤਿ ਤੇ ਕਥਿਤਂ ਵਿਪ੍ਰ ਸੁਰਾਂਸ਼ਾਸ਼੍ਚ ਯਥਾਭਵਨ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਦੇਵਤੇ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।
ਕਲਿਯੁਗੀਯੇਤਿਹਾਸਸਮੁਚ੍ਚਯਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ ਚਤੁਰ੍ਥਚਰਣੇ ਜਾਤੈਰ੍ਮਨੁਜੈਰੇਕਵਿਂਸ਼ਤਿਃ । ਅਜੀਰ੍ਣਭੂਤਾ ਨਰਕਾ ਯਾਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਚ ਯਮਾਲਯਮ੍ । । ੧ ਨਮਸ੍ਤੇ ਧਰ੍ਮਰਾਜਾਯ ਨਸ਼੍ਚ ਤृਪ੍ਤਿਕਰਾਯ ਚ । ਵਚਨਂ ਸ਼ृਣੁ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞ ਨਸ਼੍ਚ ਜਾਤਮਜੀਰ੍ਣਕਮ੍ । । ੨ ਯਥਾ ਭਜਾਮ ਪ੍ਰਕृਤਿਂ ਤਥਾ ਕੁਰੁ ਸੁਰੋਤ੍ਤਮ । ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਧਰ੍ਮਰਾਜਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਗੁਪ੍ਤੇਨ ਸਂਯੁਤਃ । । ੩ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਂ ਚ ਗਮਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਯਾਂ ਚ ਕਲੌ ਯੁਗੇ । ਚਤੁਰਸ਼੍ਚ ਯਮਾਨ੍ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪਰਮੇष੍ਠੀ ਪਿਤਾਮਹਃ । । ੪ ਤਦੀਰਿਤਂ ਸ੍ਵਯਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਕ੍ਸ਼ੀਰਾਬ੍ਧਿਂ ਪ੍ਰਤਿ ਯਾਸ੍ਯਤਿ । ਪੂਜਯਿਤ੍ਯਾ ਜਗਨ੍ਨਾਥਂ ਦੇਵਦੇਵਂ ਵृषਾਕਪਿਮ੍ । । ੫ ਸਾਙ੍ਖ੍ਯਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਮਯੈਃ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰੈਃ ਸਂਸ੍ਤੋष੍ਯਤਿ ਪਰਮ੍ ਪ੍ਰਭੁਮ੍ । । ੬ ਜਯ ਜਯ ਜਯ ਨਿਰ੍ਗੁਣ ਗੁਣਧਾਰਿਨ੍ਰਗਜਗਜੀਵਤਤ੍ਤ੍ਵਸ਼ੁਭਕਾਰਿਨ੍ । ਸਾਰਭੂਤਸਦ੍ਗੁਣਮਯ ਤਤ੍ਤ੍ਵੈਰ੍ਦੇਵਾਨ੍ਰਚਯਤਿ ਪਾਤਿ ਗੁਣਸਤ੍ਤ੍ਵੈਃ । । ਤਸ੍ਮੈ ਨਮੋ ਨਮੋ ਗੁਣਰਾਸ਼ੇ ਦੇਵਵृਨ੍ਦਹृਦਿ ਕृष੍ਣਵਿਕਾਸ਼ੇ । । ੭ ਰਜੋਭੂਤਤਤ੍ਤ੍ਵੇਭ੍ਯ ਉਤਾਸ਼ੁ ਵਿਰਚਤਿ ਭੁਵਿ ਚ ਨਰਾਨ੍ਸ੍ਵਯਮਾਸ਼ੁ । ਪਾਤਿ ਹਨ੍ਤਿ ਯੋ ਦੇਵ ਉਦਾਰਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਿਰਸਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤਜਗਭਾਰਃ । । ਪਾਹਿ ਨਾਥ ਨੋ ਦੈਤ੍ਯਵਿਨਾਸ਼ਿਨ੍ਕਾਲਜਨਿਤਲੀਲਾਗੁਣਭਾਸਿਨ੍ । । ੮ ਤੇषਾਮਿਤਿ ਵਚਨਂ ਪ੍ਰਭੁਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਹ੍ਯਵਨਿਮਿਵਾਸ਼ੁ । ਯਥਾ ਜਨਿष੍ਯਤਿ ਸ ਪ੍ਰਭੁਸ੍ਤਚ੍ਛृਣੁ ਵੈ ਮਨ ਆਸ਼ੁ । । ੯ ? ਨਮ੍ਰੀਭੂਤਾਨ੍ਤੁਰਾਨ੍ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਨਮੋਵਾਕ੍ਯੇਨ ਤਾਨ੍ਪ੍ਰਤਿ । ਵਦਿष੍ਯਤਿ ਵਚੋ ਰਮ੍ਯਂ ਲੋਕਮਙ੍ਗਲਹੇਤਵੇ । । 3.4.25.੧੦ ਭੋਃ ਸੁਰਾਃ ਸਮ੍ਭਲਗ੍ਰਾਮੇ ਕਸ਼੍ਯਪੋऽਯਂ ਜਨਿष੍ਯਤਿ । ਨਾਮ੍ਨਾ ਵਿष੍ਣੁਯਸ਼ਾਃ ਖ੍ਯਾਤੋ ਵਿष੍ਣੁਕੀਰ੍ਤਿਸ੍ਤੁ ਤਤ੍ਪ੍ਰਿਯਾ । । ੧੧ ਕृष੍ਣਲੀਲਾਮਯਂ ਗ੍ਰਨ੍ਥਂ ਨਰਾਂਸ੍ਤਾਞ੍ਛ੍ਰਾਵਯਿष੍ਯਤਿ । ਤਦਾ ਤੇ ਨਨ੍ਦਿਨੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਚੈਕੀਭੂਯ ਸਮਨ੍ਤਤਃ । । ੧੨ ਤਂ ਦ੍ਵਿਜਂ ਵਿष੍ਣੁਯਸ਼ਸਂ ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਨਿਗਡੈਰ੍ਦृਢੈਃ । ਬਦ੍ਧ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵੇ ਸਪਤ੍ਨੀਕਂ ਕਾਰਾਗਾਰੇ ਦृਢਾਯਸੇ । । ੧੩ ਕਰਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਮਹਾਧੂਰ੍ਤਾ ਨਾਰਕਾ ਇਵ ਦਾਰੁਣਾਃ । ਵਿष੍ਣੁਕੀਰ੍ਤ੍ਯਾ ਸ ਭਗਵਾਨ੍ਪੂਰ੍ਣੋ ਨਾਰਾਯਣੋ ਹਰਿਃ । । ੧੪ ਜਨਿष੍ਯਤਿ ਮਹਾਵਿष੍ਣੁਃ ਸਰ੍ਵਲੋਕਸ਼ਿਵਙ੍ਕਰਃ । ਨਿਸ਼ੀਥੇ ਤਮਸੋਦ੍ਭੂਤੇ ਮਾਰ੍ਗਕृष੍ਣਾष੍ਟਮੀਦਿਨੇ । । ੧੫ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਂ ਮਙ੍ਗਲਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਸੁਰਾਃ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਵਿष੍ਯਤਿ । ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਹਰਸ਼੍ਚੈਵ ਗਣੇਸ਼ੋ ਵਾਸਵੋ ਗੁਰੁਃ । । ੧੬ ਵਹ੍ਨਿਃ ਪਿਤृਪਤਿਃ ਪਕ੍ਸ਼ੋ ਵਰੁਣਃ ਸਵਿਭੀषਣਃ । ਚਿਤ੍ਰੋ ਵਾਯੁ੍ਰ੍ਧ੍ਰੁਵੋ ਵਿਸ਼੍ਵੇ ਰਵਿਃ ਸੋਮਃ ਕੁਜੋ ਬੁਧਃ । । ੧੭ ਗੁਰੁਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਃ ਸ਼ਨਿਃ ਰਾਹੁਃ ਕੇਤੁਸ੍ਤਤ੍ਰ ਗਮਿष੍ਯਤਿ । ਪਦ੍ਯੈਕੈਕੇਨ ਤੇ ਦੇਵਾਃ ਸ੍ਤੋष੍ਯਨ੍ਤਿ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਮ੍ । । ੧੮ ਮਹਤ੍ਤਮਾ ਮੂਰ੍ਤਿਮਯੀ ਤਵਾਜਾ ਤਦਾਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਾਜ੍ਜਨਿਤੋਹऽਮਾਦੌ । ਮਯਾ ਤਤਂ ਵਿਸ਼੍ਵਮਿਦਂ ਸਦੈਵ ਯਤੋ ਨਮਸ੍ਤਤ੍ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਾਯ । । ੧੯ ਅਜਸ੍ਯ ਯਾਮ੍ਯਾਜ੍ਜਨਿਤੋऽਹਮਾਦੌ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਮਹਾਕਲ੍ਪਕਰੋऽਧਿਕਾਰੀ । ਸ੍ਵਕੀਯਨਾਮ੍ਨਾ ਤੁ ਮਯਾ ਤਤਂ ਤਦ੍ਵਿਸ਼੍ਵੇ ਸਦੈਵਂ ਚ ਨਮੋ ਨਮਸ੍ਤੇ । । 3.4.25.੨੦ ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਪਾਸ਼੍ਚਾਤ੍ਯਮੁਖਾਤ੍ਸੁਜਨ੍ਮਾ ਸ਼ਿਵੋऽਹਮਾਦੌ ਸੁਰਤਤ੍ਤ੍ਵਕਾਰੀ । ਮਯਾ ਮਹਾਕਲ੍ਪਕਰਸ੍ਤृਤੀਯਾ ਤ੍ਵਦਾਜ੍ਞਯਾ ਦੇਵ ਨਮੋ ਨਮਸ੍ਤੇ । । ੨੧ ਪ੍ਰਧਾਨਵਕ੍ਤ੍ਰੋਤ੍ਤਰਤੋऽਹਮਾਦੌ ਜਾਤੋ ਗਣੇਸ਼ਃ ਕਿਲ ਕਲ੍ਪਕਰ੍ਤਾ । ਮਯਾ ਤਤਂ ਵਿਸ਼੍ਵਮਿਦਂ ਸਦੈਵ ਤਸ੍ਮੈ ਨਮਃ ਕਾਰੁਣਿਕੋਤ੍ਤਮਾਯ । । ੨੨ ਅਜਾਰ੍ਦ੍ਧਵਕ੍ਤ੍ਰਾਜ੍ਜਨਿਤੋऽਹਮਾਦੌ ਮਰੁਨ੍ਮਹਾਕਲ੍ਪਕਰੋ ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰਃ । ਮਯਾ ਤਤਂ ਵਿਸ਼੍ਵਮਿਦਂ ਸ੍ਵਕਲ੍ਪੇ ਯਦਾਜ੍ਞਯਾ ਦੇਵ ਨਮੋ ਨਮਸ੍ਤੇ । । ੨੩ ਪ੍ਰਥਾਨਭਾਲਾਕ੍ਸ਼ਿਸਮੁਦ੍ਭਵੋऽਹਂ ਵਹ੍ਨੇਰ੍ਮਹਾਕਲ੍ਪਕਰੋ ਗੁਹਾਖ੍ਯਃ । ਵਿਨਿਰ੍ਮਿਤਂ ਵਿਸ਼੍ਵਮਿਦਂ ਮਯਾ ਤਦ੍ਯਦਾਜ੍ਞਯਾ ਨਾਥ ਨਮੋ ਨਮਸ੍ਤੇ । । ੨੪ ਅਜਾਮੁਖਾਤ੍ਪੂਰ੍ਵਗਤਾਚ੍ਚ ਜਾਤਸ਼੍ਚਾਦੌ ਮਹਾਕਲ੍ਪਕਰੋऽਹਮਗ੍ਨਿਃ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਮੇਤਚ੍ਚ ਮਯਾ ਤਤਂ ਵੈ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਕਲ੍ਪਾਯ ਨਮੋ ਨਮਸ੍ਤੇ । । ੨੫ ਅਜਾਭੁਜਾਦ੍ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਤੋऽਹਮਾਦੌ ਜਾਤੋ ਮਹਾਕਲ੍ਪਕਕਰਃ ਸਧਰ੍ਮਃ । ਮਯਾ ਸਦੇਵੈ ਰਚਿਤਂ ਸਮਗ੍ਰਂ ਲਿਙ੍ਗਾਖ੍ਯਕਲ੍ਪਾਯ ਨਮੋ ਨਮਸ੍ਤੇ । । ੨੬ ਅਜਾਭੁਜਾਤ੍ਪਸ਼੍ਚਿਮਤੋऽਹਮਾਦੌ ਜਾਤੋ ਮਹਾਕਲ੍ਪਕਰਃ ਸ ਯਜ੍ਞਃ । ਮਯਾ ਤਤਂ ਵਿਸ਼੍ਵਮਿਦਂ ਸਮਗ੍ਰਂ ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਖ੍ਯਕਲ੍ਪਾਯ ਨਮੋ ਨਮਸ੍ਤੇ । । ੨੭ ਪ੍ਰਧਾਨਬਾਹੂਤ੍ਤਰਤੋऽਹਮਾਦੌ ਜਾਤੋ ਮਹਾਕਲ੍ਪਕਰਃ ਪ੍ਰਚੇਤਾਃ । ਮਯਾ ਤਤਂ ਨਾਥ ਤਵਾਜ੍ਞਯੇਦਂ ਕਰ੍ਮਾਖ੍ਯਕਲ੍ਪਾਯ ਨਮੋ ਨਮਸ੍ਤੇ । । ੨੮ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਤਮਸੋ ਜਾਤਸ੍ਤ੍ਵਦ੍ਦਾਸੋऽਹਂ ਵਿਭੀषਣਃ । ਮਯਾ ਤਤਂ ਤ੍ਰਿਲੋਕਂ ਚ ਨਮਸ੍ਤੇ ਮਨੁਰੂਪਿਣੇ । । ੨੯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਸਦ੍ਗੁਣਾਜ੍ਜਾਤਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤੋऽਹਂ ਮਨੁਕਾਰਕਃ । ਮਯਾ ਤਤਂ ਚ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਂ ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵ ਨਮੋऽਸ੍ਤੁ ਤੇ । । 3.4.25.੩੦ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਰਜਸੋ ਜਾਤੋ ਵਾਯੁਰ੍ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਂ ਤਤਮ੍ । ਮਯਾ ਸ੍ਵਾਰੋਚਿषਂ ਸ੍ਵਾਮਿਨ੍ਨਮਸ੍ਤੇ ਮਨੁਰੂਪਿਣੇ । । ੩੧ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਮਨਸੋ ਜਾਤੋ ਧ੍ਰੁਵੋऽਹਂ ਮਨੁਕਾਰਕਃ । ਮਯੋਤ੍ਤਮਂ ਚ ਰਚਿਤਂ ਨਮਸ੍ਤੇऽਸ੍ਤੁ ਤਵਾਜ੍ਞਯਾ । । ੩੨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਸ਼੍ਰਵਣਾਜ੍ਜਾਤੋ ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮਾਹਮੀਸ਼੍ਵਰਃ । ਮਯਾ ਤਤਂ ਰੈਵਤਂ ਚ ਨਮੋ ਦੇਵ ਤਵਾਜ੍ਞਯਾ । । ੩੩ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਦੇਹਤੋ ਜਾਤਸ੍ਸੂਰ੍ਯੋऽਹਂ ਚਾਕ੍ਸ਼ੁषਪ੍ਰਦਃ । ਤਵਾਜ੍ਞਯਾ ਤਤਂ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਮਨੁਰੂਪਾਯ ਤੇ ਨਮਃ । । ੩੪ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਨੇਤ੍ਰਤੋ ਜਾਤਃ ਸੋਮੋऽਹਂ ਤੁ ਮਯਾ ਤਤਮ੍ । ਵੈਵਸ੍ਵਤਾਨ੍ਤਰਂ ਰਮ੍ਯਂ ਨਮਸ੍ਤੇ ਮਨੁਰੂਪਿਣੇ । । ੩੫ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਰਸਨਾਜ੍ਜਾਤੋ ਮੋਹੋऽਹਂ ਮਨੁਕਾਰਕਃ । ਨਮਸ੍ਤੇ ਮਨੁਰੂਪਾਯ ਮਯਾ ਸਾਵਰ੍ਣਿਕਂ ਤਤਮ੍ । । ੩੬ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਘ੍ਰਾਣਤੋ ਜਾਤੋ ਬੁਧੋऽਹਂ ਨਾਥ ਕਿਙ੍ਕਰਃ । ਨਿਰ੍ਮਿਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸਾਵਰ੍ਣਂ ਮਯਾ ਤਾਤ ਨਮੋ ਨਮਃ । । ੩੭ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਵਕ੍ਤ੍ਰਤੋ ਜਾਤੋ ਜੀਵੋऽਹਂ ਮਨੁਕਾਰਕਃ । ਮਯਾ ਵੈ ਦਕ੍ਸ਼ਸਾਵਰ੍ਣਂ ਤਤਂ ਤਤ੍ਤੇ ਨਮੋ ਨਮਃ । । ੩੮ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਕਰਤੋ ਜਾਤਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰੋਹਂ ਤਵ ਕਿਙ੍ਕਰਃ । ਨਿਰ੍ਮਿਤਂ ਰੁਦ੍ਰਸਾਵਰ੍ਣਂ ਮਯਾ ਤੁਭ੍ਯਂ ਨਮੋ ਨਮਃ । । ੩੯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਪਦਤੋ ਜਾਤੋਮਨ੍ਦੋऽਹਂ ਨਾਥ ਤੇऽਨੁਗਃ । ਤਤਂ ਵੈ ਧਰ੍ਮਸਾਵਰ੍ਣਂ ਪ੍ਰਭਾਤੇਸ੍ਮੈ ਨਮੋ ਨਮਃ । । 3.4.25.੪੦ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਲਿਙ੍ਗਤੋ ਜਾਤੋ ਰਾਹੁਸ਼੍ਚਾਹਂ ਤਵ ਪ੍ਰਿਯਃ । ਮਯਾ ਭੌਮਂ ਕृਤਂ ਨਾਥ ਨਮਸ੍ਤੇ ਮਨੁਰੂਪਿਣੇ । । ੪੧ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਗੁਹ੍ਯਤੋ ਜਾਤਃ ਕੇਤੁਸ਼੍ਚਾਹਂ ਤਵਾਨੁਗਃ । ਭੌਤਂ ਮਨ੍ਵਤਰਂ ਸृष੍ਟਂ ਤਸ੍ਮੈ ਦੇਵਾਯ ਤੇ ਨਮਃ । । ੪੨ ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ ਇਤਿ ਤੇषਾਂ ਸ੍ਤਵਾਨ੍ਸ੍ਵਾਮੀ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਦੇਵਾਨ੍ਵਦਿष੍ਯਤਿ । ਵਰਂ ਬ੍ਰੂਹੀਤਿ ਵਚਨਂ ਤਤਂ ਪ੍ਰਤਿ ਮਨੁਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ । ।੪ ੩ ਇਤਿ ਕृਤ੍ਵਾ ਤੁ ਤੇ ਦੇਵਾ ਬਾਲਰੂਪਂ ਹਰਿਂ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਨਮਸ੍ਕृਤ੍ਯ ਵਦਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਵਾਞ੍ਛਿਤਂ ਲੋਕਹੇਤਵੇ । । ਕੇਯਂ ਭਵਾਨ੍ਬ੍ਰੂਹਿ ਲੋਕਾਨਾਂ ਕਲ੍ਪੇ ਕਲ੍ਪੇ ਤਮੁਦ੍ਭਵਮ੍ । ਤਥਾ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇ ਚੈਵ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਹੇ ਵਯਮ੍ । ।੪੫ ਕਲ੍ਕ੍ਯੁਵਾਚ ਅष੍ਟਾਦਸ਼ ਮਹਾਕਲ੍ਪਾਃ ਪ੍ਰਕृਤੇਸ਼੍ਚ ਤਨੌ ਸ੍ਥਿਤਾਃ । ਆਦ੍ਯੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਮਹਾਕਲ੍ਪਸ੍ਤਤ੍ਰ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਪਰਃ ਪੁਮਾਨ੍ । ।੪੬ ਤਤ੍ਪੂਰ੍ਵਾਰ੍ਦ੍ਧਾਤ੍ਸਮੁਦ੍ਭੂਤਾਸ੍ਤ੍ਰਯਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਚ੍ਚ ਦੇਵਤਾਃ । ਪਰਾਰ੍ਦ੍ਧਾਦ੍ਭਗਵਾਨ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਯੋਗਿਧ੍ਯੇਯੋ ਨਿਰਞ੍ਜਨਃ । ।੪੭ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਕਲ੍ਪੇ ਤੁ ਯਾ ਲੀਲਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਪੌਰਾਣਿਕੈਃ ਸ੍ਮृਤਾ । ਸ਼ਤਕੋਟਿਪ੍ਰਵਿਸ੍ਤਾਰੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਪੌਰਾਣਿਕਸ੍ਯ ਵੈ । ।੪੮ ਪੁਰਾਣਪੁਰੁषਸ੍ਯਾਨ੍ਤੇ ਮਹਾਕਲ੍ਪਃ ਸ੍ਮृਤੋ ਬੁਧੈਃ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਪ੍ਰਲਯੇ ਕਲ੍ਪੋ ਯੁਗਦੈਵਸਹਸ੍ਰਕਃ । ।੪ ੯ ਕਲ੍ਪਾਸ਼੍ਚਾष੍ਟਾਦਸ਼ ਖ੍ਯਾਤਾਸ੍ਤੇषਾਂ ਨਾਮਾਨਿ ਮੇ ਸ਼ृਣੁ । ਕੂਰ੍ਮਕਲ੍ਪੋ ਮਤ੍ਸ੍ਯ ਕਲ੍ਪਃ ਸ਼੍ਵੇਤਵਾਰਾਹਕਲ੍ਪਕਃ । । 3.4.25.੫੦ ਨृਸਿਂਹਕਲ੍ਪਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਤਥਾ ਵਾਮਨਕਲ੍ਪਕਃ । ਸ੍ਕਨ੍ਦਕਲ੍ਪੋ ਰਾਮਕਲ੍ਪਃ ਕਲ੍ਪੋ ਭਾਗਵਤਸ੍ਤਥਾ । । ੫੧ ਤਥਾ ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡਕਲ੍ਪਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਭਵਿष੍ਯਕਲ੍ਪਕਃ । ਲਿਙ੍ਗਕਲ੍ਪਸ੍ਤਥਾ ਜ੍ਞੇਯਸ੍ਤਥਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਕਲ੍ਪਕਃ । । ੫੨ ਅਗ੍ਨਿਕਲ੍ਪੋ ਵਾਯੁਕਲ੍ਪਃ ਪਦ੍ਮਕਲ੍ਪਸ੍ਤਥੈਵ ਚ । ਸ਼ਿਵਕਲ੍ਪੋ ਵਿष੍ਣੁਕਲ੍ਪੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਕਲ੍ਪਸ੍ਤਥਾ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ । । ੫੩ ਦ੍ਵਿਸਹਸ੍ਰਮਿਤਾਵਰ੍ਤੈਰੇषਾਂ ਕਲ੍ਪੋ ਮਹਾਨ੍ਸ੍ਮृਤਃ । ਸਹਸ੍ਰਯੁਗਪਰ੍ਯਨ੍ਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਾਯੁਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ । । ੫੪ ਯਨ੍ਨਾਮ੍ਨਾ ਚ ਸ੍ਮृਤਃ ਕਲ੍ਪਸ੍ਤਸ੍ਮਾਜ੍ਜਾਤੋ ਵਿਰਾਡਯਮ੍
ਸ੍ਵਾਯਂਭੁਵਾਂਤਰੇ ਯਦ੍ਵੈ ਜਾਂਤਂਜਾਤਂ ਚਤੁਰ੍ਯੁਗਮ੍
ਸਵਾਯੰਭੂ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਚਾਰ ਯੁਗ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਤੇ ਜਨਮ ਲਏ।
ਲਕ੍ਸ਼ਾਬ੍ਦਂ ਵੈ ਸਤ੍ਯਯੁਗੇ ਤ੍ਰੇਤਾਯਾਮਯੁਤਾਬ੍ਦਕਮ੍
ਸਤਯੁਗ ਵਿੱਚ ਉਮਰ ਲੱਖ ਸਾਲ ਸੀ; ਤ੍ਰੇਤਾ ਵਿੱਚ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ।
ਸ੍ਵਾਰੋਚਿषੇऽਨ੍ਤਰੇ ਐਵ ਜਾਤਂਜਾਤਂ ਚਤੁਰ੍ਯੁਗਮ੍
ਸਵਾਰੋਚੀ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਹਰ ਚਾਰ ਯੁਗ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਤੇ ਜਨਮ ਲਏ।
ਤ੍ਰੇਤਾਯਾਂ ਚ ਤਦਰ੍ਦ੍ਧਾਬ੍ਦਂ ਦ੍ਵਾਪਰੇ ਤੁ ਤਦਰ੍ਦ੍ਧਕਮ੍
ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਉਮਰ ਪਿਛਲੇ ਯੁਗ ਤੋਂ ਅੱਧੀ ਸੀ; ਦੁਆਪਰ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਅੱਧੀ।
ਕਲਿਯੁਗ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦੀ ਵਰਣਨਾ।