ਵੈਵਸ੍ਵਤੇऽਨ੍ਤਰੇ ਪੂਰ੍ਵਂ ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮਾ ਵਿਚਿਤ੍ਰਕृਤ੍ ਸ੍ਪਰ੍ਦ੍ਧਾਭੂਤੋ ਮਹਾਮਾਯਾਂ ਤੁष੍ਟਾਵ ਬਹੁਪੂਜਨੈਃ
ਵੈਵਸਵਤ ਮਨੁ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ, ਜੋ ਅਜੋਬੇ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਵੱਡੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਬਹੁਤ ਪੂਜਾਵਾਂ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ।
ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾ ਸਾ ਤਦਾ ਦੇਵੀ ਚਿਤ੍ਰਾਯਾਂ ਤਸ੍ਯ ਯੋषਿਤਿ
ਉਸ ਵੇਲੇ, ਦੇਵੀ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਚਿਤਰਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮੀ ਬਣ ਕੇ ਆਈ।
षੋਡਸ਼ਾਬ੍ਦੇ ਵਯਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਸਂਜ੍ਞਾਯਾਸ੍ਤਤ੍ਪਿਤਾ ਸੁਖੀ
ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੋਲਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਹੋਈ, ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਸੰਜਨਾ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ।
ਯਕ੍ਸ਼ਾਧੀਸ਼ਾਸ਼੍ਚ षਡ੍ਵਿਂਸ਼ਤ੍ਕੁਬੇਰਾਦ੍ਯਾਸ੍ਸਮਾਗਤਾਃ
ਛਬੀਸ ਯਕਸ਼ਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਕੁਬੇਰ ਆਦਿ, ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ।
ਪਾਵਕਾ ਊਨਪਂਚਾਸ਼ਦ੍ਵਾਯਵਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਉਨੰਜ ਅੱਗਾਂ ਅਤੇ ਹਵਾਵਾਂ ਵੀ ਉਥੇ ਯਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ ਚ ਪ੍ਰਤ੍ਯੂषਾਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਵਿਸ਼੍ਵਪ੍ਰਰਕ੍ਸ਼ਕਾਃ
ਤੇਰਾਂ ਪ੍ਰਤਯੂਸ਼, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲੇ ਹਨ, ਆਏ।
ਭਵਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਤਦਾਃ ਰੁਦ੍ਰਾਃ ਸ਼ਸ਼ਿਮਣ੍ਡਲਰਕ੍ਸ਼ਕਾਃ
ਉਸ ਸਮੇਂ ਭਵ ਆਦਿ ਰੁਦ੍ਰ, ਜੋ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਮੰਡਲ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲੇ ਹਨ, ਆਏ।
ਦਾਨਵਾ ਵਿਪ੍ਰਚਿਤ੍ਤ੍ਯਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚਤੁਰਾਸ਼ੀਤਿਰਾਯਯੁਃ
ਦਾਨਵ, ਵਿਪ੍ਰਚਿੱਤੀ ਆਦਿ, ਚੌਰਾਸੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ, ਆਏ।
ਸ਼ੇषਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਤਦਾ ਨਾਗਾਸ੍ਤਾਰ੍ਕ੍ਸ਼੍ਯਾਦ੍ਯਾ ਗਰੁਡਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ 3.4.18.
ਉਸ ਸਮੇਂ ਸ਼ੇਸ਼ ਆਦਿ ਨਾਗ ਅਤੇ ਤਾਰਕਸ਼ ਆਦਿ ਗਰੁੜ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਂਤਰੇ ਦੇਵੀ ਦੇਵਕਨ੍ਯਾਸਮਨ੍ਵਿਤਾ
ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਦੇਵੀ, ਦਿਵੀ ਕਨਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਆਈ।
ਤਾਂ ਸਮਾਲੋਕ੍ਯ ਬਲਵਾਨ੍ਬਲਿਃ ਕਾਮਵਿਮੋਹਿਤਃ
ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਬਲੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਇੱਛਾ ਵਿੱਚ ਮਗਨ ਹੋ ਗਿਆ।
ਤਦਾ ਕ੍ਰੋਧਾਤੁਰਾ ਦੇਵਾ ਰੁਰੁਧੁਰ੍ਦੈਤ੍ਯਸਤ੍ਤਮਮ੍
ਉਸ ਸਮੇਂ, ਦੇਵਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਉੱਤੇ ਰੋ ਪਏ।
ਦਾਨਵਾਸ਼੍ਚ ਤਦਾ ਦੈਤ੍ਯਾ ਨਾਨਾਵਾਹਨਸਂਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਦਾਨਵ ਤੇ ਦੈਤ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਵਾਰੀ ਤੇ ਸਜ ਕੇ ਖੜੇ ਸਨ।
ਦਾਨਵੈਸ਼੍ਚ ਹਤਾ ਦੇਵਾਃ ਸੁਰੈਰ੍ਦੈਤ੍ਯਾ ਵਿਨਾਸ਼ਿਤਾਃ
ਦਾਨਵਾਂ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ; ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਦੈਤਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਪਕ੍ਸ਼ਮਾਤ੍ਰ ਮਭੂਦ੍ਯੁਦ੍ਧਂ ਦਿਵ੍ਯਂ ਦਾਨਵਦੇਵਯੋਃ
ਦਾਨਵ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਜੋ ਇਲਾਹੀ ਜੰਗ ਹੋਈ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਪੰਖ ਝਪਕਣ ਜਿੰਨੀ ਚਿਰ ਚੱਲੀ।
ਅਘਾਸੁਰੋऽਰ੍ਯਮਾ ਚੈਵ ਬਲਃ ਸ਼ਕ੍ਰਸ੍ਤਥੈਵ ਚ
ਅਘਾਸੁਰ, ਅਰਯਮਾ, ਬਲ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼ਕਰ ਵੀ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ।
ਵਤ੍ਸਾਸੁਰੋ ਭਗਸ਼੍ਚੈਵ ਵਿਵਸ੍ਵਾਂਸ਼੍ਚ ਬਲਿਃ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਵਤਸਾਸੁਰ, ਭਗਾ, ਵਿਵਸਵਾਨ ਤੇ ਬਲੀ ਆਪ ਵੀ ਉਥੇ ਸਨ।
ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮਾ ਮਯਸ਼੍ਚੈਵ ਕਾਲਨੇਮਿਰ੍ਹਰਿਃ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਪਰਾਜਿਤਾਸ਼੍ਚ ਤੇ ਦੈਤ੍ਯਾ ਯੁਦ੍ਧਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਦੁਦ੍ਰੁਵੁਃ
ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ, ਮਯਾ, ਕਾਲਨੇਮੀ ਤੇ ਹਰੀ ਆਪ — ਇਹ ਦੈਤ ਜੰਗ ਹਾਰ ਕੇ, ਜੰਗ ਛੱਡ ਕੇ ਭੱਜ ਗਏ।
ਵਿਵਸ੍ਵਾਁਸ਼੍ਚ ਤਦਾ ਸਂਜ੍ਞਾਂ ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਰਥਸਂਸ੍ਥਿਤਾਮ੍ 3.4.18.
ਉਸ ਵੇਲੇ ਵਿਵਸਵਾਨ ਨੇ ਸੰਜਨਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਰਥ ਉੱਤੇ ਖੜੀ ਸੀ, ਲੈ ਲਿਆ।
ਵਿਵਸ੍ਵਂਤਂ ਸੁਰਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸਂਜ੍ਞਾ ਵਚੋऽਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵਿਵਸਵਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸੰਜਨਾ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਕਹੀ।
ਤ੍ਵਯਾ ਜਿਤਾਹਂ ਭਗਵਨ੍ਬਲੇਰ੍ਵਿਪ੍ਰਿਯਕਾਰਿਣਃ
ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਬਲੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਉਲਟ ਕਰਦੇ ਹੋ।
ਵੀਰਭੁਕ੍ਤਾ ਸਦਾ ਨਾਰੀ ਸ੍ਤ੍ਰੀਰਤ੍ਨਂ ਮੁਨਿਭਿਃ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ਏਕਾ ਸਾ ਪ੍ਰਕृਤਿਰ੍ਮਾਤਾ ਗੁਣਸਾਮ੍ਯਾਤ੍ਸਨਾਤਨੀ
ਜੋ ਨਾਰੀ ਸਦਾ ਵੀਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਨਾਰੀਆਂ ਵਿਚ ਰਤਨ ਕਿਹਾ ਹੈ; ਉਹੀ ਇਕ ਮੂਲ ਮਾਂ ਹੈ, ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ ਕਰਕੇ ਸਦਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸਤ੍ਤ੍ਵਭੂਤਾ ਚ ਭਗਿ ਨੀ ਰਜੋਭੂਤਾ ਚ ਗੇਹਿਨੀ
ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਤਵ ਗੁਣ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਭਗਿਨੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਰਜਸ ਗੁਣ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਗੇਹਿਨੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਬਹਵਃ ਪੁਰੁषਾ ਯੇ ਵੈ ਨਿਰ੍ਗੁਣਾਸ਼੍ਚੈਕਰੂਪਿਣਃ
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੁਰਖ ਹਨ, ਜੋ ਨਿਰਗੁਣ ਤੇ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਅਲੋਕੇ ਪਾਪਜਾਸ੍ਸਰ੍ਵੇ ਦੇਵਬ੍ਰਹ੍ਮਸਮੁਦ੍ਭਵਾਃ ਕੋऽਪਿ ਪੁਤ੍ਰਃ ਪਿਤਾ ਭ੍ਰਾਤਾ ਸ ਚ ਤਸ੍ਯਾਃ ਪਤਿਰ੍ਭਵੇਤ੍
ਜੋ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚ ਪਾਪ ਤੋਂ ਜੰਮੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ — ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਪੁੱਤਰ, ਪਿਤਾ, ਭਰਾ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਕੀਯਾਂ ਚ ਸੁਤਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਵਿष੍ਣੁਦੇਵਃ ਸ੍ਵਮਾਤਰਮ੍
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਲਿਆ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵੇਦਮਯਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਚਾਦਿਤਿਸਂਭਵਃ
ਇਹ ਵੈਦਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਆਦਿਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ—
ਸੁਤਾਃ ਕਨ੍ਯਾਸ੍ਤਯੋਰ੍ਜਾਤਾ ਮਨੁਰ੍ਵੈਵਸ੍ਵਤਸ੍ਤਥਾ
ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਪੁੱਤ ਵਜੋਂ ਜੰਮੀਆਂ, ਵਿਵਸਵਾਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਨੂ ਵੀ ਜੰਮਿਆ।
ਤਦਾ ਸਂਜ੍ਞਾ ਸਤੀ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ਤੇਜੋਭੂਤਂ ਪਤਿਂ ਸ੍ਵਕਮ੍ 3.4.18.
ਉਸ ਵੇਲੇ ਸੰਜਨਾ ਨੇ, ਜੋ ਸੱਚੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਚਮਕਦਾਰ ਪਤੀ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ।
ਸਾਵਰ੍ਣਿਸ਼੍ਚ ਮਨੁਸ੍ਤਸ੍ਯਾਂ ਸ਼ਨਿਸ਼੍ਚ ਤਪਤੀ ਤਥਾ
ਉਸ ਤੋਂ ਸਾਵਰਨੀ ਮਨੂ, ਸ਼ਨੀ ਤੇ ਤਪਤੀ ਜੰਮੇ।