ਕੁਂਭੇ ਵਿਨਾਯਕਂ ਪੂਜ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਂ ਚ ਪਰੇ ਘਟਮ੍
ਘੜੇ ਵਿੱਚ ਵਿਨਾਇਕ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਤਰ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ।
ਮਂਡਲੇ ਸ਼ਿਵਮਭ੍ਯਰ੍ਚ੍ਯ ਪੀਠਪੂਜਾਪੁਰਃਸਰਮ੍
ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ, ਪੀਠ ਦੀ ਪੂਜਾ ਪਹਿਲਾਂ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।
ਦ੍ਵਿਭੁਜਂ ਸ਼ੂਲਹਸ੍ਤਂ ਚ ਸਰ੍ਵਾਭਰਣਸਂਯੁਤਮ੍
ਉਹ ਦੋ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਫੜੇ, ਸਾਰੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਰੂਪ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।
ਤਤੋਰ੍ਘ੍ਯਪਾਤ੍ਰਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਤੁ ਪੀਠਪੂਜਾਂ ਸਮਾਚਰੇਤ੍
ਫਿਰ ਅਰਘਿਆ ਵਾਲਾ ਪਾਤਰ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਪੀਠ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।
ਮਧ੍ਯੇ ਆਧਾਰਸ਼ਕ੍ਤਿਂ ਚ ਕੂਰ੍ਮਾਨਂਤੌ ਸਪਦ੍ਮਕੌ
ਵਿਚਕਾਰ ਆਧਾਰ ਸ਼ਕਤੀ, ਕਛੂਆ ਤੇ ਦੋ ਕਮਲ ਰੱਖੇ ਜਾਣ।
ਪੁਨਃ ਪਾਤ੍ਰਾਂਤਰਸ੍ਥਂ ਚ ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਕੁਸੁਮਂ ਬੁਧਃ 2.3.4.
ਫਿਰ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਦੂਜੇ ਪਾਤਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਫੁੱਲ ਚੁੱਕ ਲਵੇ।
ਪੂਰ੍ਵਵਚ੍ਚ ਵਿਧਾਨੇਨ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਪਾਤ੍ਰਾਦਿਕਂ ਤ੍ਰਯਮ੍
ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਤਿੰਨ ਪਾਤਰ ਆਦਿਕ ਚੜ੍ਹਾਏ।
ਮੁਦ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼੍ਯ ਵਿਧਿਵਦਂਗਪੂਜਾਂ ਸਮਾਚਰੇਤ੍
ਮੁਦਰਾਵਾਂ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦਿਖਾ ਕੇ, ਅੰਗ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।
ਅਨਂਤਂ ਪੁਰਤਸ਼੍ਚੈਵ ਤੇषਾਮਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਤਦ੍ਬਹਿਃ
ਅੱਗੇ ਅਨੰਤ ਰੱਖੇ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਾਹਰ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅਸਤਰ ਰੱਖੇ।
ਭੂਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਚ ਭੁਵਸ੍ਤਤ੍ਵਂ ਸ੍ਵਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਦਿ ਚ ਤਤ੍ਤ੍ਵਕਮ੍
ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਤੱਤ, ਭੂਵ ਤੱਤ, ਸਵਰਗ ਤੱਤ ਆਦਿਕ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ।
ਵਿਨਾਯਕਂ ਚ ਵਿष੍ਣੁਂ ਚ ਗਙ੍ਗਾਂ ਪृਥਿਵਿषष੍ਟਿਕਮ੍
ਵਿਨਾਇਕ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਛੇ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
षੋਡਸ਼ੇਨੋਪਚਾਰੇਣ ਪੂਜਯੇਚ੍ਚ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੋਲਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੜ੍ਹਾਵਿਆਂ ਨਾਲ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੂਜਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਪਂਚਕृष੍ਣਾਲਕੈਃ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਬृਹਤ੍ਪਰ੍ਵਪ੍ਰਮਾਣਕਮ੍
ਪੰਜ ਕਾਲੀਆਂ ਜਟਾਵਾਂ ਨਾਲ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਡਾ ਚੜ੍ਹਾਵਾ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਪੂਜਯੇਤ੍ਪਰਯਾ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਅਗ੍ਨਿਕਾਰ੍ਯਮਥਾਚਰੇਤ੍
ਉੱਚੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਅੱਗ ਵਾਲਾ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਤਿਲਾਕ੍ਸ਼ਤੈਰ੍ਵਾ ਆਜ੍ਯੈਰ੍ਵਾ ਤ੍ਰਿਮਧ੍ਵਕ੍ਤੈਰਥਾਪਿ ਵਾ
ਤਿਲ, ਅੱਖਤ, ਘਿਉ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਘਿਉ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਾਹੋ, ਵਰਤ ਸਕਦੇ ਹੋ।
ਏਕੈਕਾਮਾਹੁਤਿਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਪੁष੍ਪੈਸ੍ਤਿਲਘृਤੇਨ ਚ ।। 2.3.4.
ਹਰ ਵਾਰੀ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਆਹੁਤੀ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਤਿਲ-ਘਿਉ ਨਾਲ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਅष੍ਟਾਵष੍ਟੌ ਚ ਜੁਹੁਯਾਦ੍ਘृਤੈਰੇਕਾਹੁਤਿਰ੍ਭਵੇਤ
ਘਿਉ ਨਾਲ ਅੱਠ ਜਾਂ ਸੋਲਾਂ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇਣੀਆਂ ਹਨ, ਹਰ ਵਾਰੀ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਆਹੁਤੀ ਹੋਵੇ।
ਏਕਾਹੁਤਿਂ ਤਤੋ ਦਦ੍ਯਾਦਾਪੋਹਿष੍ਠੇਤਿ ਵਾ ਤ੍ਰਿਭਿਃ
ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 'ਆਪੋਹਿਸ਼ਟ' ਮੰਤਰ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਇੱਕ ਆਹੁਤੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਇਮਂ ਵਰੁਣ ਇਤਿ ਵਾ ਤਦ੍ਵਰੋਮਾ ऋਚਾ ਪੁਨਃ
ਜਾਂ 'ਇਮੰ ਵਰੁਣ' ਮੰਤਰ ਨਾਲ, ਜਾਂ 'ਤਦ ਵਰੋਮਾ' ਰਿਕ਼ ਨਾਲ ਫਿਰ ਆਹੁਤੀ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹੋ।
ਵਾਤਸ੍ਯਯਮਿਤਿ ਪੁਨਃ ਪਞ੍ਚਵਰ੍ਣਂ ਯਥਾਕ੍ਰਮਾਤ੍
ਫਿਰ 'ਵਾਤਸਯਯਮ' ਮੰਤਰ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਪੰਜ ਅੱਖਰਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਆਹੁਤੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਤਤਃ ਸ੍ਵਿष੍ਟਕृਤੇ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਬਲਿਂ ਦਦ੍ਯਾਦਨੁਕ੍ਰਮਾਤ੍
ਫਿਰ ਸਵਿਸ਼ਟਕ੍ਰਿਤ ਲਈ ਆਹੁਤੀ ਦੇਣੀ ਤੇ ਬਲੀ ਵੀ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਚੜ੍ਹਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਯਵਕ੍ਸ਼ੀਰਂ ਦਿਗੀਸ਼ੇਭ੍ਯੋ ਹ੍ਯਨ੍ਯੇਭ੍ਯਃ ਪਾਯਸੇਨ ਤੁ
ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਜੌ-ਦੁੱਧ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ ਖੀਰ ਨਾਲ ਚੜ੍ਹਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਅਨਂਤਸ੍ਯੋਤ੍ਤਰੇ ਤੀਰੇ ਪਦ੍ਮਪਤ੍ਰਂ ਪਰਿਸ੍ਤਰੇਤ੍
ਅਨੰਤ ਨਦੀ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ ਤੇ ਕਮਲ ਦਾ ਪੱਤਾ ਵਿਛਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਪੂਰ੍ਵਦ੍ਵਯੇਨਾਪਿ ਬਾਣਰਤ੍ਤਿਸੁਵਰ੍ਣਕੈਃ
ਪਿਛਲੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਤੀਰ, ਲਾਲ ਕਪੜਾ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਮੁਦਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਵਰੁਣਂ ਵਿਨ੍ਯਸੇਤ੍ਤਤ੍ਰ ਤਥਾ ਪੁष੍ਕਰਿਣੀਮਪਿ
ਉਥੇ ਵਰੁਣ ਨੂੰ ਅਤੇ ਇਕ ਕਮਲ ਵਾਲਾ ਤਲਾਬ ਵੀ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਪੂਰ੍ਵਾਵਸ੍ਥਾਯਿਨੀਂ ਯष੍ਟਿਂ ਸਮਾਰੋਪ੍ਯ ਵਿਧਾਨਤਃ ਪੁष੍ਕਰਿਣ੍ਯਾਸਮਂ ਤੇਨ ਨਾਗਯष੍ਟ੍ਯਂਤਰੇ ਕ੍ਸ਼ਿਪੇਤ੍
ਜੋ ਲੱਕੜੀ ਪਹਿਲਾਂ ਰੱਖੀ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਕਮਲ ਤਲਾਬ ਤੇ ਨਾਗ ਦੀ ਲੱਕੜੀ ਵਿਚਕਾਰ ਸੁੱਟੋ।
ਤਤ੍ਰੈਵਾਨਂਤਨਾਗਂ ਚ ਮਂਤ੍ਰਮੇਤਦੁਦੀਰਯੇਦ੍ ਫਣਾਸਹਸ੍ਰਸਂਯੁਕ੍ਤ ਸੁਪ੍ਰਤਿष੍ਠ ਨਮੋऽਸ੍ਤੁ ਤੇ
ਉਥੇ ਅਨੰਤ ਨਾਗ ਲਈ ਇਹ ਮੰਤਰ ਉਚਾਰੋ: 'ਹਜ਼ਾਰ ਫਣਿਆਂ ਵਾਲੇ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਥਾਪਤ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।'
ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਂ ਚ ਤਤੋ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਤਤਃ ਪੂਰ੍ਣਾਂ ਵਿਧਾਯ ਚ
ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਪਦ੍ਮੋਤ੍ਪਲਂ ਚ ਸ਼ੈਵਾਲਂ ਮਂਤ੍ਰਮੇਵ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤਃ
ਧਿਆਨ ਨਾਲ, ਕਮਲ, ਨੀਲਾ ਕਵਲ ਤੇ ਸ਼ੈਵਾਲਾ ਘਾਹ ਮੰਤਰ ਦੇ ਨਾਲ ਵਰਤਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ੴ ਅਦ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ ਵਿष੍ਣੁਰੂਪਾਯ ਕਰੁਣਾਯ ਸ਼੍ਰੁਤਿਰਤ੍ਯਾਦ੍ਯੁਕ੍ਤਵੇਦਵ੍ਯਾਸਸਪ੍ਰਣੀਤਾਗ੍ਨਿष੍ਟੋਮਫਲਪ੍ਰਾਪ੍ਤਯੇ ਪੁष੍ਕਰਿਣੀਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਕਰ੍ਮਣਿ ਇਮਾਂ ਪੁष੍ਕਰਿਣੀਂ ਸੁਵਰ੍ਣਰਾਜਤਾਂ ਸ੍ਵਗृਹ੍ਯੋਦਿਤਾਂ ਸਾਲਂਕਾਰਾਂ ਸੁਪੂਜਿਤਾਮਮੁਕਗੋਤ੍ਰਃ ਅਮੁਕਦੇਵਸ਼ਰ੍ਮਾ ਤੁਭ੍ਯਮਹਂ ਸਂਪ੍ਰਦਦੇ ੴ ਅਦ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਮੁਖ੍ਯੇਭ੍ਯਃ ਮਮਾਗ੍ਨਿष੍ਟੋਮਾਦ੍ਯਨੇਕਫਲਪ੍ਰਾਪ੍ਤਯੇ ਇਮਂ ਜਲਾਸ਼ਯਂ ਵਰੁਣਦੈਵਤਂ ਸੁਪੂਜਿਤਂ ਚਤੁਰ੍ਮੁਖਸਹਿਤਂ ਚਤੁਃਸਤ੍ਤ੍ਵਾਵਚ੍ਛਿਨ੍ਨਸ੍ਨਾਨਪਾਨਾਦ੍ਯੁਪਭੋਗਾਯ ਅਮੁਕਸਗੋਤ੍ਰਃ ਅਮੁਕਦੇਵਸ਼ਰ੍ਮਾਹਮੁਤ੍ਸृਜੇ ਜਲਾਸ਼ਯਸ੍ਯ ਮਧ੍ਯਂ ਤੁ ऋਤ੍ਵਿਗ੍ਘੋਮਂ ਚਰੇਤ੍ਤਤਃ ।। 2.3.4.
‘ਓਂ ਅੱਜ’ ਆਦਿਕ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਰੂਪ ਅਤੇ ਦਇਆ ਲਈ, ਜਿਵੇਂ ਵੇਦਾਂ ਤੇ ਵਿਆਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, ਅਗਨਿਸ਼ਟੋਮ ਯਗ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ, ਕਮਲ ਵਾਲਾ ਤਲਾਬ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ, ਆਪਣੇ ਗੋਤ ਅਤੇ ਨਾਮ ਦੇ ਨਾਲ, ਸੋਨੇ-ਚਾਂਦੀ ਦਾ, ਸਜਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਜਿਆ ਹੋਇਆ ਇਹ ਤਲਾਬ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਫਿਰ ‘ਓਂ ਅੱਜ’ ਆਦਿਕ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ, ਅਗਨਿਸ਼ਟੋਮ ਆਦਿ ਅਨੇਕ ਫਲਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ, ਮੈਂ, ਆਪਣੇ ਗੋਤ ਅਤੇ ਨਾਮ ਦੇ ਨਾਲ, ਵਰੁਣ ਦੇਵਤੇ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਚੌਂਹ ਮੁੱਖਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਚੌਂਹ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ, ਇਸ਼ਨਾਨ-ਪੀਣ ਆਦਿਕ ਲਈ ਇਹ ਜਲਾਸ਼ਯ ਛੱਡਦਾ ਹਾਂ। ਜਲਾਸ਼ਯ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਯਜਮਾਨ ਪੰਡਤ ਫਿਰ ਸੋਮ ਯਗ ਕਰੇ।