ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਂ ਨਾਗਰਾਜਾਨਂ ਦ੍ਵਾਰਪਾਲੌ ਚ ਪਸ਼੍ਚਿਮੇ
ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਦੇ ਦੋ ਦਰਬਾਨਾਂ ਨੂੰ।
ਬਲਿਦਾਨਂ ਵਿਧਾਨੇਨ ਕृਤ੍ਵਾ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਯਥਾਵਿਧਿ 2.3.2.
ਬਲੀ ਦੀ ਭੇਟ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਨਿਯਮ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਦਾਨ ਦੇਵੇ।
ਵਜ੍ਰੀ ਚ ਧੂਮਲੀ ਕृष੍ਣਾ ਪੀਤਾ ਚੈਵਾਥ ਵਾਰੁਣੀ
ਵਜਰੀ, ਧੂਮਲੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਪੀਤਾ ਅਤੇ ਵਾਰੁਣੀ।
ਕੁਂਭੇषੁ ਪੂਜਯੇਦ੍ਦੇਵਾਨ੍ਮਹੇਸ਼ਂ ਪ੍ਰਥਮਂ ਬੁਧਃ
ਕੁੰਭਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਹੇਸ਼ ਨੂੰ, ਫਿਰ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।
ਵੇਦਿਕਾਪੂਰ੍ਵਭਾਗੇ ਤੁ ਉਤ੍ਤਰੇ ਕਲਸ਼ੇ ਸ਼ਿਵਮ੍
ਵੇਦਿਕਾ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਉੱਤਰੀ ਕੁੰਭੇ ਉੱਤੇ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।
ਕਲਸ਼ੇ ਵਿਧਿਵਦ੍ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਉਪਚਾਰੈਃ ਪृਥਗ੍ਵਿਧੈਃ
ਕੁੰਭੇ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੇਟਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।
ਯੋ ਨਾਗਾਸ੍ਤਾਨ੍ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਅਨਂਤੋ ਵਾਸੁਕਿਸ੍ਤਥਾ ਪਦ੍ਮਸ਼੍ਚੈਵ ਮਹਾਪਦ੍ਮੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰੈਰੇਭਿਃ ਪृਥਕ੍ਪृਥਕ੍
ਮੈਂ ਉਹ ਸੱਪ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ: ਅਨੰਤ, ਵਾਸੁਕੀ, ਪਦਮ ਅਤੇ ਮਹਾਪਦਮ, ਹਰ ਇੱਕ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ।
ਪੁਂਡਰੀਕਦਲਾਭਾਸ ਸ਼ੁਭਕਰ੍ਣਾਂਤਲੋਚਨ
ਕੰਵਲ ਦੇ ਪੱਤੇ ਵਰਗਾ, ਸੁਭਕਰਨ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ।
ਅਨਂਤ ਨਾਗਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਇਹਾਗਚ੍ਛ ਨਮੋऽਸ੍ਤੁ ਤੇ
ਹੇ ਅਨੰਤ, ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਇੱਥੇ ਆ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
ਸਰ੍ਵਨਾਗਸ੍ਯ ਸ਼ੂਰਸ੍ਯ ਕृਤਸ੍ਵਸ੍ਤਿਕਲਾਂਛਨ
ਸਭ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਵੀਰ ਯੋਧਾ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਸੁਭ ਸਵਸਤਿਕ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੈ।
ਨਵੀਨਜਲਦਸ਼੍ਯਾਮ ਸ਼੍ਰੀਮਨ੍ਕਮਲਲੋਚਨ
ਨਵੇਂ ਬਦਲ ਵਰਗਾ ਕਾਲਾ, ਸੋਹਣਾ ਤੇ ਕੰਵਲ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ।
ਸ਼ਂਖਪਾਲ ਇਤਿ ਖ੍ਯਾਤ ਜਲਾਧਾਰਪ੍ਰਤੀਕ੍ਸ਼ਕ 2.3.2.
ਜੋ ਸ਼ੰਖਪਾਲ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਅਤਿਪੀਤ ਸੁਵਰ੍ਣਾਭ ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਰ੍ਧਾਂਕਿਤਮਸ੍ਤਕ
ਬਹੁਤ ਪੀਲਾ, ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾਰ, ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਅਰਧ ਚੰਦ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ।
ਕੁਲੀਰ ਨਾਗਰਾਜੇਂਦ੍ਰ ਸਰ੍ਵਸਤ੍ਤ੍ਵਹਿਤੇ ਰਤ
ਹੇ ਕੁਲੀਰ, ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਤੂੰ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ।
ਯਃ ਸੁਵਰ੍ਣੇਨ ਵਰ੍ਣੇਨ ਪਦ੍ਮਪਤ੍ਰਾਯਤੇਕ੍ਸ਼ਣਃ ਤਸ੍ਮੈ ਤੇ ਪਦ੍ਮਨਾਗੇਨ੍ਦ੍ਰ ਤੀਵ੍ਰਰੂਪ ਨਮੋऽਸ੍ਤੁ ਤੇ
ਜਿਸ ਦਾ ਰੰਗ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਲੰਬੀਆਂ ਹਨ, ਹੇ ਪਦਮਨਾਗ ਰਾਜਾ! ਤੇਰਾ ਰੂਪ ਤਿੱਖਾ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਹੈ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਨਾਗਿਨ੍ਯੋ ਨਾਗਕਨ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਨਾਗਕੁਮਾਰਕਾਃ
ਨਾਗਣੀਆਂ, ਨਾਗਾਂ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਪੁੱਤਰ—
ਸ੍ਵਗृਹ੍ਯੋਕ੍ਤੇਨ ਵਿਧਿਨਾ ਕृਤ੍ਵਾਗ੍ਨਿਸ੍ਥਾਪਨਂ ਬੁਧਃ
ਸਿਆਣਾ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਅੱਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰੇ।
ਆਦਿਤ੍ਯਾਦਿਗ੍ਰਹਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਂ ਕृष੍ਣਮੇਵ ਚ
ਉਹ ਆਦਿਤਿਆਂ ਤੇ ਹੋਰ ਗ੍ਰਹਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਵੀ ਸਿਮਰਨ ਕਰੇ।
ਪ੍ਰਾਦੇਸ਼ਮਾਤ੍ਰਂ ਸਂਪ੍ਰੋਕ੍ਸ਼੍ਯ ਯੂਪਂ ਚਾਸ੍ਯ ਪ੍ਰਮਾਣਕਮ੍
ਉਹ ਇਕ ਹੱਥ ਦੇ ਅਕਾਰ ਵਾਲਾ ਯੂਪ (ਕੰਡਾ) ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਛਿੜਕੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਪ-ਤੋਲ ਪੂਰੀ ਕਰੇ।
ਕੂਪੇ ਨਿਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਯ ਤਾਨ੍ਨਾਗਾਨ੍ਪਞ੍ਚਰਤ੍ਨਂ ਕ੍ਸ਼ਿਪੇਤ੍ਤਤਃ
ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਨਾਗਾਂ ਨੂੰ ਕੂੰਏ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਪੰਜ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਤਨ ਵੀ ਪਾ ਦੇਵੇ।
ਰਞ੍ਜਿਤਃ ਕਦਲੀਵृਕ੍ਸ਼ਂ ਵਰੁਣਾਯ ਸਮੁਤ੍ਸृਜੇਤ੍ ਕਰ੍ਣਵੇਧਂ ਤਤਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਉਤ੍ਸृਜੇਦ੍ਵਾਕ੍ਯਮੁਚ੍ਚਰਨ੍
ਉਹ ਰੰਗਿਆ ਹੋਇਆ ਕੇਲਾ ਦਾ ਰੁੱਖ ਵਰੁਣ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰੇ, ਫਿਰ ਕੰਨ ਛੇਦਨ ਦੀ ਰਸਮ ਕਰਕੇ, ਉਚਿਤ ਬੋਲ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਵੇ।
ੴ ਅਦ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ ਸਰ੍ਵਭੂਤੇਭ੍ਯਃ ਫਲਪੁष੍ਪਪਤ੍ਰਚ੍ਛਾਯਾਵृਤਮੁਖ੍ਯਨਾਨਾਤਰੁਵਿਰਚਿਤਮਾਰਾਮਂ ਵਨਸ੍ਪਤਿਦੇਵਤਂ ਸੁਪੂਜਿਤਂ ਵੇਦਵ੍ਯਾਸਾਦ੍ਯੁਕ੍ਤਫਲਾਵਾਪ੍ਤਯੇ ਅਮੁਕऋषਿਸਗੋਤ੍ਰਃ ਅਮੁਕਦੇਵ ਸ਼ਰ੍ਮਾਹਮੁਤ੍ਸृਜੇ ਵृਕ੍ਸ਼ਾਗ੍ਰਾਤ੍ਪਤਿਤਸ੍ਯਾਪਿ ਆਰੋਹਾਤ੍ਪਤਿਤਸ੍ਯ ਵਾ ।। 2.3.2.
ਉਹ ਇਹ ਉਚਾਰਨ ਕਰੇ: 'ਓਂ, ਅੱਜ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਾਸਤੇ, ਵਿਆਸ ਆਦਿਕ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕਹੇ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਮੈਂ, ਅਮੁਕ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਗੋਤ ਤੋਂ, ਅਮੁਕ ਨਾਮ ਵਾਲਾ ਸ਼ਰਮਾ, ਫਲ-ਫੁੱਲ, ਪੱਤਿਆਂ ਤੇ ਛਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ, ਪੂਜਿਆ ਹੋਇਆ ਇਸ ਬਾਗ ਦੇ ਰੁੱਖ-ਦੇਵਤੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਰੁੱਖ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਜਾਂ ਉੱਤੇੋਂ ਡਿੱਗਿਆ ਹੋਵੇ।'
ਮਰਣੇ ਚਾਸ੍ਥਿਭਂਗੇ ਵਾ ਕਰ੍ਤਾ ਪਾਪੈਰ੍ਨ ਲਿਪ੍ਯਤੇ
ਜੇ ਮੌਤ ਜਾਂ ਹੱਡੀ ਟੁੱਟਣ ਵਾਂਗ ਕੁਝ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਕਰਤਾ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ।
ਤਦ੍ਦੋਸ਼ਮਨਾਰ੍ਥਾਯ ਤਸ੍ਯਾਪ੍ਯੇਤਤ੍ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਮ੍
ਉਸ ਦੋਸ਼ ਜਾਂ ਅਪਸ਼ਗੁਨ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਇਹ ਵਿਧੀ ਰੱਖੀ ਗਈ ਹੈ।
ਮਧੁਲਾਜਾਕ੍ਸ਼ਤਂ ਦਦ੍ਯਾਦਞ੍ਜਨਂ ਮਾਲ੍ਯਮੇਵ ਚ
ਉਹ ਸ਼ਹਦ, ਭੁੰਨੇ ਹੋਏ ਅਨਾਜ, ਅਖੰਡ ਚਾਵਲ, ਕਾਜਲ ਤੇ ਮਾਲਾ ਭੀ ਭੇਟ ਕਰੇ।
ਵੇष੍ਟਯੇਤ੍ਕ੍ਸ਼ੀਰਧਾਰਾਂ ਚ ਪਾਤਯੇਦ੍ਘृਤਧਾਰਯਾ
ਉਹ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਦੀ ਧਾਰ ਨਾਲ ਲਪੇਟੇ ਅਤੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਘੀ ਦੀ ਧਾਰ ਵਗਾਏ।
ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰਾਰਾਮਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਅਮਂਡਲੇ ਸ਼ੁਭੇ ਸ੍ਥਾਨੇ ਦ੍ਵਿਹਸ੍ਤੇऽਪ੍ਯਥ ਸ੍ਥਂਡਿਲੇ
ਛੋਟੇ ਜਾਂ ਠੀਕ ਨਾ ਬਣੇ ਬਾਗ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ: ਜੇ ਥਾਂ ਗੋਲ ਨਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਦੋ ਹੱਥ ਜਿੰਨੀ ਸਮਤਲ ਜਗ੍ਹਾ ਹੋਵੇ—
ਸ੍ਥਾਪਯੇਤ੍ਕਲਸ਼ਂ ਤਤ੍ਰ ਵਿष੍ਣੁਂ ਸੋਮਂ ਸਮਰ੍ਚਯੇਤ੍
ਉਹ ਉਥੇ ਘੜਾ ਰੱਖੇ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਤੇ ਸੋਮ ਦਾ ਪੂਜਨ ਕਰੇ।
ਵृਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਮਾਲ੍ਯੈਰਲਂਕृਤ੍ਯ ਭੂषਯੇਦ੍ਭੂषਣਾਦਿਨਾ
ਉਹ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੂੰ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਵੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗਹਣਿਆਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਵੀ ਸੋਹਣਾ ਕਰੇ।
ਭੋਜਯੇਤ੍ਪਞ੍ਚਵਿਪ੍ਰਾਨ੍ਹਿ ਪੁਰਤਸ੍ਤਂ ਵਿਸ਼ੇषਯੇਤ੍
ਉਹ ਪੰਜ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਖਾਸ ਆਦਰ ਦੇਵੇ।