ਤਤੋ ਵਰੁਣਸੂਕ੍ਤੇਨ ਵਰੁਣਂ ਨਾਗਸਂਯੁਤਮ੍
ਫਿਰ ਵਰੁਣ ਸੂਕਤ ਨਾਲ, ਵਰੁਣ ਨੂੰ ਨਾਗਾਂ ਸਮੇਤ ਪੂਜਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—
ਪੂਜਯੇਦ੍ਵਰੁਣਂ ਦੇਵਮਰ੍ਘ੍ਯਂ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਵਿਸ਼ੇषਤਃ
ਵਰੁਣ ਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਰਘ ਚੜ੍ਹਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—
ਸ਼੍ਵੇਤਾਸ਼੍ਵਸੁਰਸਂਭੂਤਂ ਸ਼੍ਰੀਸ਼੍ਚ ਤੇਤਿ ਚ ਸਂਜਪਨ੍
‘ਚਿੱਟੇ ਘੋੜੇ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ’ ਅਤੇ ‘ਸ਼੍ਰੀ’ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਪੂਜਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖੋ—
ਤਦ੍ਵਿष੍ਣੋਰਿਤਿ ਮਂਤ੍ਰੇਣ ਕੁਸ਼ਮੂਲੇਨ ਸ੍ਥਾਪਯੇਤ੍
‘ਤਦ ਵਿਸ਼ਨੋ’ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਕੁਸ਼ ਦੀ ਜੜ੍ਹੀ ਨਾਲ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ—
ਗਾਯਤ੍ਰ੍ਯਾ ਸ੍ਨਾਪਯੇਦ੍ਦੇਵਂ ਰਤ੍ਨਤੋਯੇਨ ਸਾਧਕਃ
ਗਾਯਤਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਸਾਧਕ ਨੂੰ ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—
ਦਧਿਕ੍ਰਾਵ੍ਣੇਤਿ ਦਧ੍ਨਾ ਚ ਮਧੁਵਾਤੇਤਿ ਵੈ ਮਧੁ
‘ਦਧਿਕ੍ਰਾਵਣ’ ਪਾਠ ਕਰਕੇ, ਦਹੀਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ‘ਮਧੁਵਾਤ’ ਪਾਠ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਹਿਦ ਨਾਲ—
ਸ਼ਿਰੀषਪੁष੍ਪਸਂਭੂਤਂ ਦਰ੍ਪਣਂ ਕਾਸ੍ਯਸਂਭਵਮ੍ ਕृष੍ਣਾਂ ਗਾਂ ਗੋਮਯਂ ਵਾਪਿ ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਕਂ ਸ਼ਂਖਮੇਵ ਚ
ਸ਼ਿਰੀਸ਼ਾ ਫੁੱਲਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਦਰਪਣ, ਕਾਂਸ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਦਰਪਣ, ਕਾਲੀ ਗਾਂ, ਜਾਂ ਗੋਮਯ ਵੀ, ਸਵਸਤਿਕ ਅਤੇ ਸ਼ੰਖ—
ਕਾਰਯੇਤ੍ਪਦਕਂ ਵਾਪਿ ਯਵਗੋਧੂਮਕਸ੍ਯ ਵਾ ਸ਼੍ਰੀਰਸਂ ਪੁष੍ਪਸਂਭੂਤਂ ਦਰ੍ਪਣਂ ਕਾਂਸ੍ਯਸਂਭਵਮ੍
ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਚੰਗਾ ਆਸਨ ਤਿਆਰ ਕਰੇ ਜਾਂ ਜੌ ਜਾਂ ਗੈਂਹੂ ਦੇ ਆਟੇ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਆਸਨ ਰੱਖੇ। ਫੁੱਲਾਂ ਲਈ ਪਿਆਲਾ, ਸੁਭਾਗ ਰਸ ਲਈ ਪਿਆਲਾ ਤੇ ਕਾਂਸ ਦੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਦਰਪਣ ਦੀ ਵੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰੇ।
ਨਨ੍ਦ੍ਯਾਵਰ੍ਤੇ ਮਲਯਜੇ ਤਤੋ ਨਿਰ੍ਮਲਯੇਤ੍ਸੁਧੀਃ
ਨੰਨ੍ਹੇ ਨੰਨ੍ਹੇ ਨੰਨ੍ਹਾਵਰਤ ਫੁੱਲ ਤੇ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਸਾਫ਼ ਸੁਥਰਾ ਕਰੇ।
ਧ੍ਰੁਵਪ੍ਰਤਿਕृਤੈਰ੍ਮਂਤ੍ਰੈਰष੍ਟਭਿਸ਼੍ਚ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍
ਧ੍ਰੁਵ ਦੇ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਅੱਠ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉਚਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਤਤੋ ਨਾਰਾਯਣਸੂਕ੍ਤੇਨ ਦੇਵਂ ਨਾਰਾਯਣਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍
ਫਿਰ ਨਾਰਾਇਣ ਸੂਕਤ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਉਪਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਜਾਵੇ।
ਤਤ ਆਚਮਨੀਯਂ ਚ ਵਸ੍ਤ੍ਰਯੁਗ੍ਮਂ ਨਿਵੇਦਯੇਤ੍
ਫਿਰ ਆਚਮਨ ਲਈ ਪਾਣੀ ਤੇ ਜੋੜਾ ਕੱਪੜੇ ਭੇਟ ਕਰੇ।
ਪृਥਕ੍ਪृਥਕ੍ਤਤੋ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਤਾਵਂਤ੍ਯੇਨਾਪਿ ਭੋ ਦ੍ਵਿਜਾਃ ਸਰ੍ਵਵਰ੍ਣਪ੍ਰਦੇ ਦੇਵ ਵਾਸਸੀ ਤੇ ਵਿਨਿਰ੍ਮਿਤੇ
ਫਿਰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਜਿੰਨਾ ਹੋ ਸਕੇ, ਉਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਦੋਵਾਂ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੂੰ ਸਾਰੇ ਵਰਗਾਂ ਨੂੰ ਕੱਪੜੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈਂ, ਇਹ ਕੱਪੜੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ।
ਸ਼ਰੀਰਂ ਤੇ ਨ ਜਾਨਾਮਿ ਚੇष੍ਟਾਂ ਨੈਵ ਚ ਨੈਵ ਚ
ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਸਰੀਰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਤੇਰੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।
ਅष੍ਟੋਤ੍ਤਰਸ਼ਤਾਨ੍ਦੀਪਾਨ੍ਪਰਿਤਃ ਸ੍ਥਾਪਯੇਤ੍ਕ੍ਰਮਾਤ੍
ਇੱਕ ਸੌ ਅੱਠ ਦੀਵੇ ਚਾਰਾਂ ਪਾਸੇ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਰੱਖਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ਤ੍ਵਂ ਸੂਰ੍ਯ੍ਯਚਨ੍ਦ੍ਰਜ੍ਯੋਤੀਂषਿ ਵਿषਾਦਸ੍ਤ੍ਵਂ ਤਥੈਵ ਚ 2.2.19.
ਤੂੰ ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਜ਼ਹਿਰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵੀ ਹੈਂ।
ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਂ ਤਤਃ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਪਞ੍ਚਧਾ ਸਪ੍ਤਧਾਥ ਵਾ
ਫਿਰ ਪੰਜ ਵਾਰੀ ਜਾਂ ਸੱਤ ਵਾਰੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਵਨਸ੍ਪਤਿਰਸੋ ਦਿਵ੍ਯੋ ਗਂਧਾਢ੍ਯਃ ਸੁਰਭਿਃ ਸ਼ੁਚਿਃ
ਵਿਰਖਾਂ ਦਾ ਰਸ ਇਲਾਹੀ, ਸੁਗੰਧੀ ਵਾਲਾ, ਮਨਭਾਵਨ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਲਂਕਾਰੈਸ਼੍ਚ ਗਂਧੈਸ਼੍ਚ ਪੀਤਵਸ੍ਤ੍ਰੈਸ੍ਤਥੈਵ ਚ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਪਞ੍ਚਾਞ੍ਜਲਿਂ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਵਿष੍ਣੁਸੂਕ੍ਤਂ ਪੁਨਰ੍ਜਪੇਤ੍
ਗਹਿਣਿਆਂ, ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਤੇ ਪੀਲੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨਾਲ ਪੰਜ ਵਾਰੀ ਅੰਜਲੀ ਭੇਟ ਕਰੇ, ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਸੂਕਤ ਮੁੜ ਪੜ੍ਹੇ।
ਤਤਃ ਸੁਸ਼ੋਭਨੇ ਸ੍ਥਾਨੇ ਵੇਦੀਂ ਨਿਰ੍ਮਾਯ ਦੇਸ਼ਿਕਃ
ਫਿਰ ਸੋਹਣੇ ਥਾਂ ਤੇ ਅਚਾਰਯ ਨੇ ਵੇਦੀ ਬਣਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਵਿਵਾਹੋਕ੍ਤੇਨ ਵਿਧਿਨਾ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਨਿਰ੍ਮਂਛਨਾਦਿਕਮ੍
ਵਿਆਹ ਵਾਲੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਫ਼ ਸੁਥਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਰਸਮ ਤੇ ਹੋਰ ਕਰਮ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ਚਾਮਰਂ ਵ੍ਯਜਨਂ ਛਤ੍ਰਂ ਕਾਂਸ੍ਯਂ ਲੋਹਂ ਤਥੈਵ ਚ
ਚਾਮਰ, ਪੱਖਾ, ਛਤਰੀ, ਕਾਂਸ ਤੇ ਲੋਹਾ ਵੀ ਰੱਖਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ਚਤੁष੍ਕੋਣਾਂ ਚ ਸੁषਮਾਂ ਦ੍ਵ੍ਯਂਗੁष੍ਠਪਰਿਮਂਡਲਾਮ੍
ਚੌਕੋਣ ਤੇ ਸੁੰਦਰ, ਦੋ ਅੰਗੂਠਿਆਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਾਲੀ ਬਣਤਰ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਅਥ ਵਾ ਸ੍ਵਰ੍ਣਪਤ੍ਰੇ ਚ ਕੁਂਕੁਮੇਨ ਤਲੇ ਲਿਖੇਤ੍
ਜਾਂ ਸੋਨੇ ਦੀ ਥਾਲੀ ਉੱਤੇ ਹਲਦੀ ਨਾਲ ਲਿਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਕਾਰਯੇਚ੍ਚਤੁਰਸ੍ਰਂ ਚ ਪੀਠੋਪਰਿ ਨ੍ਯਸੇਦ੍ਬੁਧਃ
ਚਤੁਰਸ੍ਰ ਬਣਾਕੇ, ਉਹ ਪੀਠ ਉੱਤੇ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਗਿਆਨੀ!
ਅਸ਼ਕ੍ਤੇਨ ਤਥੈਵੈਕਕਾष੍ਠੇ ਵਾ ਪਿਪ੍ਪਲਚ੍ਛਦੇ 2.2.19.
ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸਮਰਥ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਲੱਕੜ ਜਾਂ ਪੀਪਲ ਦੇ ਪੱਤੇ ਨਾਲ ਵੀ ਉਹੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਣਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤੁ ਵਰੁਣਾਯ ਨਿਵੇਦਯੇਤ੍
ਉਹ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਹ ਵਰੁਣ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰੇ।
ਅਸ਼ੋਕਃ ਖਦਿਰਃ ਸ਼ਾਲੋ ਹ੍ਯਸ਼੍ਵਤ੍ਥੋ ਬਿਲ੍ਵਕਸ੍ਤਥਾ
ਅਸ਼ੋਕ, ਖਦੀਰ, ਸ਼ਾਲ, ਅਸ਼ਵੱਠ ਅਤੇ ਬਿਲਵ ਦੇ ਰੁੱਖ ਵੀ ਇਸ ਲਈ ਚੁਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਏषਾਮੇਵ ਕਾष੍ਠਯੂਪਂ ਯਜਮਾਨਪ੍ਰਮਾਣਕਮ੍
ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਲੱਕੜ ਨਾਲ, ਯਜਮਾਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਯੂਪ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
( ਵਰੁਣੋਤ੍ਤਮਿਤਿ ਮਂਤ੍ਰਸ੍ਯ ਨਾਰਾਯਣ ऋषਿਃ ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਛਂਦੋ ਵਰੁਣੋ ਦੇਵਤਾ ਵਰੁਣਪ੍ਰੀਤਯੇ ਵਿਨਿਯੋਗਃ ਆਪ੍ਯਾਯਸ੍ਵੇਤਿ ਮਂਤ੍ਰਸ੍ਯ ਪਰ੍ਵਤ ऋषਿਃ ਉष੍ਣਿਕ੍ਛਨ੍ਦਃ ਸਰਸ੍ਵਤੀ ਦੇਵਤਾ ਵਰੁਣਪ੍ਰੀਤਯੇ ਚਤੁष੍ਪਥਮृਦਾ ਸ੍ਨਾਨੇ ਵਿਨਿਯੋਗਃ ਕਯਾ ਨ ਇਤਿ ਮਂਤ੍ਰਸ੍ਯ ਵਸਿष੍ਠ ऋषਿਰਨੁष੍ਟੁਪ੍ਛਨ੍ਦਃ ਸੋਮੋ ਦੇਵਤਾ ਵਰੁਣਪ੍ਰੀਤਯੇ ਨਾਗਗਂਧਸ੍ਨਾਨੇ ਵਿਨਿਯੋਗਃ ਸਰਸ੍ਵਤ੍ਯੈ ਭੈषਜ੍ਯੇਨੇਤਿ ਮਂਤ੍ਰਸ੍ਯ ਵਾਮਦੇਵ ऋषਿਃ ਪਂਕ੍ਤਿਸ਼੍ਛਂਦੋ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਦੇਵਤਾ ਵਰੁਣਪ੍ਰੀਤਯੇ ਵਿਨਿਯੋਗਃ ਅਗ੍ਨ ਆਯਾਹੀਤਿ ਮਂਤ੍ਰਸ੍ਯ ਜਨਾਰ੍ਦਨ ऋषਿਃ ਜਗਤੀਛਨ੍ਦ ਐਨ੍ਦ੍ਰੀ ਦੇਵਤਾ ਵਰੁਣਪ੍ਰੀਤਯੇ ਵਿਨਿਯੋਗਃ ਪਸ਼੍ਚਾਨ੍ਨੀਰਾਜਨਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਪਞ੍ਚਘੋषਪੁਰਃਸਰਮ੍ ।। 2.2.19.
‘ਵਰੁਣੋਤਤਮ’ ਮੰਤ੍ਰ ਲਈ ਨਾਰਾਇਣ ਰਿਸ਼ੀ, ਗਾਯਤਰੀ ਛੰਦ, ਵਰੁਣ ਦੇਵਤਾ, ਵਰੁਣ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਲਈ; ‘ਆਪਿਆਯਸਵ’ ਮੰਤ੍ਰ ਲਈ ਪਰਵਤ ਰਿਸ਼ੀ, ਉਸ਼ਣਿਕ ਛੰਦ, ਸਰਸਵਤੀ ਦੇਵਤਾ, ਚੌਰਾਹੇ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਵਿੱਚ ਵਰੁਣ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਲਈ; ‘ਕਯਾ ਨ’ ਮੰਤ੍ਰ ਲਈ ਵਸੀਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ੀ, ਅਨੁਸ਼ਟੁਪ ਛੰਦ, ਸੋਮ ਦੇਵਤਾ, ਨਾਗ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਵਿੱਚ ਵਰੁਣ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਲਈ; ‘ਸਰਸਵਤਯੈ ਭੈਸ਼ਜ੍ਯਨੇਤੀ’ ਮੰਤ੍ਰ ਲਈ ਵਾਮਦੇਵ ਰਿਸ਼ੀ, ਪੰਕਤੀ ਛੰਦ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇਵਤਾ, ਵਰੁਣ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਲਈ; ‘ਅਗਨਾ ਆਯਾਹਿ’ ਮੰਤ੍ਰ ਲਈ ਜਨਾਰਦਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਜਗਤੀ ਛੰਦ, ਇੰਦ੍ਰੀ ਦੇਵਤਾ, ਵਰੁਣ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਲਈ; ਫਿਰ ਪੰਜ ਧੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸਾਥ ਨੀਰਾਜਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।