ਅਚ੍ਛੇਵਤੇਨ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਗਾਯਤ੍ਰ੍ਯਾ ਤਦਨਨ੍ਤਰਮ੍
ਫਿਰ ਅੱਛੇਵਤ ਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਗਾਯਤਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਤੁਰੰਤ ਹੀ—
ਪਰ੍ਵਤਾਗ੍ਰਮृਦਾ ਤੋਯਨਾਗਵਲ੍ਮੀਕਜਾਤਯਾ
ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਦੀ ਮਿੱਟੀ, ਪਾਣੀ, ਅਤੇ ਚੀਟੀ ਦੇ ਢੇਰ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ—
ਪੁष੍ਪੋਦਕੇਨ ਸ਼ਂਖੇਨ ਤਥਾ ਰਤ੍ਨੋਦਕੇਨ ਚ
ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ, ਸ਼ੰਖ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਛੂਹਿਆ ਪਾਣੀ—
ਸੁਗਂਧੇਨ ਤ੍ਰਿਸ਼ੀਤੇਨ ਵਿਲਿਪ੍ਯ ਚ ਸਮਾਹਿਤਃ
ਸੁਗੰਧਤ ਅਤੇ ਠੰਢੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਲਗਾ ਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗਰ ਕਰਕੇ—
ਮਾਲ੍ਯਵਸ੍ਤ੍ਰੈਰਲਂਕृਤ੍ਯ ਪੂਜਯੇਦ੍ਗਨ੍ਧਚਨ੍ਦਨੈਃ
ਮਾਲਾ ਅਤੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾ ਕੇ, ਸੁਗੰਧਤ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ—
ਪੁਨਸ੍ਤ੍ਵਾਦਿਤਿ ਮਂਤ੍ਰੇਣ ਪੁਨਃ ਪੁष੍ਪਂ ਸਮੁਤ੍ਸृਜੇਤ੍
ਫਿਰ 'ਪੁਨਸਤ੍ਵ' ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਫੁੱਲ ਦੁਬਾਰਾ ਚੜ੍ਹਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ—
ਕਾਂਸ੍ਯਚਕ੍ਰਸ੍ਯ ਮਾਨਂ ਤੁ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਯਦ੍ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਂਗੁਲਮ੍ 2.2.19.
ਕਾਂਸ ਦੇ ਚੱਕਰ ਦੀ ਉਚਾਈ ਬਾਰਾਂ ਅੰਗੂਠਿਆਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ—
ਅਂਗੁष੍ਠਹੀਨੇ ਲੋਹਸ੍ਯ ਤਤ੍ਰ ਸ਼ੂਲਂ ਨ ਕਾਰਯੇਤ੍
ਜੇ ਲੋਹੇ ਵਿੱਚ ਅੰਗੂਠਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਥੇ ਭਾਲਾ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ—
ਸਮੁਤ੍ਸृਜੇਚ੍ਚ ਪ੍ਰਾਸਾਦਂ ਤਡਾਗਂ ਚ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ ਸਮੁਤ੍ਸृਜੇਤ੍ਤਤਃ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਵਾਕ੍ਯਮੇਤਦੁਰੀਯੇਤ੍
ਪ੍ਰਾਸਾਦ ਅਤੇ ਤਲਾਬ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਵਾਕ ਪੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—
ਓਮਿਤ੍ਯਾਦਿਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣਦ੍ਵੈਪਾਯਨਾਭਿਧਾਨ ਵੇਦਵ੍ਯਾਸਪ੍ਰਣੀਤ ਭਵਿष੍ਯਪੁਰਾਣੋਕ੍ਤ ਫਲਪ੍ਰਪ੍ਤਿਕਾਮਸ਼੍ਚਤੁष੍ਕੋਣਾਦ੍ਯਵਚ੍ਛਿਨ੍ਨਮਤ੍ਕਾਰਿਤਪੁष੍ਕਰਿਣੀਜਲਮੇਤਦੂਰ੍ਜਿਤਂ ਗਂਧਪੁष੍ਪਾਦ੍ਯਰ੍ਚਿਤਂ ਵਰੁਣਦੈਵਤਂ ਸਰ੍ਵਸਤ੍ਤ੍ਵੇਭ੍ਯਃ ਸ੍ਨਾਨਾਵਗਾਹਨਾਰ੍ਥਮਹਮੁਤ੍ਸृਜੇ
ਓਮ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੁਵੈਪਾਯਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਵੇਦਵਿਆਸ ਨੇ ਲਿਖਿਆ, ਭਵਿਸ਼ਯ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ, ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਇਹ ਚਤੁਰਕੋਣੀ ਹੱਦ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਤਲਾਬ ਦਾ ਪਾਣੀ, ਜੋ ਮੈਂ ਬਣਾਇਆ, ਸੁਗੰਧ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ, ਵਰੁਣ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਅਤੇ ਡੁਬਕੀ ਲਈ, ਮੈਂ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹਾਂ।
ਤਤੋ ਵਰੁਣਸੂਕ੍ਤੇਨ ਵਰੁਣਂ ਨਾਗਸਂਯੁਤਮ੍
ਫਿਰ ਵਰੁਣ ਸੂਕਤ ਨਾਲ, ਵਰੁਣ ਨੂੰ ਨਾਗਾਂ ਸਮੇਤ ਪੂਜਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—
ਪੂਜਯੇਦ੍ਵਰੁਣਂ ਦੇਵਮਰ੍ਘ੍ਯਂ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਵਿਸ਼ੇषਤਃ
ਵਰੁਣ ਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਰਘ ਚੜ੍ਹਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—
ਸ਼੍ਵੇਤਾਸ਼੍ਵਸੁਰਸਂਭੂਤਂ ਸ਼੍ਰੀਸ਼੍ਚ ਤੇਤਿ ਚ ਸਂਜਪਨ੍
‘ਚਿੱਟੇ ਘੋੜੇ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ’ ਅਤੇ ‘ਸ਼੍ਰੀ’ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਪੂਜਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖੋ—
ਤਦ੍ਵਿष੍ਣੋਰਿਤਿ ਮਂਤ੍ਰੇਣ ਕੁਸ਼ਮੂਲੇਨ ਸ੍ਥਾਪਯੇਤ੍
‘ਤਦ ਵਿਸ਼ਨੋ’ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਕੁਸ਼ ਦੀ ਜੜ੍ਹੀ ਨਾਲ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ—
ਗਾਯਤ੍ਰ੍ਯਾ ਸ੍ਨਾਪਯੇਦ੍ਦੇਵਂ ਰਤ੍ਨਤੋਯੇਨ ਸਾਧਕਃ
ਗਾਯਤਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਸਾਧਕ ਨੂੰ ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—
ਦਧਿਕ੍ਰਾਵ੍ਣੇਤਿ ਦਧ੍ਨਾ ਚ ਮਧੁਵਾਤੇਤਿ ਵੈ ਮਧੁ
‘ਦਧਿਕ੍ਰਾਵਣ’ ਪਾਠ ਕਰਕੇ, ਦਹੀਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ‘ਮਧੁਵਾਤ’ ਪਾਠ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਹਿਦ ਨਾਲ—
ਸ਼ਿਰੀषਪੁष੍ਪਸਂਭੂਤਂ ਦਰ੍ਪਣਂ ਕਾਸ੍ਯਸਂਭਵਮ੍ ਕृष੍ਣਾਂ ਗਾਂ ਗੋਮਯਂ ਵਾਪਿ ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਕਂ ਸ਼ਂਖਮੇਵ ਚ
ਸ਼ਿਰੀਸ਼ਾ ਫੁੱਲਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਦਰਪਣ, ਕਾਂਸ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਦਰਪਣ, ਕਾਲੀ ਗਾਂ, ਜਾਂ ਗੋਮਯ ਵੀ, ਸਵਸਤਿਕ ਅਤੇ ਸ਼ੰਖ—
ਕਾਰਯੇਤ੍ਪਦਕਂ ਵਾਪਿ ਯਵਗੋਧੂਮਕਸ੍ਯ ਵਾ ਸ਼੍ਰੀਰਸਂ ਪੁष੍ਪਸਂਭੂਤਂ ਦਰ੍ਪਣਂ ਕਾਂਸ੍ਯਸਂਭਵਮ੍
ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਚੰਗਾ ਆਸਨ ਤਿਆਰ ਕਰੇ ਜਾਂ ਜੌ ਜਾਂ ਗੈਂਹੂ ਦੇ ਆਟੇ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਆਸਨ ਰੱਖੇ। ਫੁੱਲਾਂ ਲਈ ਪਿਆਲਾ, ਸੁਭਾਗ ਰਸ ਲਈ ਪਿਆਲਾ ਤੇ ਕਾਂਸ ਦੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਦਰਪਣ ਦੀ ਵੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰੇ।
ਨਨ੍ਦ੍ਯਾਵਰ੍ਤੇ ਮਲਯਜੇ ਤਤੋ ਨਿਰ੍ਮਲਯੇਤ੍ਸੁਧੀਃ
ਨੰਨ੍ਹੇ ਨੰਨ੍ਹੇ ਨੰਨ੍ਹਾਵਰਤ ਫੁੱਲ ਤੇ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਸਾਫ਼ ਸੁਥਰਾ ਕਰੇ।
ਧ੍ਰੁਵਪ੍ਰਤਿਕृਤੈਰ੍ਮਂਤ੍ਰੈਰष੍ਟਭਿਸ਼੍ਚ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍
ਧ੍ਰੁਵ ਦੇ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਅੱਠ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉਚਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਤਤੋ ਨਾਰਾਯਣਸੂਕ੍ਤੇਨ ਦੇਵਂ ਨਾਰਾਯਣਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍
ਫਿਰ ਨਾਰਾਇਣ ਸੂਕਤ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਉਪਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਜਾਵੇ।
ਤਤ ਆਚਮਨੀਯਂ ਚ ਵਸ੍ਤ੍ਰਯੁਗ੍ਮਂ ਨਿਵੇਦਯੇਤ੍
ਫਿਰ ਆਚਮਨ ਲਈ ਪਾਣੀ ਤੇ ਜੋੜਾ ਕੱਪੜੇ ਭੇਟ ਕਰੇ।
ਪृਥਕ੍ਪृਥਕ੍ਤਤੋ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਤਾਵਂਤ੍ਯੇਨਾਪਿ ਭੋ ਦ੍ਵਿਜਾਃ ਸਰ੍ਵਵਰ੍ਣਪ੍ਰਦੇ ਦੇਵ ਵਾਸਸੀ ਤੇ ਵਿਨਿਰ੍ਮਿਤੇ
ਫਿਰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਜਿੰਨਾ ਹੋ ਸਕੇ, ਉਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਦੋਵਾਂ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੂੰ ਸਾਰੇ ਵਰਗਾਂ ਨੂੰ ਕੱਪੜੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈਂ, ਇਹ ਕੱਪੜੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ।
ਸ਼ਰੀਰਂ ਤੇ ਨ ਜਾਨਾਮਿ ਚੇष੍ਟਾਂ ਨੈਵ ਚ ਨੈਵ ਚ
ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਸਰੀਰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਤੇਰੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।
ਅष੍ਟੋਤ੍ਤਰਸ਼ਤਾਨ੍ਦੀਪਾਨ੍ਪਰਿਤਃ ਸ੍ਥਾਪਯੇਤ੍ਕ੍ਰਮਾਤ੍
ਇੱਕ ਸੌ ਅੱਠ ਦੀਵੇ ਚਾਰਾਂ ਪਾਸੇ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਰੱਖਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ਤ੍ਵਂ ਸੂਰ੍ਯ੍ਯਚਨ੍ਦ੍ਰਜ੍ਯੋਤੀਂषਿ ਵਿषਾਦਸ੍ਤ੍ਵਂ ਤਥੈਵ ਚ 2.2.19.
ਤੂੰ ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਜ਼ਹਿਰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵੀ ਹੈਂ।
ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਂ ਤਤਃ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਪਞ੍ਚਧਾ ਸਪ੍ਤਧਾਥ ਵਾ
ਫਿਰ ਪੰਜ ਵਾਰੀ ਜਾਂ ਸੱਤ ਵਾਰੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਵਨਸ੍ਪਤਿਰਸੋ ਦਿਵ੍ਯੋ ਗਂਧਾਢ੍ਯਃ ਸੁਰਭਿਃ ਸ਼ੁਚਿਃ
ਵਿਰਖਾਂ ਦਾ ਰਸ ਇਲਾਹੀ, ਸੁਗੰਧੀ ਵਾਲਾ, ਮਨਭਾਵਨ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਲਂਕਾਰੈਸ਼੍ਚ ਗਂਧੈਸ਼੍ਚ ਪੀਤਵਸ੍ਤ੍ਰੈਸ੍ਤਥੈਵ ਚ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਪਞ੍ਚਾਞ੍ਜਲਿਂ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਵਿष੍ਣੁਸੂਕ੍ਤਂ ਪੁਨਰ੍ਜਪੇਤ੍
ਗਹਿਣਿਆਂ, ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਤੇ ਪੀਲੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨਾਲ ਪੰਜ ਵਾਰੀ ਅੰਜਲੀ ਭੇਟ ਕਰੇ, ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਸੂਕਤ ਮੁੜ ਪੜ੍ਹੇ।
( ਵਰੁਣੋਤ੍ਤਮਿਤਿ ਮਂਤ੍ਰਸ੍ਯ ਨਾਰਾਯਣ ऋषਿਃ ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਛਂਦੋ ਵਰੁਣੋ ਦੇਵਤਾ ਵਰੁਣਪ੍ਰੀਤਯੇ ਵਿਨਿਯੋਗਃ ਆਪ੍ਯਾਯਸ੍ਵੇਤਿ ਮਂਤ੍ਰਸ੍ਯ ਪਰ੍ਵਤ ऋषਿਃ ਉष੍ਣਿਕ੍ਛਨ੍ਦਃ ਸਰਸ੍ਵਤੀ ਦੇਵਤਾ ਵਰੁਣਪ੍ਰੀਤਯੇ ਚਤੁष੍ਪਥਮृਦਾ ਸ੍ਨਾਨੇ ਵਿਨਿਯੋਗਃ ਕਯਾ ਨ ਇਤਿ ਮਂਤ੍ਰਸ੍ਯ ਵਸਿष੍ਠ ऋषਿਰਨੁष੍ਟੁਪ੍ਛਨ੍ਦਃ ਸੋਮੋ ਦੇਵਤਾ ਵਰੁਣਪ੍ਰੀਤਯੇ ਨਾਗਗਂਧਸ੍ਨਾਨੇ ਵਿਨਿਯੋਗਃ ਸਰਸ੍ਵਤ੍ਯੈ ਭੈषਜ੍ਯੇਨੇਤਿ ਮਂਤ੍ਰਸ੍ਯ ਵਾਮਦੇਵ ऋषਿਃ ਪਂਕ੍ਤਿਸ਼੍ਛਂਦੋ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਦੇਵਤਾ ਵਰੁਣਪ੍ਰੀਤਯੇ ਵਿਨਿਯੋਗਃ ਅਗ੍ਨ ਆਯਾਹੀਤਿ ਮਂਤ੍ਰਸ੍ਯ ਜਨਾਰ੍ਦਨ ऋषਿਃ ਜਗਤੀਛਨ੍ਦ ਐਨ੍ਦ੍ਰੀ ਦੇਵਤਾ ਵਰੁਣਪ੍ਰੀਤਯੇ ਵਿਨਿਯੋਗਃ ਪਸ਼੍ਚਾਨ੍ਨੀਰਾਜਨਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਪਞ੍ਚਘੋषਪੁਰਃਸਰਮ੍ ।। 2.2.19.
‘ਵਰੁਣੋਤਤਮ’ ਮੰਤ੍ਰ ਲਈ ਨਾਰਾਇਣ ਰਿਸ਼ੀ, ਗਾਯਤਰੀ ਛੰਦ, ਵਰੁਣ ਦੇਵਤਾ, ਵਰੁਣ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਲਈ; ‘ਆਪਿਆਯਸਵ’ ਮੰਤ੍ਰ ਲਈ ਪਰਵਤ ਰਿਸ਼ੀ, ਉਸ਼ਣਿਕ ਛੰਦ, ਸਰਸਵਤੀ ਦੇਵਤਾ, ਚੌਰਾਹੇ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਵਿੱਚ ਵਰੁਣ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਲਈ; ‘ਕਯਾ ਨ’ ਮੰਤ੍ਰ ਲਈ ਵਸੀਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ੀ, ਅਨੁਸ਼ਟੁਪ ਛੰਦ, ਸੋਮ ਦੇਵਤਾ, ਨਾਗ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਵਿੱਚ ਵਰੁਣ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਲਈ; ‘ਸਰਸਵਤਯੈ ਭੈਸ਼ਜ੍ਯਨੇਤੀ’ ਮੰਤ੍ਰ ਲਈ ਵਾਮਦੇਵ ਰਿਸ਼ੀ, ਪੰਕਤੀ ਛੰਦ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇਵਤਾ, ਵਰੁਣ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਲਈ; ‘ਅਗਨਾ ਆਯਾਹਿ’ ਮੰਤ੍ਰ ਲਈ ਜਨਾਰਦਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਜਗਤੀ ਛੰਦ, ਇੰਦ੍ਰੀ ਦੇਵਤਾ, ਵਰੁਣ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਲਈ; ਫਿਰ ਪੰਜ ਧੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸਾਥ ਨੀਰਾਜਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।