ਵੈਰਾਜਂ ਪੌਰੁषਂ ਸੂਕ੍ਤਂ ਸੌਵਰ੍ਣਂ ਰੁਦ੍ਰਸਂਹਿਤਾਮ੍
ਵੈਰਾਜ, ਪੌਰੁਸ਼ ਸੂਕਤ, ਸੌਵਰਨ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਸੰਹਿਤਾ।
ਵਾਮਦੇਵ੍ਯਂ ਬृਹਤ੍ਸਾਮ ਤਥਾ ਚੈਵ ਰਥਂਤਰਮ੍
ਵਾਮਦੇਵਿਆ, ਬ੍ਰਿਹਤਸਾਮ ਅਤੇ ਰਥੰਤਰਾ।
ਗਾਯਂਤਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਯੇ ਚ ਪੂਰ੍ਵਾਦਿਦ੍ਵਾਰਦੇਸ਼ਤਃ
ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਗਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਪੂਰਬ ਤੇ ਹੋਰ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਤੋਂ ਹਨ।
ਰੁਦ੍ਰਾਧ੍ਯਾਯਂ ਚ ਪਞ੍ਚਾਂਗਂ ਰੌਦ੍ਰ ਇਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ
ਪੰਜ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਰੁਦ੍ਰ ਅਧਿਆਇ 'ਰੁਦ੍ਰ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਈਸ਼ਾਵੇਤ੍ਯਾਦਿ ਸ੍ਵਾਂਗਂ ਚ ਕੌष੍ਮਾਂਡਂ ਦਸ਼ਮਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍
‘ਈਸ਼ਾ’ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਆਪਣਾ ਅੰਗ, ਅਤੇ ਕੂਸ਼ਮਾਂਡ ਦਸਵਾਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
षੋਡਸ਼ਂ ਤੁ ਵਿਭ੍ਰਾਡ੍ ਵृਹਤ੍ਸੌਰਂ ਸੂਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍
ਸੋਲਵਾਂ ਚਮਕਦਾ ਬ੍ਰਿਹਤਸੌਰ ਸੂਕਤ ਹੈ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
ਰਾਤ੍ਰਿਸੂਕ੍ਤਂ ਹਿ ਯਜ੍ਵਾਗ੍ਨੇ ਰਕ੍ਸ਼ੋਘ੍ਨਂ ਸ਼ੈਵਸੂਕ੍ਤਕਮ੍
ਰਾਤ ਦਾ ਸੂਕਤ ਯਜਮਾਨ ਅੱਗੀ ਲਈ ਹੈ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਸ਼ੈਵ ਸੂਕਤ ਹੈ।
ਪਵਮਾਨਂ ਤੁ ਤਦ੍ਵਿਦ੍ਧਿ ਪਾਵਮਾਨਂ ਤੁ षੋਡਸ਼ ਤਦਰ੍ਦ੍ਧਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਚ ਆਰਾਮੇ ਕੂਪੇ ਤ੍ਵੇਕऋਚਂ ਜਪੇਤ੍ ।। 2.2.19.
ਪਾਵਮਾਨ ਨੂੰ ਐਸਾ ਹੀ ਜਾਣੋ; ਪਾਵਮਾਨ ਸੋਲਵਾਂ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਅੱਧਾ ਜਾਂ ਇੱਕ ਪੰਕਤੀ ਬਾਗ ਜਾਂ ਕੂਏਂ ਵਿੱਚ ਜਪੋ।
ਸ੍ਵਗृਹ੍ਯੋਕ੍ਤਵਿਧਾਨੇਨ ਪ੍ਰਤਿਕੁਣ੍ਡੇषੁ ਹੋਮਯੇਤ੍
ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਰ ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਮ ਕਰੋ।
ਪ੍ਰਜ੍ਵਾਲ੍ਯਾਗ੍ਨਿਂ ਚ ਵਿਧਿਵਦ੍ਧੋਮਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦਨਨ੍ਤਰਮ੍
ਅੱਗ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜਲਾ ਕੇ, ਫਿਰ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਮ ਕਰੋ।
ਯਸ੍ਯ ਦੇਵਸ੍ਯ ਯੋ ਯਾਗਃ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾ ਯਸ੍ਯ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍
ਜਿਸ ਦੇਵਤਾ ਲਈ ਯਜਨਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਲਈ ਸਥਾਪਨਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਲਈ।
ਤਿਲਾਜ੍ਯੈਃ ਪਾਯਸੈਰ੍ਵਾਥ ਪਤ੍ਰਪੁष੍ਪਾਕ੍ਸ਼ਤੇਨ ਚ
ਤਿਲ ਤੇ ਘੀ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਪਾਯਸ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਪੱਤਿਆਂ, ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਰੰਗੀ ਚਾਵਲ ਨਾਲ।
ਮਰੁਦ੍ਭ੍ਯੋ ਲੋਕਪਾਲੇਭ੍ਯੋ ਵਿਧਿਵਦ੍ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮਣੇ
ਮਰੁਦ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੂੰ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ।
ਇਨ੍ਦ੍ਰੇਸ਼੍ਵਰਮਾਰੁਤਾਨਾਂ ਤਿਲਾਜ੍ਯੇਨ ਘृਤੇਨ ਵਾ
ਇੰਦਰ, ਈਸ਼ਵਰ ਅਤੇ ਮਰੁਦਾਂ ਨੂੰ ਤਿਲ ਤੇ ਘੀ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਸਿਰਫ ਘੀ ਨਾਲ।
ਦਿਗੀਸ਼ਾਨਾਂ ਚ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਮष੍ਟਾष੍ਟੌ ਚ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ
ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਅੱਠ-ਅੱਠ ਚੜ੍ਹਾਵੇ ਹਨ।
ਸਮਿਤ੍ਤ੍ਰਯਂ ਪਲਾਸ਼ਸ੍ਯ ਅਥਵਾਸ਼੍ਵਤ੍ਥਸਂਭਵਮ੍
ਪਲਾਸ਼ ਦੇ ਤਿੰਨ ਗੱਠੇ ਜਾਂ ਅਸ਼ਵੱਥ ਦੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਲੱਕੜ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਿਵਂ ਪ੍ਰਜਾ ਪਤਿਂ ਵਿष੍ਣੁਂ ਦੁਰ੍ਗਾਂ ਚ ਕਮਲਾਮਪਿ
ਸ਼ਿਵ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਦੁਰਗਾ ਅਤੇ ਕਮਲਾ (ਲੱਖਮੀ) ਨੂੰ ਸੱਦਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭੂਤੇਭ੍ਯੋऽਪ੍ਯਾਹੁਤਿਂ ਦਦ੍ਯਾਦੇਵਂ ਮਾਸਦ੍ਵਯਂ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ 2.2.19.
ਭੂਤਾਂ ਲਈ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਤਕ ਚੜ੍ਹਾਵਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿष੍ਣੁਂ ਚੈਵ ਤੁ ਵਾਯਵ੍ਯੇ ਦੁਰ੍ਗਾਯਾਸ਼੍ਚ ਤਥੋਤ੍ਤਰੇ
ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਵਾਯੂ-ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਦੁਰਗਾ ਨੂੰ ਉੱਤਰ-ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਕਕੁਣ੍ਡੇ ਤੁ ਏਕਸ੍ਮਿਨ੍ਹੋਮਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਯਥਾਵਿਧਿ
ਇੱਕ ਹੀ ਅੱਗ ਦੇ ਕੂੰਡੇ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਸ਼੍ਚਿਮੇ ਯਸ੍ਯ ਯਾਗਸ੍ਯ ਦੁਰ੍ਗਾਯਾਸ਼੍ਚੋਤ੍ਤਰੇ ਦਿਸ਼ਿ !
ਯਾਗ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਦੁਰਗਾ ਲਈ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵੀ।
ਵਿष੍ਣ੍ਵਾਦਿਦੇਵਤਾਨਾਂ ਚ ਅਗ੍ਰਕੁਂਡੇ ਵਿਧੀਯਤੇ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਪੂਜਨਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਧੋਮਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਯਥਾਵਿਧਿ
ਵਿਸ਼ਨੂ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਮੁੱਖ ਕੂੰਡਾ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ ਤੇ ਹੋਮ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬਲਿਦਾਨਂ ਤृਤੀਯੇ ਤੁ ਚਤੁਰ੍ਥੀਕਂ ਚਤੁਰ੍ਥਕੇ ਤ੍ਰ੍ਯਹਸਾਧ੍ਯੇ ਤृਤੀਯੇ ਤੁ ਨਵਾਹੇ ਤ੍ਵਥ ਪਂਚਮੇ
ਤੀਜੇ ਕੂੰਡੇ ਵਿੱਚ ਬਲੀ ਦੀ ਭੇਟ, ਚੌਥੇ ਵਿੱਚ ਚਤੁਰਥਿਕਾ ਕਰਮ; ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਰਸਮ ਲਈ ਤੀਜੇ, ਨੌਂ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਪੰਜਵੇਂ ਵਿੱਚ।
ਉਦਙ੍ਮੁਖਃ ਪ੍ਰਾਙ੍ਮੁਖੋ ਵਾਪ੍ਯੈਸ਼ਾਨ੍ਯਾਦਿ ਕ੍ਰਮੇਣ ਤੁ ਮਨ੍ਤ੍ਰਪੂਰ੍ਵਂ ਸਾਗ੍ਨਿਕਾਨਾਂ ਨਿਰਗ੍ਨੇਸ੍ਤੁष੍ਟਿਕੇਨ ਤੁ
ਉੱਤਰ ਜਾਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਈਸ਼ਾਨ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਅੱਗ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ, ਬਿਨਾ ਅੱਗ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਭੇਟ ਨਾਲ।
ਤ੍ਰਿਕੁਸ਼ੇਨ ਮਹਾਯਾਗੇ ਵਿਵਾਹਾਦੌ ਦ੍ਵਿਪਤ੍ਰਕਮ੍
ਵੱਡੇ ਯਾਗ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਕੁਸ਼ ਦੀਆਂ ਪਤੀਆਂ, ਵਿਆਹ ਆਦਿ ਰਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਪਤੀਆਂ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਦਿਗ੍ਵਿਦਿਕ੍ਸ਼ੁ ਪਰਿਸ੍ਤੀਰ੍ਯ ਮਹਾਯਾਗੇषੁ ਸਰ੍ਵਦਾ
ਵੱਡੇ ਯਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕੁਸ਼ ਨੂੰ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਛਿੜਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਅਕृਤ੍ਵਾ ਕਰ੍ਮ ਨਿਤ੍ਯਂ ਚ ਵृਥਾ ਨੈਮਿਤ੍ਤਿਕਂ ਭਵੇਤ੍ 2.2.19.
ਜੇ ਨਿੱਤ ਕਰਮ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਮ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤੇ ਵੈਸ਼੍ਵਦੇਵੇ ਸਾਯਂਪ੍ਰਾਤਃ ਪ੍ਰਤੀषੁ ਚ
ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ, ਵੈਸ਼ਵਦੇਵ, ਸ਼ਾਮ ਤੇ ਸਵੇਰੇ ਦੀ ਭੇਟ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ।
ਮਾਰਣੋਚ੍ਚਾਟਹੋਮੇषੁ ਤਥਾ ਸਂਕਲ੍ਪਿਤਾਕृਤੀ ੧ ਪ੍ਰਤ੍ਯਵਾਯਕੁਲੇ ਕ੍ਵਾਪਿ ਤਤ੍ਰ ਨਿਤ੍ਯਾਕृਤਿਂ ਵਿਨਾ
ਮਾਰਣ, ਉਚਾਟਨ ਹੋਮਾਂ ਅਤੇ ਸੰਕਲਪ ਵਾਲੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਜੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉੱਥੇ ਨਿੱਤ ਕਰਮ ਬਿਨਾ।
ਸ਼ਤਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਜੁਹੁਯਾਦ੍ਯਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਨਿਤ੍ਯਂ ਵਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍
ਜਿੱਥੇ ਸੌ ਤੇ ਅੱਧ ਭੇਟ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਨਿੱਤ ਕਰਮ ਛੱਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।