ਮਣ੍ਡੂਕਸ੍ਥਾਂ ਦ੍ਵਿਭੁਜਾਂ ਸ੍ਯੋਨਾ ਪृਥਿਵੀਤਿ ਚਾਰ੍ਚਯੇਤ੍
ਪ੍ਰਥਵੀ ਨੂੰ ਮੰਡੂਕ ਉੱਤੇ ਬੈਠੀ, ਦੋ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੀ, ਤੇ 'ਸਯੋਨਾ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਪੂਜੋ।
ਉਤ੍ਪਲਂ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਹਸ੍ਤੇ ਪਦ੍ਮਸ੍ਥਂ ਪੀਤਵਾਸਸਮ੍
ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਨੀਲਾ ਕਮਲ, ਕਮਲ ਉੱਤੇ ਬੈਠੀ, ਪੀਲੇ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ।
ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਂ ਸਰਸ੍ਵਤੀਂ ਧ੍ਯਾਯੇਦ੍ਵਰਦਾਭਯਦਾਯਿਨੀਮ੍
ਸਰਸਵਤੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ, ਵਰ ਦਿੰਦੀ ਤੇ ਨਿਰਭੈਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਧਿਆਨ ਕਰੋ।
ਯਾਮਧਾ ਇਤਿ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਪੂਜਯੇਤ੍ਸਿਤਚਂਦਨੈਃ
'ਯਾਮਧਾ' ਮੰਤਰ ਨਾਲ, ਚਿੱਟਾ ਚੰਦਨ ਲਾ ਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰੋ।
ਸ੍ਥਾਪਯੇਦ੍ਵਾਮਦਿਗ੍ਭਾਗੇ ਕੁਂਦਪੁष੍ਪੈਃ ਪ੍ਰਪੂਜਯੇਤ੍
ਉਸ ਨੂੰ ਪੱਛਮੀ ਪਾਸੇ ਰੱਖੋ ਤੇ ਕੁੰਦ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੋ।
ਅਗ੍ਨ੍ਯਾਦਿषੁ ਚ ਕੋਣੇषੁ ਬਹਿਰ੍ਭੂਤਾਨ੍ਸਮਾਚਰੇਤ੍
ਅੱਗ ਆਦਿ ਕੋਣਾਂ ਤੇ ਬਾਹਰਲੇ ਭੂਤਾਂ ਨੂੰ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕਰੋ।
ਨਿਰ੍ਣਾਸਾਸ਼੍ਚੈਵ ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਰੌਦ੍ਰਾ ਵਿਕृਤਰੂਪਿਣਃ
ਉਹ ਸਾਰੇ ਨੱਕ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਤੇ ਵਿਗੜੇ ਹੋਏ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਪੂਰਯੇਤ੍ਕਲਸ਼ੇ ਤਤ੍ਰ ਸੁਵਰ੍ਣਾਦਿਵਿਨਿਰ੍ਮਿਤਮ੍ 2.2.19.
ਉਥੇ ਕਲਸ਼ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਆਦਿ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਭਰੋ।
ਬृਹਤ੍ਪਰ੍ਵ ਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਰਾਜਤਸ੍ਯ ਚ ਦੁਰ੍ਲਭਮ੍
ਵੱਡਾ ਆਕਾਰ, ਮਾਪ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਤੇ ਚਾਂਦੀ ਮਿਲਣੀ ਔਖੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰੌष੍ਠੀਮਤ੍ਸ੍ਯਂ ਤਥਾ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਕੁਲੀਰਂ ਤਾਮ੍ਰਨਿਰ੍ਮਿਤਮ੍
ਪ੍ਰੌਸ਼ਠੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਮੱਛੀ ਬਣਾਓ, ਤੇ ਤਾਮਬੇ ਨਾਲ ਕਛੂਆ ਬਣਾਓ।
ਤਥਾ ਮਾਨੇਨ ਮਣ੍ਡੂਕਂ ਤਾਂ ਭੂਮਿਂ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮਾਃ
ਉਸ ਧਰਤੀ ਲਈ, ਮਾਪ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੰਡੂਕ ਵੀ ਬਣਾਓ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ।
ਅਂਗੁਲਤ੍ਰਯਦੀਰ੍ਘਂ ਚ ਯਥਾ ਤਸ੍ਯਾਕृਤਿਰ੍ਭਵੇਤ੍
ਉਹ ਤਿੰਨ ਉਂਗਲਾਂ ਲੰਬਾ ਹੋਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਦੀ ਆਕਾਰ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਯਾਵਕੈਸ਼੍ਚ ਵਿਸ਼ੇषੇਣ ਬਹੁਮਂਤ੍ਰਵਿਸ਼ਾਰਦਾਨ੍
ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜੌ ਨਾਲ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਮੰਤਰਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਸਾਸਨੌ ਪਸ਼੍ਚਿਮੇ ਚਾਥ ਉਤ੍ਤਰੇऽਥਰ੍ਵਣੌ ਸ੍ਮृਤੌ
ਪੱਛਮੀ ਪਾਸੇ ਆਸਨ, ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ ਅਥਰਵਣ ਆਸਨ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਥਾਪਯਿਤ੍ਵਾ ਪृਥਕ੍ਸੂਤ੍ਰੇ ਸਰ੍ਪਂ ਚ ਮਾਤਰੁਦ੍ਦੀਪਮੇਵ ਚ
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਾਗੇ ਨਾਲ ਸੱਪ ਤੇ ਮਾਤਾ ਦੀ ਦੀਪਕ ਰੱਖੋ।
ਜਯਾਗ੍ਰਤਃ ਪੁਰੁषਸੂਕ੍ਤਮਦ੍ਭ੍ਯਃ ਸਂਭੂਤਮੇਵ ਚ
ਜਯਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਪੁਰੁਸ਼ ਸੂਕਤ ਤੇ ਜੋ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਯਜ੍ਜਾਗ੍ਰਤਸ਼੍ਚਾਗ੍ਨੇਸ਼੍ਚ ਵਿष੍ਣੋਰਰਾਟਮੇਵ ਚ
ਜੋ ਅੱਗ ਦੇ ਜਾਗਦੇ ਸਮੇਂ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਦਾ ਵੀ ਹੈ।
ਰਾਤ੍ਰਿਸੂਕ੍ਤਂ ਚ ਰੌਦ੍ਰਂ ਚ ਪਾਵਮਾਨਂ ਸਮੁਜ੍ਜ੍ਵਲਮ੍
ਰਾਤ ਦਾ ਸੂਕਤ, ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਸੂਕਤ, ਤੇ ਚਮਕਦਾ ਪਾਵਮਾਨ ਸੂਕਤ।
ਸ਼ਾਕ੍ਤਂ ਰੌਦ੍ਰਂ ਚ ਸੌਮ੍ਯਂ ਚ ਕੂष੍ਮਾਣ੍ਡਂ ਜਾਤਵੇਦਸਮ੍
ਸ਼ਾਕਤ, ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਸੋਮਿਆ ਸੂਕਤ, ਕੂਸ਼ਮਾਂਡ ਅਤੇ ਜਾਤਵੇਦਸ।
ਵੈਰਾਜਂ ਪੌਰੁषਂ ਸੂਕ੍ਤਂ ਸੌਵਰ੍ਣਂ ਰੁਦ੍ਰਸਂਹਿਤਾਮ੍
ਵੈਰਾਜ, ਪੌਰੁਸ਼ ਸੂਕਤ, ਸੌਵਰਨ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਸੰਹਿਤਾ।
ਵਾਮਦੇਵ੍ਯਂ ਬृਹਤ੍ਸਾਮ ਤਥਾ ਚੈਵ ਰਥਂਤਰਮ੍
ਵਾਮਦੇਵਿਆ, ਬ੍ਰਿਹਤਸਾਮ ਅਤੇ ਰਥੰਤਰਾ।
ਗਾਯਂਤਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਯੇ ਚ ਪੂਰ੍ਵਾਦਿਦ੍ਵਾਰਦੇਸ਼ਤਃ
ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਗਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਪੂਰਬ ਤੇ ਹੋਰ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਤੋਂ ਹਨ।
ਰੁਦ੍ਰਾਧ੍ਯਾਯਂ ਚ ਪਞ੍ਚਾਂਗਂ ਰੌਦ੍ਰ ਇਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ
ਪੰਜ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਰੁਦ੍ਰ ਅਧਿਆਇ 'ਰੁਦ੍ਰ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਈਸ਼ਾਵੇਤ੍ਯਾਦਿ ਸ੍ਵਾਂਗਂ ਚ ਕੌष੍ਮਾਂਡਂ ਦਸ਼ਮਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍
‘ਈਸ਼ਾ’ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਆਪਣਾ ਅੰਗ, ਅਤੇ ਕੂਸ਼ਮਾਂਡ ਦਸਵਾਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
षੋਡਸ਼ਂ ਤੁ ਵਿਭ੍ਰਾਡ੍ ਵृਹਤ੍ਸੌਰਂ ਸੂਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍
ਸੋਲਵਾਂ ਚਮਕਦਾ ਬ੍ਰਿਹਤਸੌਰ ਸੂਕਤ ਹੈ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
ਰਾਤ੍ਰਿਸੂਕ੍ਤਂ ਹਿ ਯਜ੍ਵਾਗ੍ਨੇ ਰਕ੍ਸ਼ੋਘ੍ਨਂ ਸ਼ੈਵਸੂਕ੍ਤਕਮ੍
ਰਾਤ ਦਾ ਸੂਕਤ ਯਜਮਾਨ ਅੱਗੀ ਲਈ ਹੈ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਸ਼ੈਵ ਸੂਕਤ ਹੈ।
ਪਵਮਾਨਂ ਤੁ ਤਦ੍ਵਿਦ੍ਧਿ ਪਾਵਮਾਨਂ ਤੁ षੋਡਸ਼ ਤਦਰ੍ਦ੍ਧਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਚ ਆਰਾਮੇ ਕੂਪੇ ਤ੍ਵੇਕऋਚਂ ਜਪੇਤ੍ ।। 2.2.19.
ਪਾਵਮਾਨ ਨੂੰ ਐਸਾ ਹੀ ਜਾਣੋ; ਪਾਵਮਾਨ ਸੋਲਵਾਂ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਅੱਧਾ ਜਾਂ ਇੱਕ ਪੰਕਤੀ ਬਾਗ ਜਾਂ ਕੂਏਂ ਵਿੱਚ ਜਪੋ।
ਸ੍ਵਗृਹ੍ਯੋਕ੍ਤਵਿਧਾਨੇਨ ਪ੍ਰਤਿਕੁਣ੍ਡੇषੁ ਹੋਮਯੇਤ੍
ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਰ ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਮ ਕਰੋ।
ਪ੍ਰਜ੍ਵਾਲ੍ਯਾਗ੍ਨਿਂ ਚ ਵਿਧਿਵਦ੍ਧੋਮਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦਨਨ੍ਤਰਮ੍
ਅੱਗ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜਲਾ ਕੇ, ਫਿਰ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਮ ਕਰੋ।
thumb|300px|ਸ਼ੁਕਰਹਸ੍ਯੋਪਨਿषਦੇਅਙ੍ਗੁਲਿਵਿਨ੍ਯਾਸਃ thumb|300px|ਸ਼ੁਕਰਹਸ੍ਯੋਪਨਿषਦੇ ਅਙ੍ਗੁਲਿਵਿਨ੍ਯਾਸਃ ਪਞ੍ਚਾਂਗਰੁਦ੍ਰਸ੍ਯ ਪੁष੍ਪਦਂਤ ऋषਿਰ੍ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਛਨ੍ਦੋ ਵੇਦਾਹਮੇਤਦ੍ਬੀਜਂ ਸ਼੍ਰੀਸ਼੍ਚਤ੍ਰਿਪਾਦ੍ ਊਰ੍ਧ੍ਵ ਉਦ੍ ਐਤ੍ ਪੁਰੁषਃ ਪਾਦੋ ऽਸ੍ਯੇਹਾਭਵਤ੍ ਪੁਨਃ । - ਤੇ ਇਤਿ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ਨਮਸ੍ਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਇਤਿ ਨਾਯਕਃ ਪਰਮਰੁਦ੍ਰੋ ਦੇਵਤਾ ਪਰਮ ਸ੍ਤੁਤੌ ਵਿਨਿਯੋਗਃ ਤ੍ਰ੍ਯਂਬਕਮਿਤਿ ਅਂਗੁष੍ਠਾਭ੍ਯਾਂ ਨਮਃ ਵੇਦਾਹਮਿਤਿ ਮਧ੍ਯਮਾਭ੍ਯਾਂ ਵषਟ੍ ਯਵਾਗੂਂ ਸੋਮ ਇਤਿ ਕਨਿष੍ਠਿਕਾਭ੍ਯਾਂ ਵੌषਟ੍ ਯਜ੍ਜਾਗ੍ਰਤ ਇਤਿ ਹृਦਯਾਯ ਨਮਃ ਅਦ੍ਭ੍ਯਃ ਸਂਭੂਤ ਇਤਿ ਸ਼ਿਖਾਯੈ ਵषਟ੍ ਨਮਸ੍ਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਇਤਿ ਨੇਤ੍ਰਤ੍ਰਯਾਯ ਵੌषਟ੍ ਚਤੁਰ੍ਦਿਕ੍ਸ਼ੁ ਛੋਟਿਕਾਂਦਾਨਮ੍ ) ਹੋਮੇ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਮਾਨੇ ਤੁ ਸੂਕ੍ਤਾਨਨ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਵੈ ਜਪੇਤ੍ 2.2.19.
ਸ਼ੁਕਰਹਸਯ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਵਿੱਚ ਉਂਗਲੀਆਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ: ਪੰਜ ਅੰਗ ਵਾਲੇ ਰੁਦ੍ਰ ਲਈ ਪੁਸ਼ਪਦੰਤ ਰਿਸ਼ੀ ਹੈ, ਗਾਇਤਰੀ ਛੰਦ ਹੈ, 'ਵੇਦ ਅਹੰ' ਬੀਜ ਹੈ, 'ਸ਼੍ਰੀ' ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਪੈਰ ਵਾਲਾ ਉਪਰ ਹੈ, ਪੁਰੁਸ਼ ਦਾ ਪੈਰ ਫਿਰ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। 'ਤੇ' ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, 'ਨਮਸਤੇ ਰੁਦ੍ਰ' ਨੇਤਾ ਹੈ, ਪਰਮਰੁਦ੍ਰ ਦੇਵਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਭ ਉੱਚੀ ਸਤੁਤੀ ਲਈ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। 'ਤ੍ਰਯੰਬਕਮ'—ਉਂਗਠਿਆਂ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ; 'ਵੇਦ ਅਹੰ'—ਮੱਧਮ ਉਂਗਲੀਆਂ ਨਾਲ ਵਸ਼ਟ; 'ਯਵਾਗੂਂ ਸੋਮਾ'—ਛੋਟੀ ਉਂਗਲੀਆਂ ਨਾਲ ਵਉਸ਼ਟ; 'ਯੱਜਾਗ੍ਰਤ'—ਦਿਲ ਲਈ ਨਮਸਕਾਰ; 'ਅਦਭ੍ਯਹ ਸੰਭੂਤ'—ਸਿਰ ਲਈ ਵਸ਼ਟ; 'ਨਮਸਤੇ ਰੁਦ੍ਰ'—ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਲਈ ਵਉਸ਼ਟ; ਚਾਰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀ ਉਂਗਲੀ ਨਾਲ ਭੇਟ। ਜਦੋਂ ਹੋਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਸੂਕਤ ਵੀ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਣ।