ਜਲਾਸ਼ਯਾਰਾਮਕੂਪ ਸਂਕਲ੍ਪੇ ਪੂਰ੍ਵਦਿਙ੍ਮੁਖਃ
ਜਦੋਂ ਜਲਾਸ਼ੈ, ਬਾਗ ਜਾਂ ਕੂਆਂ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਨੀਅਤ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੁੰਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਯਜ੍ਞੀਯਪਾਤ੍ਰਪੁਟਕਂ ਹਸ੍ਤਸ੍ਥਾਨੇ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ 2.2.17.
ਯਜਨ ਵਾਲਾ ਭਾਂਡਾ ਜਾਂ ਪਿਆਲਾ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਦੀ ਹੀ ਆਗਿਆ ਹੈ।
ਆਕਾਸ਼ੇ ਨਿਕ੍ਸ਼ਿਪੇਦ੍ਯਾਗੇ ਵ੍ਰਤੇ ਈਸ਼ੇਪਿ ਨਿਤ੍ਯਕੇ
ਯਜਨ, ਵਰਤ ਜਾਂ ਨਿੱਤ ਦੀ ਰੀਤ ਵਿਚ, ਉਹ ਭਾਂਡਾ ਅਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੁਕ੍ਤਿਕਾਂਸ੍ਯਾਦਿਹਸ੍ਤੈਸ਼੍ਚ ਤਾਮ੍ਰਰੌਪ੍ਯਾਦਿਭਿਸ੍ਤਥਾ
ਸ਼ੰਖ, ਕਾਂਸਾ ਆਦਿਕ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ, ਅਤੇ ਤਾਮਾ, ਚਾਂਦੀ ਆਦਿਕ ਨਾਲ ਵੀ।
ਪ੍ਰਣਵਂ ਪੂਰ੍ਵਮੁਚ੍ਚਾਰ੍ਯ ਯਜੇਦ੍ਯਜ੍ਞੇਸ਼੍ਵਰਂ ਸ੍ਮਰੇਤ੍
ਪਹਿਲਾਂ 'ਓਮ' ਉਚਾਰ ਕੇ, ਯਜਨ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸੂਰ੍ਯਃ ਸੋਮੋ ਯਮਃ ਕਾਲੋ ਮਹਾਭੂਤਾਨਿ ਪਂਚ ਚ
ਸੂਰਜ, ਚੰਦ, ਯਮ, ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਪੰਜ ਵੱਡੇ ਤੱਤ—
ਇਤ੍ਯੁਚ੍ਚਾਰ੍ਯ ਨ੍ਯਸੇਦ੍ਧਰ੍ਮਂ ਧ੍ਯਾਤ੍ਵਾ ਪੁष੍ਪਾਞ੍ਜਲਿਂ ਸृਜੇਤ੍
ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਲੈ ਕੇ, ਨੇਕ ਕੰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨੀ, ਧਿਆਨ ਲਾ ਕੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਅੰਜਲੀ ਚੜ੍ਹਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਧਰ੍ਮਃ ਸ਼ੁਭ੍ਰਵਪੁਃ ਸਿਤਾਂਬਰਧਰਃ ਕਾਰ੍ਯੋਰ੍ਧ੍ਵਦੇਸ਼ੇ ਵृषੋ ਹਸ੍ਤਾਭ੍ਯਾਮਭਯਂ ਵਰਂ ਚ ਸਤਤਂ ਰੂਪਂ ਪਰਂ ਯੋ ਦਧਤ੍
ਨੇਕ ਕੰਮ ਚਿੱਟੇ ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਚਿੱਟੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਿਆ ਹੋਇਆ, ਚੌਕ ਉੱਤੇ ਵੱਛਾ, ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਸਦਾ ਨਿਡਰਤਾ ਤੇ ਵਰ ਦਿੰਦਾ, ਅਤੇ ਸਦਾ ਉੱਚਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਯਜ੍ਞਸਂਬਂਧਿਵਿਪ੍ਰਾਂਸ਼੍ਚ ਏਕਾਹੇਨੈਵ ਯੋਜਯੇਤ੍
ਯਜਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਦਿਨ ਲਈ ਜੋੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਪੁਨਃਪੁਨਰ੍ਨਿਯੋਜ੍ਯਾਨਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਹਵਿਰਗ੍ਨਯਃ
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਹਵਨ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਜੋੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਯੋਗਸ੍ਥਾਪਨਦੇਵਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਪਨਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਦੇਵਾਦਿਸਂਸ੍ਥਾਪਨਮਾ ਹੁਰਤ੍ਰ ਯਾਵਨ੍ਨ ਸੁਪ੍ਤੋ ਮਧੁਸੂਦਨਸ਼੍ਚ
ਯੋਗ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਥਾਪਨਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਇੱਥੇ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਦ ਤੱਕ ਮਧੁਸੂਦਨ ਨਹੀਂ ਸੁੱਤਾ।
ਵਾਰੇ ਭृਗੋਰ੍ਦੇਵਗੁਰੋਰ੍ਬੁਧਸ੍ਯ ਸੋਮਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਾਃ ਸ਼ੁਭਦਾ ਭਵਂਤਿ
ਭ੍ਰਿਗੁ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਗੁਰੂ, ਬੁਧ ਅਤੇ ਸੋਮਵਾਰ ਦੇ ਦਿਨ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ੁਦ੍ਧਾ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾ ਚ ਤਥਾ ਤृਤੀਯਾ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ ਚਾਪਿ ਤਥੈਵ ਵਿਪ੍ਰਾਃ
ਦੂਜ, ਤੀਜ ਤੇ ਤੇਰਵੀਂ ਤਿੱਥ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ।
ਪ੍ਰਾਣਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾ ਚ ਜਲਾਸ਼ਯਾਦੇਰੇਤਾਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਾਸ੍ਤਿਥਯੋ ਭਵਂਤਿ
ਜਲਾਸ਼ੈ ਆਦਿਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਲਈ ਇਹ ਤਿੱਥੀਆਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
षਡਸ਼ੀਤਿਲੋਕਾਪ੍ਯਯਨਦ੍ਵਯੇਨ ਯੁਗਾਦਿਕੇ ਪੁਣ੍ਯਾਦਿਨੇ ਸ਼ੁਭੇ ਚ
ਛਿਆਸੀਵੀਂ ਤਾਰੀਖ, ਯੁਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਦਿਨ ਤੇ।
ਸੁਚਾਰੁ ਈषਤ੍ਪ੍ਰਵਣੇ ਚ ਦੇਸ਼ੇ ਸੁਵਰ੍ਤੁਲਃ षੋਡਸ਼ਹਸ੍ਤਮਂਡਪਃ
ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਢਲਾਣ ਵਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ, ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਹੱਥ ਚੌੜਾ ਤੇ ਗੋਲ ਮੰਡਪ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਪੂਰ੍ਵਾਦਿਦ੍ਵਾਰੇषੁ ਚਤੁष੍ਟਯੇषੁ ਪ੍ਲਕ੍ਸ਼ਾਦਿਭਿਸ੍ਤੋਰਣਕੈਃ ਸੁਰੇਸ਼ਃ
ਚਾਰ ਮੁੱਖ ਦਰਵਾਜਿਆਂ 'ਤੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਪਲੱਖਸ਼ ਆਦਿ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਬਣੇ ਤੋਰਨ ਲਗਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ਊਰ੍ਧ੍ਵੇ ਚ ਹਸ੍ਤਾਨਮਿਤਾਨਿ ਯਾਨਿ ਵਿਚਿਤ੍ਰਮਾਲ੍ਯਾਂਬਰਭੂषਿਤਾਨਿ
ਉਪਰਲੇ ਹਿੱਸੇ 'ਚ ਹੱਥ ਉਠੇ ਹੋਏ ਹੋਣ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਹੋਏ ਹੋਣ।
ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਯਾਗੇਪਿ ਹਿ ਮਂਡਪਸ੍ਯ ਕਾਰ੍ਯਾ ਧ੍ਵਜਾ ਦਿਕ੍ਸ਼ੁ ਵਿਦਿਕ੍ਸ਼ੁ ਸ਼ੁਭ੍ਰਾਃ
ਹਰ ਯੱਗ 'ਚ ਮੰਡਪ ਦੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ 'ਚ ਚਮਕਦੇ ਝੰਡੇ ਲਗਾਏ ਜਾਣ।
ਧ੍ਵਜਾਸ਼੍ਚ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਦਸ਼ਹਸ੍ਤਸਮ੍ਮਿਤਾਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਪਤਾਕਾ ਅਪਿ ਪਞ੍ਚਹਸ੍ਤਾਃ 2.2.18.
ਝੰਡੇ ਦਸ ਹੱਥ ਲੰਬੇ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਪਤਾਕਾਵਾਂ ਪੰਜ ਹੱਥ ਲੰਬੀਆਂ ਹੋਣ।
ਦ੍ਵਾਰੇ ਚ ਤਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚ ਨਿਰੂਪਿਤਾ ਵਾ ਰਂਭਾ ਸੁਪੁष੍ਪਾ ਸੁਖਸ਼ਾਡ੍ਵਲਾਸ਼੍ਚ
ਦਰਵਾਜੇ 'ਤੇ ਰੰਭਾ ਦੇ ਰੁੱਖ ਲਾਏ ਜਾਣ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਵਧੀਆ ਫੁੱਲ ਹੋਣ ਅਤੇ ਸੁਹਣੀ ਹਰੀ ਘਾਸ ਹੋਵੇ।
ਮੁਂਜੋਦ੍ਭਵੈਰ੍ਬਰ੍ਹਿਸਮੁਦ੍ਭਵੈਰ੍ਵਾ ਸੁਰਂਜਿਤਸ਼੍ਚੇਤ੍ਤ੍ਰਿਤਪਦ੍ਮਪਲ੍ਲਵੈਃ
ਇਲਾਕਾ ਮੁੰਜ ਅਤੇ ਦਰਭਾ ਘਾਸ ਦੇ ਨਵੇਂ ਪੱਦੇ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਕਤਾਰਾਂ 'ਚ ਪਦਮ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਜਾਵੇ।
ਵੇਦਿਸ੍ਤਥਾ ਮਂਡਪ ਮਧ੍ਯਭਾਗੇ ਕਾਰ੍ਯਾ ਚ ਕੋਣੇਸ੍ਥਿਤੁषਾਦਿਹੀਨਾ
ਵੇਦੀ ਮੰਡਪ ਦੇ ਵਿਚਲੇ ਹਿੱਸੇ 'ਚ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਕੋਣਾਂ 'ਚ ਕੋਈ ਨੁਕਸ ਨਾ ਹੋਵੇ।
ਵੇਦ੍ਯਾਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਦਸ਼ਾਂਗੁਲਾਨਿ ਐਸ਼ਾਨ੍ਯਤ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਿ ਤਥਾ ਪਰਾਣਿ
ਵੇਦੀ ਤੋਂ ਦਸ ਅੰਗੁਠੇ ਛੱਡ ਕੇ, ਤਿੰਨ ਅੰਗੁਠੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਅੰਗੁਠੇ ਵਿਰੋਧੀ ਪਾਸੇ ਹੋਣ।
ਪ੍ਰਾਸਾਦੇ ਚ ਤਡਾਗੇ ਚ ਮਹਾਰਾਮੇ ਤਥੈਵ ਚ
ਪ੍ਰਾਸਾਦ, ਤਲਾਬ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਬਾਗ 'ਚ ਵੀ, ਇਹੀ ਵਿਧੀ ਲਾਗੂ ਹੋਵੇ।
ਕੁਂਡਂ ਚਾਪਿ ਪ੍ਰਕੁਰ੍ਵੀਤ ਯਥਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਮੇਖਲਮ੍
ਅੰਦਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਘੇਰਬੰਦੀ ਮੁਤਾਬਕ, ਅੱਗ ਦਾ ਕੁੰਡ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ।
ਕੁਂਡਾਨਿ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਨਵ ਕੁਂਡਪਕ੍ਸ਼ੇ ਵੇਦ੍ਯਾਸ੍ਤਥੋਚ੍ਚੈਰਵਿਦਿਕ੍ਸ਼ੁ ਚੈਵ। ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਚ ਮੇਖਲਾਨਿ षਡਸ੍ਰਪਂਚਾਸ੍ਰਸਮੇਖਲਾਨਿ
ਵੇਦੀ ਦੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਨੌ ਕੁੰਡ ਉਚੇ ਅਤੇ ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ 'ਚ ਬਣਾਏ ਜਾਣ; ਹਰ ਥਾਂ 'ਤੇ ਘੇਰਬੰਦੀਆਂ ਛੇ ਜਾਂ ਪੰਜ ਪਾਸਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਹੋਣ।
ਅष੍ਟਾਸ੍ਰਜਾਨ੍ਯਬ੍ਜਤ੍ਰਿਕੋਣਕਾਨਿ ਤਥਾਰ੍ਦ੍ਧਚਨ੍ਦ੍ਰਂ ਚਤੁਰਸ੍ਰਕਂ ਚ
ਅੱਠ ਪਾਸਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ, ਕਮਲ-ਆਕਾਰ, ਤਿਕੋਣ, ਅਰਧ-ਚੰਦ ਅਤੇ ਚੌਕੋਣੀ ਆਕਾਰ ਦੀਆਂ ਬਣਾਵਟਾਂ ਹੋਣ।
ਮਾਲ੍ਯਾਮ੍ਬਰਾਚ੍ਛਾਦਿਤਪੂਰ੍ਣਪਾਥਾਃ ਸਵृਤ੍ਤਪਤ੍ਰਸ਼੍ਚ ਸੁਵਰ੍ਣਗਰ੍ਭਃ
ਪਾਤ੍ਰਾਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀਆਂ ਹੋਣ, ਭਰੀਆਂ ਹੋਣ, ਗੋਲ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਅੰਦਰ ਸੋਨਾ ਹੋਵੇ।
ਦੇਵਗ੍ਰਹਪੂਜਾਵਿਧਾਨਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਯਜਮਾਨਸ੍ਤਥਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਕਰ੍ਮ ਕृਤ੍ਵਾ ਯਥਾਵਿਧਿ
ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਇੱਥੇ ਦੱਸ ਰਹੀ ਹੈ। ਯਜਮਾਨ, ਹਰ ਰੋਜ਼ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਕੇ,