ਪ੍ਰਕृਤੇ ਯੋਜਯੇਨ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰੀ ਸ੍ਤੁਤੌ ਚਾਪਿ ਨਿਯੋਜਯੇਤ੍ ਛਂਦਸ਼੍ਚ ਬृਹਤੀ ਖ੍ਯਾਤਂ ਤਦੇਵਾਗ੍ਨਿਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ
ਪੁਜਾਰੀ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕਰੇ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਰਤੇ; ਇਸ ਦਾ ਛੰਦ ਬ੍ਰਹਤੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਅੱਗੀ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਡੋ ਗਤਮਿਤਿ ਮਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ऋषਿਃ ਕੋ ਗੁਹ੍ਯਸਂਜ੍ਞਕਃ
‘ਇਡੋ ਗਤਮ’ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਰਿਸ਼ੀ ਗੁਹਿਆ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਦ੍ਵਰ੍ਤਨ ਇਤਿ ਮਂਤ੍ਰਸ੍ਯ ऋषਿਃ ਕੋ ਨੁ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ
‘ਉਦਵਰਤਨ’ ਮੰਤ੍ਰ ਲਈ ਕਿਹੜਾ ਰਿਸ਼ੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ?
ਮਖਵਿਧਾਨਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਕੁਸ਼ਕਣ੍ਡੀਂ ਸ੍ਵਗृਹ੍ਯੇਨ ਕृਤ੍ਵਾਗ੍ਨਿਂ ਚਾਰ੍ਚਯੇਤ੍ਤਤਃ
ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ ਦੀਆਂ ਘੇੜੀਆਂ ਬਣਾਕੇ, ਉਹ ਅੱਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਆਘਾਰਾਜ੍ਯਭਾਗੌ ਤੁ ਮਹਾਵ੍ਯਾਹृਤਯਸ੍ਤ੍ਰਯਃ
ਆਘਾਰ ਦੀਆਂ ਦੋ ਘੀਆਂ ਦੀਆਂ ਭਾਗਾਂ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਵੱਡੇ ਵਿਅਾਹ੍ਰਿਤੀਆਂ।
ਏਤਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਹਿ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਹੋਮੇ ਕਰ੍ਮਣਿ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍
ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਰ ਹੋਮ ਦੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਲਾਜ਼ਮੀ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਅਗ੍ਨਯੇ ਚੈਵ ਸੋਮਾਯ ਆਜ੍ਯਭਾਗੌ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤੌ
ਘੀ ਦੀਆਂ ਭਾਗਾਂ ਅੱਗੀ ਅਤੇ ਸੋਮ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਅਯਾਸ਼੍ਚਾਗ੍ਨੇ ਇਤਿ ਤਥਾ ਯੇ ਤੇ ਸ਼ਤਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍
‘ਅਯਾਸਚ ਅੱਗੇ’ ਵੀ, ਉਹ ਸੌ ਵਧੀਆ ਹਨ।
ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯਾਹੁਤਿਸ਼੍ਚੈਕਾ ਸ੍ਵਿष੍ਟਕृਚ੍ਚਾਪਰਾ ਸ੍ਮृਤਾ
ਇੱਕ ਹਵਨ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਦੂਜਾ ਸਵਿਸ਼ਟਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕृਤ੍ਵਾ ਸਕृਦ੍ਦੇਵਤੋਦ੍ਦੇਸ਼ਂ ਹੋਮਂ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਸਮਾਚਰੇਤ੍
ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਹਵਨ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਆਗਲੇ ਰਸਮਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਅਨ੍ਯਤ੍ਰ ਵਿਪਰੀਤੇਨ ਸ੍ਵਾਹਾਂਤੇਨ ਹੁਨੇਦ੍ਬੁਧਃ
ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉਲਟ ਢੰਗ ਨਾਲ 'ਸਵਾਹਾ' ਦੇ ਅੰਤ ਨਾਲ ਹਵਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਨਿਤ੍ਯਂ ਵਰ੍ਜ੍ਯਂ ਸ਼ਤਾਰ੍ਧੇਨ ਵੈਸ਼੍ਵਦੇਵੇ ਤਥੈਵ ਚ
ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੈਸ਼ਵਦੇਵ ਰਸਮ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਹ ਦਾ ਅੱਧਾ ਵਰਤਣਾ ਤਿਆਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਹੋਰ ਮੌਕਿਆਂ 'ਤੇ ਵੀ।
ਏਕਾਹੇ ਵਾਘਾਰਾਰਜ੍ਯੌ ਕृਤ੍ਵਾ ਨੈਮਿਤ੍ਤਿਕੀਂ ਕृਤੀਃ 2.2.14.
ਇੱਕ ਹੀ ਦਿਨ ਆਘਾਰਾ ਤੇ ਆਜਿਆ ਰਸਮ ਕਰਕੇ, ਮੌਕੇ ਵਾਲੀ ਰਸਮ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਵਿਸ਼ੇषਤਸ੍ਤ੍ਰ੍ਯਹਾਦੌ ਤੁ ਅਘਾਰਾਵਾਜ੍ਯਪੂਰ੍ਵਕਮ੍
ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤੇ, ਆਘਾਰਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਜਿਆ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਆਘਾਰਾਰਾਜ੍ਯਪੂਰ੍ਵੇਣ ਤਤੋ ਨੈਮਿਤ੍ਤਿਕਂ ਚਰੇਤ੍
ਆਘਾਰਾ ਤੇ ਆਜਿਆ ਪਹਿਲਾਂ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਮੌਕੇ ਵਾਲੀ ਰਸਮ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਦ੍ਵਿਜਾਤਿਃ ਪਤਿਤੋ ਯਤ੍ਰ ਦ੍ਵਿਤ੍ਰਿਕਂ ਚ ਚਤੁਸ਼੍ਚਤੁਃ
ਜਿੱਥੇ ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਪਤਿਤ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉੱਥੇ ਦੋ, ਤਿੰਨ ਜਾਂ ਚਾਰ ਰਸਮਾਂ ਕਰਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ।
ਦ੍ਵਿਜਾਤੀਨਾਂ ਵਿਵਾਹੇ ਤੁ ਨੈਤ੍ਯਿਕਂ ਪ੍ਰਥਮਂ ਭਵੇਤ੍
ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਵਿਆਹ ਰਸਮ 'ਚ, ਪਹਿਲਾਂ ਨਿਤ ਰਸਮ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਦਦ੍ਯਾਦੇਕਂ ਚ ਨਿਤ੍ਯਂ ਚ ਪृਥਙ੍ ਨਿਤ੍ਯਂ ਨ ਚਾਚਰੇਤ੍
ਇੱਕ ਆਹੁਤੀ ਤੇ ਨਿਤ ਆਹੁਤੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਨਿਤ ਆਹੁਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ।
ਏਕਸ੍ਮਿਨ੍ਦਿਵਸੇ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਨੈਤ੍ਤਿਕਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍
ਇੱਕ ਦਿਨ 'ਚ ਰਸਮ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉੱਥੇ ਵੀ ਮੌਕੇ ਵਾਲੀ ਰਸਮ ਛੱਡ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਅਜਸ੍ਯਾਨਿਯਮੇ ਚੇਨ੍ਦ੍ਰੋऽਧਿਸ਼੍ਰਯਣਂ ਵਿਵਸ੍ਵਤਃ
ਬਕਰੇ ਦੀ ਅਣਬੱਧ ਰਸਮ 'ਚ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਵਿਵਸਵਤ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਦੇਵਤਾ ਵਜੋਂ ਸੱਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਦਿਤ੍ਯੌ ਚੋਤ੍ਪਵਨੇ ਵੀਕ੍ਸ਼ਣੇ ਚ ਦਿਸ਼ਸ੍ਤਥਾ
ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਹਵਾ ਚੁਕਾਉਣ ਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੇਖਣ ਸਮੇਂ ਵੀ ਸੱਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹੋਮਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾ ਵਿਧਿਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਸਮਾਹਿਤਃ
ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਹਵਨ ਕਰੇ, ਤੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਰਸਮ ਪੂਰੀ ਕਰੇ।
ਯਜੇਤ੍ਸੁਪਸ਼ੁਬਦ੍ਧੇषੁ ਸਂਸ੍ਕਾਰੇ ਚੈਵ ਪਰ੍ਵਣਿ 2.2.14.
ਜਦੋਂ ਪਸ਼ੂ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਵੇ, ਰਸਮ ਤੇ ਤਿਉਹਾਰ 'ਤੇ ਯਜਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਅਧਿਦੈਵੇਨ ਜਾਨੀਯਾਤ੍ਕਰਵਲ੍ਯਾਂ ਪਂਚਫਲਂ ਯਤਃ
ਕਰਵਲਾ ਰਸਮ 'ਚ ਪੰਜ ਫਲ ਮੁੱਖ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਦੇਵਧ੍ਯਾਨਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਅਸ੍ਯ ਯਜ੍ਞੇ ਪਰਿਜ੍ਞਾਨਾਜ੍ਜਿਹ੍ਵਾ ਸਮ੍ਯਕ੍ਫਲਪ੍ਰਦਾ
ਇਸ ਯਜਨ ਦੇ ਗਿਆਨ ਕਾਰਨ, ਜੀਭ ਸਹੀ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਹਿਰਣ੍ਯਵਰ੍ਣਾਂ ਪ੍ਰਥਮਾਂ ਵਹ੍ਨਿਜਿਹ੍ਵਾਂ ਮਹਾਦ੍ਯੁਤਿਮ੍
ਅੱਗ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਜੀਭ ਸੋਨੇ ਵਰਗੀ ਰੰਗ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਤੇ ਵੱਡੀ ਚਮਕ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਕਨਕਾਂ ਦ੍ਵਿਭੁਜਾਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਾਂ ਹਸ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਦਰ੍ਭਸਂਯੁਤਾਮ੍
ਸੋਨੇ ਵਰਗੀ, ਦੋ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੀ, ਚਿੱਟੀ ਰੰਗ ਦੀ, ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਭਾ ਘਾਸ ਫੜੀ ਹੋਈ।
ਉਦ੍ਯਦਿਨ੍ਦੁਨਿਭਾਂ ਰਕ੍ਤਾਂ ਚਤੁਰ੍ਭਿਰ੍ਭੁਜਪ ਲ੍ਲਵੈਃ
ਚੜ੍ਹਦੇ ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ, ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੀ, ਚਾਰ ਨਰਮ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੀ।
ਭਿਨ੍ਨਾਂਜਨਚਯਪ੍ਰਖ੍ਯਾਂ ਸ੍ਵਰ੍ਣਕੁਂਭਂ ਤੁ ਵਾਮਤਃ
ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਕਾਜਲ ਵਰਗੀ, ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਘੜਾ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ।
ਸੁਪ੍ਰਭਾਮਣ੍ਡਲਾਭਾ ਚ ਕਰਾਭ੍ਯਾਂ ਤਤ੍ਕृਤਾਞ੍ਜਲਿਃ
ਚਮਕਦਾਰ ਚੱਕਰ ਵਾਲੀ, ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।