ਤਤਃ ਪਾਯਸਮਾਦਾਯ ਉਤ੍ਥਾਯ ਚ ਸਮਨ੍ਤ੍ਰ ਕਮ੍
ਫਿਰ, ਖੀਰ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਮੰਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੋਇਆ ਉੱਠ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਪਵਿਤ੍ਰਂ ਦਕ੍ਸ਼ਕਰੇ ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਸ਼ਣੀਯਕਮ੍
ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਗਾ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜ ਕੇ, ਉਹ ਛਿੜਕਣ ਵਾਲਾ ਪਾਤਰ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਅਗ੍ਨਿਂ ਪਰ੍ਯੁਕ੍ਸ਼ਯੇਤ੍ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਵਰ੍ਤਕੇਨ ਚ
ਫਿਰ, ਉਹ ਅੱਗ ਨੂੰ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਘੁੰਮ ਕੇ ਛਿੜਕਦਾ ਹੈ।
ਸਂਯਾਵਾਰ੍ਥਂ ਚ ਭੋ ਵਿਪ੍ਰਾ ਅਗ੍ਨਿਵਤ੍ਤਤ੍ਰ ਦੇਸ਼ਿਕਃ
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਸਮਰਪਣ ਲਈ, ਉੱਥੇ ਆਚਾਰਿਆ ਨੂੰ ਅੱਗ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਕਮਂਡਲੁਂ ਪਰੇ ਹਸ੍ਤੇ ਤਤੋ ਦਕ੍ਸ਼ਕਰੇਣ ਤੁ
ਉਹ ਪਾਣੀ ਦਾ ਘੜਾ ਦੂਜੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਸੱਜਾ ਹੱਥ ਵਰਤਦਾ ਹੈ।
ਅਂਤੇ ਚ ਦੇਵਤੋਦ੍ਦੇਸ਼ਂ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯਂ ਸਮੀਰਯਨ੍
ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿ ਸਮਰਪਣ ਨੂੰ ਹਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਵਾਯੁਕੋਣਂ ਸਮਾਰਭ੍ਯ ਵਹ੍ਨਿਕੋਣਾਨ੍ਤਕੇਨ ਤੁ
ਹਵਾ ਵਾਲੇ ਕੋਨੇ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਅੱਗ ਵਾਲੇ ਕੋਨੇ 'ਤੇ ਖਤਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਅਗ੍ਨੀषੋਮਾਤ੍ਮਕਂ ਚੈਵ ਜੁਹੁਯਾਦ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਦਿਤਃ
ਉਹ ਅੱਗ ਅਤੇ ਸੋਮ ਨੂੰ ਆਹੁਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾਵੇ।
ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਸ੍ਵਿष੍ਟਂ ਤਤੋ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਦਦ੍ਯਾਚ੍ਚ ਮਤਿਭਿਸ੍ਤਥਾ 2.2.13.
ਫਿਰ, ਉਹ ਸੁਵਿਸ਼ਟ ਆਹੁਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਹੋਰ ਵੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਉਦ੍ਵਾਹ ਇਤਿ ਮਂਤ੍ਰ ਸ੍ਯ ਅਥਰ੍ਵਣ ऋषਿਃ ਸ੍ਮृਤਃ
‘ਉਦਵਾਹ’ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਰਿਸ਼ੀ ਅਥਰਵਣ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪ੍ਰਕृਤੇ ਯੋਜਯੇਨ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰੀ ਸ੍ਤੁਤੌ ਚਾਪਿ ਨਿਯੋਜਯੇਤ੍ ਛਂਦਸ਼੍ਚ ਬृਹਤੀ ਖ੍ਯਾਤਂ ਤਦੇਵਾਗ੍ਨਿਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ
ਪੁਜਾਰੀ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕਰੇ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਰਤੇ; ਇਸ ਦਾ ਛੰਦ ਬ੍ਰਹਤੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਅੱਗੀ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਡੋ ਗਤਮਿਤਿ ਮਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ऋषਿਃ ਕੋ ਗੁਹ੍ਯਸਂਜ੍ਞਕਃ
‘ਇਡੋ ਗਤਮ’ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਰਿਸ਼ੀ ਗੁਹਿਆ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਦ੍ਵਰ੍ਤਨ ਇਤਿ ਮਂਤ੍ਰਸ੍ਯ ऋषਿਃ ਕੋ ਨੁ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ
‘ਉਦਵਰਤਨ’ ਮੰਤ੍ਰ ਲਈ ਕਿਹੜਾ ਰਿਸ਼ੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ?
ਮਖਵਿਧਾਨਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਕੁਸ਼ਕਣ੍ਡੀਂ ਸ੍ਵਗृਹ੍ਯੇਨ ਕृਤ੍ਵਾਗ੍ਨਿਂ ਚਾਰ੍ਚਯੇਤ੍ਤਤਃ
ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ ਦੀਆਂ ਘੇੜੀਆਂ ਬਣਾਕੇ, ਉਹ ਅੱਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਆਘਾਰਾਜ੍ਯਭਾਗੌ ਤੁ ਮਹਾਵ੍ਯਾਹृਤਯਸ੍ਤ੍ਰਯਃ
ਆਘਾਰ ਦੀਆਂ ਦੋ ਘੀਆਂ ਦੀਆਂ ਭਾਗਾਂ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਵੱਡੇ ਵਿਅਾਹ੍ਰਿਤੀਆਂ।
ਏਤਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਹਿ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਹੋਮੇ ਕਰ੍ਮਣਿ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍
ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਰ ਹੋਮ ਦੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਲਾਜ਼ਮੀ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਅਗ੍ਨਯੇ ਚੈਵ ਸੋਮਾਯ ਆਜ੍ਯਭਾਗੌ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤੌ
ਘੀ ਦੀਆਂ ਭਾਗਾਂ ਅੱਗੀ ਅਤੇ ਸੋਮ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਅਯਾਸ਼੍ਚਾਗ੍ਨੇ ਇਤਿ ਤਥਾ ਯੇ ਤੇ ਸ਼ਤਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍
‘ਅਯਾਸਚ ਅੱਗੇ’ ਵੀ, ਉਹ ਸੌ ਵਧੀਆ ਹਨ।
ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯਾਹੁਤਿਸ਼੍ਚੈਕਾ ਸ੍ਵਿष੍ਟਕृਚ੍ਚਾਪਰਾ ਸ੍ਮृਤਾ
ਇੱਕ ਹਵਨ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਦੂਜਾ ਸਵਿਸ਼ਟਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕृਤ੍ਵਾ ਸਕृਦ੍ਦੇਵਤੋਦ੍ਦੇਸ਼ਂ ਹੋਮਂ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਸਮਾਚਰੇਤ੍
ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਹਵਨ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਆਗਲੇ ਰਸਮਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਅਨ੍ਯਤ੍ਰ ਵਿਪਰੀਤੇਨ ਸ੍ਵਾਹਾਂਤੇਨ ਹੁਨੇਦ੍ਬੁਧਃ
ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉਲਟ ਢੰਗ ਨਾਲ 'ਸਵਾਹਾ' ਦੇ ਅੰਤ ਨਾਲ ਹਵਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਨਿਤ੍ਯਂ ਵਰ੍ਜ੍ਯਂ ਸ਼ਤਾਰ੍ਧੇਨ ਵੈਸ਼੍ਵਦੇਵੇ ਤਥੈਵ ਚ
ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੈਸ਼ਵਦੇਵ ਰਸਮ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਹ ਦਾ ਅੱਧਾ ਵਰਤਣਾ ਤਿਆਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਹੋਰ ਮੌਕਿਆਂ 'ਤੇ ਵੀ।
ਏਕਾਹੇ ਵਾਘਾਰਾਰਜ੍ਯੌ ਕृਤ੍ਵਾ ਨੈਮਿਤ੍ਤਿਕੀਂ ਕृਤੀਃ 2.2.14.
ਇੱਕ ਹੀ ਦਿਨ ਆਘਾਰਾ ਤੇ ਆਜਿਆ ਰਸਮ ਕਰਕੇ, ਮੌਕੇ ਵਾਲੀ ਰਸਮ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਵਿਸ਼ੇषਤਸ੍ਤ੍ਰ੍ਯਹਾਦੌ ਤੁ ਅਘਾਰਾਵਾਜ੍ਯਪੂਰ੍ਵਕਮ੍
ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤੇ, ਆਘਾਰਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਜਿਆ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਆਘਾਰਾਰਾਜ੍ਯਪੂਰ੍ਵੇਣ ਤਤੋ ਨੈਮਿਤ੍ਤਿਕਂ ਚਰੇਤ੍
ਆਘਾਰਾ ਤੇ ਆਜਿਆ ਪਹਿਲਾਂ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਮੌਕੇ ਵਾਲੀ ਰਸਮ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਦ੍ਵਿਜਾਤਿਃ ਪਤਿਤੋ ਯਤ੍ਰ ਦ੍ਵਿਤ੍ਰਿਕਂ ਚ ਚਤੁਸ਼੍ਚਤੁਃ
ਜਿੱਥੇ ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਪਤਿਤ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉੱਥੇ ਦੋ, ਤਿੰਨ ਜਾਂ ਚਾਰ ਰਸਮਾਂ ਕਰਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ।
ਦ੍ਵਿਜਾਤੀਨਾਂ ਵਿਵਾਹੇ ਤੁ ਨੈਤ੍ਯਿਕਂ ਪ੍ਰਥਮਂ ਭਵੇਤ੍
ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਵਿਆਹ ਰਸਮ 'ਚ, ਪਹਿਲਾਂ ਨਿਤ ਰਸਮ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਦਦ੍ਯਾਦੇਕਂ ਚ ਨਿਤ੍ਯਂ ਚ ਪृਥਙ੍ ਨਿਤ੍ਯਂ ਨ ਚਾਚਰੇਤ੍
ਇੱਕ ਆਹੁਤੀ ਤੇ ਨਿਤ ਆਹੁਤੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਨਿਤ ਆਹੁਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ।
ਏਕਸ੍ਮਿਨ੍ਦਿਵਸੇ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਨੈਤ੍ਤਿਕਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍
ਇੱਕ ਦਿਨ 'ਚ ਰਸਮ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉੱਥੇ ਵੀ ਮੌਕੇ ਵਾਲੀ ਰਸਮ ਛੱਡ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਅਜਸ੍ਯਾਨਿਯਮੇ ਚੇਨ੍ਦ੍ਰੋऽਧਿਸ਼੍ਰਯਣਂ ਵਿਵਸ੍ਵਤਃ
ਬਕਰੇ ਦੀ ਅਣਬੱਧ ਰਸਮ 'ਚ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਵਿਵਸਵਤ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਦੇਵਤਾ ਵਜੋਂ ਸੱਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।