ऋषਿਰ੍ਨਾਰਾਯਣਸ਼੍ਛਨ੍ਦਃ ਪਂਕ੍ਤਿਰੀਸ਼ੋऽਥ ਦੇਵਤਾ
ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਾਇਣ ਹਨ, ਛੰਦ ਪੰਕਤੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇਵਤਾ ਹਨ।
ਅਵੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਈਸ਼ਮਾਰਭ੍ਯ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਵਰ੍ਤਕੇਨ ਤੁ
ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਘੁੰਮ ਕੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਪਰਿਵੇष੍ਯਾਜ੍ਯਸ੍ਥਾਲੀਂ ਚ ਤ੍ਰਿਃ ਸਕृਦ੍ਵਾ ਸਮਾਹਿਤਃ
ਘੀ ਵਾਲੇ ਭਾਂਡੇ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਜਾਂ ਇਕ ਵਾਰੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਪਰੋਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ऋषਿਃ ਸ੍ਯਾਜ੍ਜਮਦਗ੍ਨਿਸ਼੍ਚ ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਛਨ੍ਦ ਈਰਿਤਮ੍
ਰਿਸ਼ੀ ਜਮਦਗਨੀ ਹਨ, ਛੰਦ ਗਾਯਤਰੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਘृਤਸ੍ਯ ਚ ਤਥਾ ਤ੍ਵਂ ਨੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਵੈ ਤृਪ੍ਯਤਾਮਿਤਿ
ਘੀ ਲਈ ਵੀ, 'ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸਾਡੇ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਵੋ'।
ਤ੍ਰਿਰਾਤ੍ਰਂ ਤੁ ਮਹਾਯੋਗੇ ਸਕृਦਨ੍ਯਤ੍ਰ ਸਤ੍ਤਮਾਃ
ਵੱਡੇ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਲਈ, ਹੋਰ ਥਾਂ ਇਕ ਵਾਰੀ, ਹੇ ਸਰਵੋਤਮੋ।
ਅਗ੍ਰਾਨ੍ਮੂਲਂ ਪੁਨਃ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਸਂਪੂਜ੍ਯ ਚ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ
ਉਹ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਮੁੜ ਮੂਲ ਕਰੇ, ਵਾਰ ਵਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।
ਭੁਵਂ ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਤਪ੍ਯਾਥ ਪ੍ਰੋਕ੍ਸ਼ਣ੍ਯੁਤ੍ਤਰਤੋ ਨ੍ਯਸੇਤ੍
ਭੁਵੰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਗਰਮ ਕਰਕੇ, ਛਿੜਕਣ ਵਾਲਾ ਭਾਂਡਾ ਉੱਤਰ ਪਾਸੇ ਰੱਖੇ।
ਅਂਗੁष੍ਠੇ ਦ੍ਵੇ ਅਨਾਮੇ ਤੁ ਗृਹ੍ਣੀਯਾਤ੍ਤਤ੍ਪਵਿਤ੍ਰਕਮ੍ 2.2.13.
ਉਹ ਪਵਿਤ੍ਰਾ ਨੂੰ ਦੋ ਉਂਗਲਾਂ, ਅਣਾਮੀ ਅਤੇ ਅੰਗੂਠਾ ਨਾਲ ਫੜੇ।
ਪਾਤਾਲੇ ਤ੍ਰਿਸ੍ਤਥਾਕਾਸ਼ੇ ਅਵੇਕ੍ਸ਼੍ਯਾਜ੍ਯਂ ਤਤਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਃ
ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ, ਘੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ।
ਤਤਃ ਪਾਯਸਮਾਦਾਯ ਉਤ੍ਥਾਯ ਚ ਸਮਨ੍ਤ੍ਰ ਕਮ੍
ਫਿਰ, ਖੀਰ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਮੰਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੋਇਆ ਉੱਠ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਪਵਿਤ੍ਰਂ ਦਕ੍ਸ਼ਕਰੇ ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਸ਼ਣੀਯਕਮ੍
ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਗਾ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜ ਕੇ, ਉਹ ਛਿੜਕਣ ਵਾਲਾ ਪਾਤਰ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਅਗ੍ਨਿਂ ਪਰ੍ਯੁਕ੍ਸ਼ਯੇਤ੍ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਵਰ੍ਤਕੇਨ ਚ
ਫਿਰ, ਉਹ ਅੱਗ ਨੂੰ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਘੁੰਮ ਕੇ ਛਿੜਕਦਾ ਹੈ।
ਸਂਯਾਵਾਰ੍ਥਂ ਚ ਭੋ ਵਿਪ੍ਰਾ ਅਗ੍ਨਿਵਤ੍ਤਤ੍ਰ ਦੇਸ਼ਿਕਃ
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਸਮਰਪਣ ਲਈ, ਉੱਥੇ ਆਚਾਰਿਆ ਨੂੰ ਅੱਗ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਕਮਂਡਲੁਂ ਪਰੇ ਹਸ੍ਤੇ ਤਤੋ ਦਕ੍ਸ਼ਕਰੇਣ ਤੁ
ਉਹ ਪਾਣੀ ਦਾ ਘੜਾ ਦੂਜੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਸੱਜਾ ਹੱਥ ਵਰਤਦਾ ਹੈ।
ਅਂਤੇ ਚ ਦੇਵਤੋਦ੍ਦੇਸ਼ਂ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯਂ ਸਮੀਰਯਨ੍
ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿ ਸਮਰਪਣ ਨੂੰ ਹਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਵਾਯੁਕੋਣਂ ਸਮਾਰਭ੍ਯ ਵਹ੍ਨਿਕੋਣਾਨ੍ਤਕੇਨ ਤੁ
ਹਵਾ ਵਾਲੇ ਕੋਨੇ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਅੱਗ ਵਾਲੇ ਕੋਨੇ 'ਤੇ ਖਤਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਅਗ੍ਨੀषੋਮਾਤ੍ਮਕਂ ਚੈਵ ਜੁਹੁਯਾਦ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਦਿਤਃ
ਉਹ ਅੱਗ ਅਤੇ ਸੋਮ ਨੂੰ ਆਹੁਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾਵੇ।
ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਸ੍ਵਿष੍ਟਂ ਤਤੋ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਦਦ੍ਯਾਚ੍ਚ ਮਤਿਭਿਸ੍ਤਥਾ 2.2.13.
ਫਿਰ, ਉਹ ਸੁਵਿਸ਼ਟ ਆਹੁਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਹੋਰ ਵੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਉਦ੍ਵਾਹ ਇਤਿ ਮਂਤ੍ਰ ਸ੍ਯ ਅਥਰ੍ਵਣ ऋषਿਃ ਸ੍ਮृਤਃ
‘ਉਦਵਾਹ’ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਰਿਸ਼ੀ ਅਥਰਵਣ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪ੍ਰਕृਤੇ ਯੋਜਯੇਨ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰੀ ਸ੍ਤੁਤੌ ਚਾਪਿ ਨਿਯੋਜਯੇਤ੍ ਛਂਦਸ਼੍ਚ ਬृਹਤੀ ਖ੍ਯਾਤਂ ਤਦੇਵਾਗ੍ਨਿਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ
ਪੁਜਾਰੀ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕਰੇ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਰਤੇ; ਇਸ ਦਾ ਛੰਦ ਬ੍ਰਹਤੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਅੱਗੀ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਡੋ ਗਤਮਿਤਿ ਮਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ऋषਿਃ ਕੋ ਗੁਹ੍ਯਸਂਜ੍ਞਕਃ
‘ਇਡੋ ਗਤਮ’ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਰਿਸ਼ੀ ਗੁਹਿਆ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਦ੍ਵਰ੍ਤਨ ਇਤਿ ਮਂਤ੍ਰਸ੍ਯ ऋषਿਃ ਕੋ ਨੁ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ
‘ਉਦਵਰਤਨ’ ਮੰਤ੍ਰ ਲਈ ਕਿਹੜਾ ਰਿਸ਼ੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ?
ਮਖਵਿਧਾਨਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਕੁਸ਼ਕਣ੍ਡੀਂ ਸ੍ਵਗृਹ੍ਯੇਨ ਕृਤ੍ਵਾਗ੍ਨਿਂ ਚਾਰ੍ਚਯੇਤ੍ਤਤਃ
ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ ਦੀਆਂ ਘੇੜੀਆਂ ਬਣਾਕੇ, ਉਹ ਅੱਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਆਘਾਰਾਜ੍ਯਭਾਗੌ ਤੁ ਮਹਾਵ੍ਯਾਹृਤਯਸ੍ਤ੍ਰਯਃ
ਆਘਾਰ ਦੀਆਂ ਦੋ ਘੀਆਂ ਦੀਆਂ ਭਾਗਾਂ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਵੱਡੇ ਵਿਅਾਹ੍ਰਿਤੀਆਂ।
ਏਤਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਹਿ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਹੋਮੇ ਕਰ੍ਮਣਿ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍
ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਰ ਹੋਮ ਦੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਲਾਜ਼ਮੀ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਅਗ੍ਨਯੇ ਚੈਵ ਸੋਮਾਯ ਆਜ੍ਯਭਾਗੌ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤੌ
ਘੀ ਦੀਆਂ ਭਾਗਾਂ ਅੱਗੀ ਅਤੇ ਸੋਮ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਅਯਾਸ਼੍ਚਾਗ੍ਨੇ ਇਤਿ ਤਥਾ ਯੇ ਤੇ ਸ਼ਤਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍
‘ਅਯਾਸਚ ਅੱਗੇ’ ਵੀ, ਉਹ ਸੌ ਵਧੀਆ ਹਨ।
ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯਾਹੁਤਿਸ਼੍ਚੈਕਾ ਸ੍ਵਿष੍ਟਕृਚ੍ਚਾਪਰਾ ਸ੍ਮृਤਾ
ਇੱਕ ਹਵਨ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਦੂਜਾ ਸਵਿਸ਼ਟਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕृਤ੍ਵਾ ਸਕृਦ੍ਦੇਵਤੋਦ੍ਦੇਸ਼ਂ ਹੋਮਂ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਸਮਾਚਰੇਤ੍
ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਹਵਨ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਆਗਲੇ ਰਸਮਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।