ਹਿਰਣ੍ਯਗਰ੍ਭੇਤਿ ਮਂਤ੍ਰਸ੍ਯ ਭਰਦ੍ਵਾਜऋषਿਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਹਿਰਣਯਗਰਭ ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀ ਵਜੋਂ ਭਰਦਵਾਜ ਜੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਰੁਣਸ੍ਯੋਤ੍ਤਂਭਨੇਤਿ ਮਂਤ੍ਰਸ੍ਯ ਜਲਕੁਂਭਂ ਨਿਵੇਦਯੇਤ੍ ਵਿਰਾਟ੍ਛਨ੍ਦਸ਼੍ਚ ਈਸ਼ਾਨੋ ਦੇਵਤਾ ਸਮੁਦਾਹृਤਾ
ਵਰੁਣਸਯੋਤਤੰਭਨ ਮੰਤ੍ਰ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦਾ ਘੜਾ ਚੜ੍ਹਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਛੰਦ ਵਿਰਾਟ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਦੇਵੀਤਾ ਈਸ਼ਾਨ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮੋਚਯੇਨ੍ਮੀਨਯੁਗ੍ਮਂ ਚ ਮੇषਯੁਗ੍ਮਂ ਤਥੈਵ ਚ
ਉਹ ਦੋ ਮੱਛੀਆਂ ਤੇ ਦੋ ਭੇਡਾਂ ਵੀ ਛੱਡਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ।
ਮੋਚਯੇਨ੍ਨਾਗਯੁਗ੍ਮਂ ਚ ਆਯੁਵृਦ੍ਧੇਸ਼੍ਚ ਹੇਤਵੇ
ਉਹ ਦੋ ਸੱਪ ਵੀ ਛੱਡੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਆਯੁ ਵਧੇ।
ਨਿਰ੍ਮਿਤਂ ਮਾषਭਕ੍ਤੇਨ ਰਕ੍ਤਪੁष੍ਪੈਰਲਂਕृਤਮ੍ ਸਬਿਂਦੁਕੇਨ ਹਂਤੇਨ ਦਿਕ੍ਸ਼ੁ ਮਧ੍ਯੇ ਯਥਾ ਕ੍ਰਮਾਤ੍
ਕਾਲੇ ਮਾਸ ਦੇ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਲਾਲ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ, ਤਿਲ ਤੇ ਘੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜਿਵੇਂ ਕ੍ਰਮ ਹੈ, ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਵੇ।
ਯੇ ਭਵਾ ਭਾਵਿਨੋ ਭੂਤਾ ਯੇ ਚ ਤੇषੁ ਮਯਾਸਿਨਃ
ਜੋ ਹਨ, ਜੋ ਹੋਣਗੇ, ਜੋ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਤੇ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਮੇਰੇ ਵਿਰੋਧੀ ਹਨ—
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਚ ਬਲਿਂ ਦਦ੍ਯਾਨ੍ਨਮਸ੍ਕੁਰ੍ਯਾਦਨਂਤਰਮ੍
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਬਲੀ ਚੜ੍ਹਾਏ ਤੇ ਫਿਰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੇ।
ਅਨ੍ਯੇषਾਂ ਹਿ ਹਿਰਣ੍ਯਂ ਚ ਗਾਂ ਚ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਦ੍ਵਿਜਨ੍ਮਨੇ 2.2.12.
ਦੂਜਿਆਂ ਲਈ, ਉਹ ਸੋਨਾ ਤੇ ਗਾਂ ਦੋਵੇਂ ਦਵਿਜ ਨੂੰ ਦੇਵੇ।
ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯਂ ਸ੍ਵਿष੍ਟਕृਚ੍ਚ ਜੁਹੁਯਾਤ੍ਤਦਨਂਤਰਮ੍
ਫਿਰ ਉਹ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤਯ ਤੇ ਸਵਿਸ਼ਟਕ੍ਰਿਤ ਹਵਨ ਕਰੇ।
ਪਦ੍ਮੋਤ੍ਪਲੈਰ੍ਮਾਤੁਲਿਂਗੈਃ ਪਨਸੈਰ੍ਮਾਤੁਲੁਂਗਕੈਃ
ਕੰਵਲ, ਨੀਲੇ ਜਲਕੰਵਲ, ਮਾਤੂਲਿੰਗ, ਫਣਸ ਤੇ ਮਾਤੂਲਿੰਗ ਫਲ ਨਾਲ—
ਅਭਿषੇਕਂ ਤਤਃ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਸੁਵਾਸ੍ਤ੍ਵਿਤਿ ਚ ਵੈ ਜਪਨ੍
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰੇ ਤੇ 'ਸੁਵਾਸਤੁ' ਜਪੇ।
ਪਞ੍ਚਦੋषਂ ਪੁਰਸ੍ਕृਤ੍ਯ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨੁਮਤੇਨ ਚ
ਪੰਜ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ—
ਦੀਨਾਂਧਕृਪਣੇ ਚੈਵ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਵਿਤ੍ਤਾਨੁਸਾਰਤਃ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਮਰਥ ਅਨੁਸਾਰ ਗਰੀਬਾਂ, ਅੰਧਿਆਂ ਤੇ ਮਿਸਕੀਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵੇ।
ਨ ਕ੍ਸ਼ੀਰਂ ਚ ਕषਾਯਂ ਚ ਭਰ੍ਜਿਤਂ ਸ਼ਾਕਮੇਵ ਚ
ਉਹ ਦੁੱਧ, ਕਸ਼ਾਏ ਤੇ ਭੁੰਨੀਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਨਾ ਦੇਵੇ।
ਸ਼ਾਲ੍ਯਨ੍ਨਂ ਮੂਲਕਂ ਚੈਵ ਪਨਸਾਮ੍ਰਫਲਾਨਿ ਚ
ਉਹ ਸ਼ਾਲੀ ਚੌਲ, ਮੂਲੀ ਤੇ ਫਣਸ ਤੇ ਆਮ ਦੇ ਫਲ ਦੇਵੇ।
ਬਦਰਂ ਧਾਤਕਿਫਲਂ ਕੁਨ੍ਦ ਪੁष੍ਪਂ ਤਥਾ ਤਿਲਮ੍
ਬੇਰ, ਧਾਤਕੀ ਫਲ, ਕੁੰਦ ਫੁੱਲ ਤੇ ਤਿਲ ਵੀ ਦੇਵੇ।
ਤ੍ਰਿਰਾਤ੍ਰਮਥ ਸਪ੍ਤਾਹਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਖਲੇ ਤਤਃ
ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਜਾਂ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤਾ ਤੱਕ ਵਿਰਤ ਰੱਖ ਕੇ, ਫਿਰ—
ਪ੍ਰਥਮਾ ਚਾਰ੍ਕਹਸ੍ਤੇਨ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾ ਦਸ਼ਹਸ੍ਤਿਕਾ 2.2.12.
ਪਹਿਲਾ ਚੜ੍ਹਾਵਾ ਇੱਕ ਅਰਤਨੀ (ਬਾਂਹ ਦੀ ਲੰਬਾਈ) ਨਾਲ, ਦੂਜਾ ਦਸ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਕਰੇ।
ਸ਼ਤਾਰ੍ਧਂ ਤਤਃ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍षष੍ਟਿਹਸ੍ਤਮਨਂਤਰਮ੍
ਫਿਰ, ਇੱਕ ਸੌ ਪੰਜਾਹ ਅਤੇ ਸਠ ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ, ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ,
ਅਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਵਿਧਾਨਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਨ ਪਰੋਕ੍ਤਂ ਵਿਧਾਨੇਨ ਭਯਦਂ ਕੀਰ੍ਤਿਧ੍ਵਂਸਨਮ੍
ਅਗਨਿਹੋਤਰ ਦੀ ਰੀਤ: ਹੋਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਢੰਗ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਡਰ ਅਤੇ ਬਦਨਾਮੀ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ,
ਪੁਤ੍ਰਾ ਏਵ ਚ ਕਨ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਜਨਿष੍ਯਾਸ਼੍ਚਾਪਰੇ ਸੁਤਾਃ
ਪੁੱਤਰ, ਧੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬੱਚੇ ਜਨਮ ਲੈਣਗੇ।
ਤੇषਾਂ ਸਂਸ੍ਕਾਰਯਾਗੇषੁ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਕਰ੍ਮਕ੍ਰਿਯਾਸੁ ਚ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰ, ਯੱਗ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ,
ਤ੍ਰਿਕੁਸ਼ਂ ਪਰਿਗृਹ੍ਣਾਤਿ ਤਤਸ਼੍ਚ ਕੁਰੁਤੇ ਦृਢਮ੍
ਉਹ ਤਿੰਨ ਕੁਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਕਸ਼੍ਯਪਸ੍ਤृਪ੍ਯਤਾਮਿਤਿ ਭੂਰਸੀਤਿ ਚ ਸ਼ੋਧਨਮ੍ ਦੇਵਤਾ ਚ ਭਵੇਤ੍ਸੂਰ੍ਯਃ ਪृਥਿਵੀਸ਼ੋਧਨੇ ਨ੍ਯਸੇਤ੍
‘ਕਸ਼ਯਪ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਵੇ’, ‘ਭੂ ਰਸਾ’ ਕਹਿ ਕੇ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਦੇਵਤਾ ਸੂਰਜ ਹੈ; ਧਰਤੀ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਉਹ ਇਹ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਐਸ਼ਾਨ੍ਯਾਦਿਕ੍ਰਮੇਣੈਵ ਪ੍ਰਾਦਕ੍ਸ਼ਿਣ੍ਯੇਨ ਯਤ੍ਨਤਃ
ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ।
ਕੁਸ਼ਗਰ੍ਭਤ੍ਰਯੇਣਾਪਿ ਭ੍ਰਾਮਯੇਦ੍ਵਲਯਾਕृਤਿ
ਤਿੰਨ ਕੁਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਡੰਡੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਗੋਲ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ।
ਈਸ਼ਾਨਾਦੇਸ਼੍ਚ ਸਂਸ੍ਕਾਰਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਪਰਿਸਮੂਹਨਮ੍
ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਚੋਹੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਸਫਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪਰਿਸਮੂਹਨਮੈਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਪਰ੍ਵਤੋऽਸ੍ਯ ऋषਿਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਇਹ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਸਫਾਈ ਇੰਦ੍ਰ ਲਈ ਹੈ; ਪਰਵਤ ਇਸ ਦਾ ਰਿਸ਼ੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਗੋਮਯਂ ਚ ਤ੍ਰਿਗਂਧਂ ਚ ਪਂਚਮੂਰ੍ਤਿਕਯਾਪਿ ਚ 2.2.13.
ਗੋਮਯ, ਤਿੰਨ ਵਾਸਤੇ ਅਤੇ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ,
ਮਾਨਸ੍ਤੋਕੇਨੇਤਿ ऋਚਾ ਵਿਸ਼੍ਵੇਦੇਵਸ਼੍ਚ ਪੂਜ੍ਯਤਾਮ੍
‘ਮਾਨਸਤੋਕੇਨਾ’ ਰਿਕ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।