ऋषਿਃ ਕਂਠੋਥ ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਛਨ੍ਦ ਇਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ
ਰਿਸ਼ੀ ਕੰਠ ਹੈ, ਤੇ ਗਾਯਤਰੀ ਛੰਦ ਹੈ, ਐਸਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਵਿਵਰੇ ਪੂਜਯੇਤ੍ਕਰ੍ਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਂ ਚ ਧਰਾਧਰਮ੍
ਖੋਹ ਵਿਚ ਕਰਮ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਹੈ, ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ।
ਅਗ੍ਰਤੋऽष੍ਟਦਲਂ ਲੇਖ੍ਯਂ ਸ੍ਥਾਪਯੇਤ੍ਕਲਸ਼ਂ ਤਤਃ
ਅੱਗੇ ਅੱਠ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲਾ ਕਮਲ ਬਣਾਓ ਤੇ ਫਿਰ ਕਲਸ਼ ਰੱਖੋ।
ਸ਼ੁਕ੍ਤਿਸ਼ਂਖਸਮਂ ਵਾਪਿ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਸਮੁਦ੍ਭਵਮ੍
ਜਾਂ ਸ਼ੁਕਤੀ ਜਾਂ ਸ਼ੰਖ ਦੇ ਬਰਾਬਰ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ।
ਵਿष੍ਣੁਕ੍ਰਾਂਤਾ ਵਚਾਕੁष੍ਠਚਨ੍ਦਨੇਨ ਵਿਲੋਡਿਤਮ੍
ਵਚਾ, ਕੁਸ਼ਥ ਤੇ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਪਾਰ ਹੋਈ ਹੋਈ।
ਦਧ੍ਯਕ੍ਸ਼ਤਂ ਮਧੁਯੁਤਮੇਵਮਰ੍ਘ੍ਯਂ ਚ ਸਾਧਯੇਤ੍
ਦਹੀਂ, ਅਖੰਡ ਚਾਵਲ ਤੇ ਸ਼ਹਦ ਨਾਲ ਅਰਘਿਆ ਤਿਆਰ ਕਰੋ।
ਅਵ੍ਰਣਂ ਕਲਸ਼ਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਪਞ੍ਚਵਰ੍ਣਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍
ਕਲਸ਼ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਕੇ, ਜਿਸ ਤੇ ਕੋਈ ਦਾਗ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਪੰਜ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਓ।
ਆਯਾਹਿ ਭਗਵਨ੍ਦੇਵ ਤੋਯਮੂਰ੍ਤੇ ਜਲੇਸ਼੍ਵਰ 2.2.12.
ਆਓ, ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਹੇ ਪਾਣੀ-ਰੂਪ, ਹੇ ਜਲ ਦੇ ਸਵਾਮੀ।
ਗृਹੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚੈਵ ਸੋਮਾਯ ਤ੍ਵष੍ਟ੍ਰੇ ਚੈਵ ਚ ਸ਼ੂਲਿਨੇ
ਘਰਾਂ ਤੋਂ, ਸੋਮਾ ਲਈ, ਤਵਸ਼ਤ੍ਰੀ ਲਈ ਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਲਈ।
ਤਤੋਰ੍ਘ੍ਯਦਾਨਂ ਵਿਧਿਵਤ੍ਕ੍ਸ਼ੀਰੇਣ ਹਵਿषਾ ਮਧੁ
ਫਿਰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੁੱਧ, ਘੀ ਤੇ ਸ਼ਹਦ ਨਾਲ ਅਰਘਿਆ ਦਿਓ।
ਹਿਰਣ੍ਯਗਰ੍ਭੇਤਿ ਮਂਤ੍ਰਸ੍ਯ ਭਰਦ੍ਵਾਜऋषਿਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਹਿਰਣਯਗਰਭ ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀ ਵਜੋਂ ਭਰਦਵਾਜ ਜੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਰੁਣਸ੍ਯੋਤ੍ਤਂਭਨੇਤਿ ਮਂਤ੍ਰਸ੍ਯ ਜਲਕੁਂਭਂ ਨਿਵੇਦਯੇਤ੍ ਵਿਰਾਟ੍ਛਨ੍ਦਸ਼੍ਚ ਈਸ਼ਾਨੋ ਦੇਵਤਾ ਸਮੁਦਾਹृਤਾ
ਵਰੁਣਸਯੋਤਤੰਭਨ ਮੰਤ੍ਰ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦਾ ਘੜਾ ਚੜ੍ਹਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਛੰਦ ਵਿਰਾਟ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਦੇਵੀਤਾ ਈਸ਼ਾਨ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮੋਚਯੇਨ੍ਮੀਨਯੁਗ੍ਮਂ ਚ ਮੇषਯੁਗ੍ਮਂ ਤਥੈਵ ਚ
ਉਹ ਦੋ ਮੱਛੀਆਂ ਤੇ ਦੋ ਭੇਡਾਂ ਵੀ ਛੱਡਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ।
ਮੋਚਯੇਨ੍ਨਾਗਯੁਗ੍ਮਂ ਚ ਆਯੁਵृਦ੍ਧੇਸ਼੍ਚ ਹੇਤਵੇ
ਉਹ ਦੋ ਸੱਪ ਵੀ ਛੱਡੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਆਯੁ ਵਧੇ।
ਨਿਰ੍ਮਿਤਂ ਮਾषਭਕ੍ਤੇਨ ਰਕ੍ਤਪੁष੍ਪੈਰਲਂਕृਤਮ੍ ਸਬਿਂਦੁਕੇਨ ਹਂਤੇਨ ਦਿਕ੍ਸ਼ੁ ਮਧ੍ਯੇ ਯਥਾ ਕ੍ਰਮਾਤ੍
ਕਾਲੇ ਮਾਸ ਦੇ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਲਾਲ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ, ਤਿਲ ਤੇ ਘੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜਿਵੇਂ ਕ੍ਰਮ ਹੈ, ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਵੇ।
ਯੇ ਭਵਾ ਭਾਵਿਨੋ ਭੂਤਾ ਯੇ ਚ ਤੇषੁ ਮਯਾਸਿਨਃ
ਜੋ ਹਨ, ਜੋ ਹੋਣਗੇ, ਜੋ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਤੇ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਮੇਰੇ ਵਿਰੋਧੀ ਹਨ—
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਚ ਬਲਿਂ ਦਦ੍ਯਾਨ੍ਨਮਸ੍ਕੁਰ੍ਯਾਦਨਂਤਰਮ੍
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਬਲੀ ਚੜ੍ਹਾਏ ਤੇ ਫਿਰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੇ।
ਅਨ੍ਯੇषਾਂ ਹਿ ਹਿਰਣ੍ਯਂ ਚ ਗਾਂ ਚ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਦ੍ਵਿਜਨ੍ਮਨੇ 2.2.12.
ਦੂਜਿਆਂ ਲਈ, ਉਹ ਸੋਨਾ ਤੇ ਗਾਂ ਦੋਵੇਂ ਦਵਿਜ ਨੂੰ ਦੇਵੇ।
ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯਂ ਸ੍ਵਿष੍ਟਕृਚ੍ਚ ਜੁਹੁਯਾਤ੍ਤਦਨਂਤਰਮ੍
ਫਿਰ ਉਹ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤਯ ਤੇ ਸਵਿਸ਼ਟਕ੍ਰਿਤ ਹਵਨ ਕਰੇ।
ਪਦ੍ਮੋਤ੍ਪਲੈਰ੍ਮਾਤੁਲਿਂਗੈਃ ਪਨਸੈਰ੍ਮਾਤੁਲੁਂਗਕੈਃ
ਕੰਵਲ, ਨੀਲੇ ਜਲਕੰਵਲ, ਮਾਤੂਲਿੰਗ, ਫਣਸ ਤੇ ਮਾਤੂਲਿੰਗ ਫਲ ਨਾਲ—
ਅਭਿषੇਕਂ ਤਤਃ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਸੁਵਾਸ੍ਤ੍ਵਿਤਿ ਚ ਵੈ ਜਪਨ੍
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰੇ ਤੇ 'ਸੁਵਾਸਤੁ' ਜਪੇ।
ਪਞ੍ਚਦੋषਂ ਪੁਰਸ੍ਕृਤ੍ਯ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨੁਮਤੇਨ ਚ
ਪੰਜ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ—
ਦੀਨਾਂਧਕृਪਣੇ ਚੈਵ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਵਿਤ੍ਤਾਨੁਸਾਰਤਃ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਮਰਥ ਅਨੁਸਾਰ ਗਰੀਬਾਂ, ਅੰਧਿਆਂ ਤੇ ਮਿਸਕੀਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵੇ।
ਨ ਕ੍ਸ਼ੀਰਂ ਚ ਕषਾਯਂ ਚ ਭਰ੍ਜਿਤਂ ਸ਼ਾਕਮੇਵ ਚ
ਉਹ ਦੁੱਧ, ਕਸ਼ਾਏ ਤੇ ਭੁੰਨੀਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਨਾ ਦੇਵੇ।
ਸ਼ਾਲ੍ਯਨ੍ਨਂ ਮੂਲਕਂ ਚੈਵ ਪਨਸਾਮ੍ਰਫਲਾਨਿ ਚ
ਉਹ ਸ਼ਾਲੀ ਚੌਲ, ਮੂਲੀ ਤੇ ਫਣਸ ਤੇ ਆਮ ਦੇ ਫਲ ਦੇਵੇ।
ਬਦਰਂ ਧਾਤਕਿਫਲਂ ਕੁਨ੍ਦ ਪੁष੍ਪਂ ਤਥਾ ਤਿਲਮ੍
ਬੇਰ, ਧਾਤਕੀ ਫਲ, ਕੁੰਦ ਫੁੱਲ ਤੇ ਤਿਲ ਵੀ ਦੇਵੇ।
ਤ੍ਰਿਰਾਤ੍ਰਮਥ ਸਪ੍ਤਾਹਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਖਲੇ ਤਤਃ
ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਜਾਂ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤਾ ਤੱਕ ਵਿਰਤ ਰੱਖ ਕੇ, ਫਿਰ—
ਪ੍ਰਥਮਾ ਚਾਰ੍ਕਹਸ੍ਤੇਨ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾ ਦਸ਼ਹਸ੍ਤਿਕਾ 2.2.12.
ਪਹਿਲਾ ਚੜ੍ਹਾਵਾ ਇੱਕ ਅਰਤਨੀ (ਬਾਂਹ ਦੀ ਲੰਬਾਈ) ਨਾਲ, ਦੂਜਾ ਦਸ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਕਰੇ।
ਸ਼ਤਾਰ੍ਧਂ ਤਤਃ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍षष੍ਟਿਹਸ੍ਤਮਨਂਤਰਮ੍
ਫਿਰ, ਇੱਕ ਸੌ ਪੰਜਾਹ ਅਤੇ ਸਠ ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ, ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ,
ਅਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਵਿਧਾਨਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਨ ਪਰੋਕ੍ਤਂ ਵਿਧਾਨੇਨ ਭਯਦਂ ਕੀਰ੍ਤਿਧ੍ਵਂਸਨਮ੍
ਅਗਨਿਹੋਤਰ ਦੀ ਰੀਤ: ਹੋਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਢੰਗ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਡਰ ਅਤੇ ਬਦਨਾਮੀ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ,