ਵਾਸੁਕਿਃ ਸ੍ਯਾਦृषਿਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯ ਪਂਕ੍ਤਿਸ਼੍ਛਨ੍ਦਸ਼੍ਚ ਦੇਵਤਾ
ਵਾਸੁਕੀ ਰਿਸ਼ੀ ਹੈ, ਛੰਦ ਪੰਕਤੀ ਹੈ, ਤੇ ਦੇਵਤਾ ਹੈ।
ਅਰ੍ਧਪੀਤਂ ਚ ਦ੍ਵਿਭੁਜਂ ਰਕ੍ਤਾਕ੍ਸ਼ਂ ਧੂਮ੍ਰਮੇਵ ਵਾ
ਅੱਧ ਪੀਲਾ, ਦੋ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਧੂੰਏਂ ਵਰਗਾ ਰੂਪ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ऋषਿਰ੍ਵਾਯੁਸ਼੍ਚ ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਛਨ੍ਦੋ ਵਾਯੁਸ਼੍ਚ ਦੇਵਤਾ
ਵਾਯੂ ਰਿਸ਼ੀ ਹੈ, ਛੰਦ ਗਾਯਤਰੀ ਹੈ, ਤੇ ਵਾਯੂ ਹੀ ਦੇਵਤਾ ਹੈ।
ਮੁਗ੍ਧਰਕ੍ਤਂ ਸ਼ਂਖਚਕ੍ਰਗਦਾਪਦ੍ਮਧਰਂ ਤਥਾ
ਮਾਸੂਮ ਲਾਲ ਰੂਪ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ੰਖ, ਚਕਰ, ਗਦਾ ਤੇ ਕਮਲ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਅਵਸृष੍ਟਾ ਪਰਾਪਤ ਇਤਿ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਪੂਜਯੇਤ੍
'ਅਵਸ੍ਰਿਸ਼ਟਾ ਪਰਾਪਤ' ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਪੀਤਂ ਭਲ੍ਲਾਟਕਂ ਧ੍ਯਾਯੇਤ੍ਪਦ੍ਮਸ੍ਥਂ ਰਕ੍ਤਭੂषਣਮ੍ ਯਨ੍ਮਾਤੁਰਿਤਿ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਪੂਜਯੇਤ੍ਸਿਤਤਂਡੁਲੈਃ
ਪੀਲੇ ਭੱਲਾਟਕ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਮਲ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ ਹੈ, ਲਾਲ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; 'ਯਨਮਾਤੁਰ' ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਚਿੱਟੇ ਚਾਵਲ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਜਮ੍ਭਕੋऽਸ੍ਯ ऋषਿਸ਼੍ਛਨ੍ਦੋ ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਸਮੁਦਾਹृਤਾ
ਜੰਭਕ ਰਿਸ਼ੀ ਹੈ, ਛੰਦ ਗਾਯਤਰੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸੋਮਂ ਧ੍ਯਾਯੇਚ੍ਛ੍ਯਾਮਰੂਪਂ ਪਦ੍ਮਾਸਨਗਤਂ ਪਰਮ੍ ਮਰ੍ਮਾਣਿਤੇਤਿ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਗਨ੍ਧਾਦ੍ਯੈਰਪਿ ਪੂਜਯੇਤ੍
ਸੋਮ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਿਆਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਕਮਲ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ; 'ਮਰਮਾਣਿਤੇ' ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਸੁਗੰਧ ਤੇ ਹੋਰ ਚੜ੍ਹਾਵਿਆਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ऋषਿਃ ਸ੍ਵਾਰ੍ਥੋ ਵੇਦਸ਼੍ਛਨ੍ਦੋ ਜਗਤੀਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ
ਸਵਾਰਥ ਰਿਸ਼ੀ ਹੈ, ਛੰਦ ਵੇਦ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਜਗਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦਰ੍ਪਂ ਧ੍ਯਾਯੇਤ੍ਕृष੍ਣਵਰ੍ਣਂ ਕृष੍ਣਾਂਬਰਧਰਂ ਤਥਾ 2.2.11.
ਦਰਪ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਾਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਪਸ਼੍ਚਦੀਸ਼ੇਤਿ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਗਨ੍ਧਾਦ੍ਯੈਃ ਪਰਿਪੂਜਯੇਤ੍
ਫਿਰ 'ਈਸ਼' ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਸੁਗੰਧਤ ਚੀਜ਼ਾਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਮਨ੍ਤ੍ਰਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯ ऋषਿਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯ ਪਞ੍ਚਾਯਤ ਨਮੀਰਿਤਮ੍
ਇਸ ਮੰਤਰ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪੰਜਾਂ ਥਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸ਼੍ਯਾਮਵਰ੍ਣਾਂ ਦਿਤਿਂ ਧ੍ਯਾਯੇਦ੍ਦ੍ਵਿਭੁਜਾਂ ਪੀਤਵਿਗ੍ਰਹਾਮ੍
ਦਿਤੀ ਨੂੰ ਕਾਲੀ ਰੰਗ ਦੀ, ਦੋ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਪੀਲੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸੁਪਰ੍ਣੋऽਸੀਤਿ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਪੂਜਯੇਤ੍ਪੀਤਚਨ੍ਦਨੈਃ
'ਸੁਪਰਨ' ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਪੀਲੇ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ऋषਿਰ੍ਨਾਰਾਯਣਸ਼੍ਛਨ੍ਦੋ ਜਗਤੀ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤੇ
ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਾਇਣ ਹਨ ਅਤੇ ਛੰਦ ਜਗਤੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਰਕ੍ਤਾਭਾਮਦਿਤਿਂ ਧ੍ਯਾਯੇਤ੍ਸਰ੍ਵਾਲਂਕਾਰਭੂषਿਤਾਮ੍
ਅਦਿਤੀ ਨੂੰ ਲਾਲ ਚਮਕ ਵਾਲੀ, ਸਾਰੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਪਯਸਾ ਸ਼ੁਕ੍ਲ ਇਤਿ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਪੂਜਯੇਤ੍ਕਮਲਾਦਿਨਾ
'ਸ਼ੁਕਲ' ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਦੁੱਧ, ਕਮਲ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਨਾਰਾਯਣ ऋषਿਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯ ਪਂਕ੍ਤਿਸ਼੍ਛਨ੍ਦਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤੇ
ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਾਇਣ ਹਨ ਅਤੇ ਛੰਦ ਪੰਕਤੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਜਯਂ ਧ੍ਯਾਯੇਤ੍ਪੀਤਵਰ੍ਣਂ ਦ੍ਵਿਭੁਜਂ ਵਰਹਸ੍ਤਕਮ੍
ਜਯਾ ਨੂੰ ਪੀਲੇ ਰੰਗ, ਦੋ ਬਾਂਹਾਂ ਅਤੇ ਵਰਦਾਨ ਵਾਲਾ ਹੱਥ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪਰਿਸ਼੍ਰੁਤ ਇਤਿ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣਾਨੇਨ ਪੂਜਯੇਤ੍
ਵੇਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 'ਪਰਿਸ਼੍ਰੁਤ' ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਇਸ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਰੁਦ੍ਰਂ ਧ੍ਯਾਯੇਦ੍ਰਕ੍ਤਵਰ੍ਣਂ ਸ਼ੀਤਾਂਸ਼ੁਕृਤਸ਼ੇਖਰਮ੍
ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਲਾਲ ਰੰਗ, ਚੰਦ ਦੀ ਠੰਡੀ ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਲਾ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਮੁਕਟ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਦਿਵੋ ਮੂਰ੍ਧਨ੍ਨਿਤਿ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ऋषਯਃ ਸਮੁਦਾਹृਤਾਃ
'ਦਿਵੋ ਮੂਧਨ' ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਯਂ ਦੇਵੋ ਵਿਨਿਯੋਗਃ ਸ੍ਤੁਤੌ ਚ ਵਿਨਿਯੋਜਯੇਤ੍
ਦੇਵਤਾ ਆਪ ਹੀ ਇਸ ਦਾ ਵਰਤਾਉ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਤਿ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਅਸ੍ਯ ਕਿਰੀਟ ਇਤਿ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਰਕ੍ਤਸ੍ਰਕ੍ਚਨ੍ਦਨਾਦਿਭਿਃ ਤ੍ਰਿष੍ਟੁ੍ਪ੍ਛਨ੍ਦੋ ਦੇਵਤਾ ਸ੍ਯਾਦ੍ਧ੍ਰਦੋਪਿ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਃ
'ਕਿਰੀਟ' ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਲਾਲ ਮਾਲਾ, ਚੰਦਨ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਛੰਦ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਹੈ, ਦੇਵਤਾ ਹ੍ਰਦ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸਵਿਤਾਰਂ ਤਥਾ ਧ੍ਯਾਯੇਤ੍ਪਦ੍ਮਸ੍ਥਂ ਦ੍ਵਿਭੁਜਪ੍ਰਭੁਮ੍ 2.2.11.
ਸਵਿਤਾ ਨੂੰ ਕਮਲ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ, ਦੋ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਯਦ੍ਦੇਵਾ ਇਤਿ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਗਨ੍ਧਾਦ੍ਯੈਃ ਪਰਿਪੂਜਯੇਤ੍
'ਯਦੇਵਾ' ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਸੁਗੰਧਤ ਚੀਜ਼ਾਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਧ੍ਯਾਯੇਦ੍ਰਕ੍ਤਂ ਵਿਵਸ੍ਵਨ੍ਤਂ ਦ੍ਵਿਭੁਜਂ ਪਦ੍ਮਵਿਗ੍ਰਹਮ੍
ਵਿਵਸਵੰਤ ਨੂੰ ਲਾਲ ਰੰਗ, ਦੋ ਬਾਂਹਾਂ ਅਤੇ ਕਮਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ऋषਿਰ੍ਗਨ੍ਧਃ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਸ੍ਤ੍ਰਿष੍ਟੁਪ੍ਛਨ੍ਦਸ਼੍ਚ ਈਰਿਤਮ੍
ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਨਾਮ ਗੰਧਾ ਹੈ ਅਤੇ ਛੰਦ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਪ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਵਿਬੁਧਾਧਿਪਂ ਤਤੋ ਧ੍ਯਾਯੇਤ੍ਪੀਤਂ ਵृषਭਵਾਹਨਮ੍ ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰਂ ਰਕ੍ਤਵਸ੍ਤ੍ਰਂ ਚ ਮੁਕੁਟਾਦ੍ਯੈਰਲਂਕृਤਮ੍
ਫਿਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਹਨ, ਵੱਛ ਤੇ ਸਵਾਰ ਹਨ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਲਾਲ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਕੁਟ ਆਦਿ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਵਾਮਦੇਵ ऋषਿਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯ ਗਨ੍ਧਾਦ੍ਯੈਰਭਿਪੂਜਯੇਤ੍ । ਦੇਵਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਃ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਃ ਸ੍ਤੁਤੌ ਚ ਵਿਨਿਯੋਜਯੇਤ੍ । । ੮੭ ਈਸ਼ਾਨਾਦਿਕੋਣਗਤਾਨ੍ਪੂਜਯੇਤ੍ਸੁਸਮਾਹਿਤਃ । ਆਪਂ ਧ੍ਯਾਯੇਚ੍ਛੁਕ੍ਲਵਰ੍ਣਂ ਕੁਣ੍ਡਲਾਦ੍ਯੈਰ੍ਵਿਭੂषਿਤਮ੍ । । ੮੮ ਇਦਂ ਵਿष੍ਣੁਰਿਤਿ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਤ੍ਰਿਗਨ੍ਧੇਨ ਸਮਰ੍ਚਯੇਤ੍ । । ੮੯ ऋषਿਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਕਰ੍ਦਮਸ਼੍ਛਨ੍ਦੋ ਵਿਰਾਡਿਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ । । 2.2.11.੯੦ ਦੇਵਃ ਸੋਮਃ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਃ ਪ੍ਰੀਤਯੇ ਵਿਨਿਯੋਜਯੇਤ੍
ਵਾਮਦੇਵ ਰਿਸ਼ੀ ਹਨ; ਸੁਗੰਧਤ ਚੀਜ਼ਾਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਦੇਵਤਾ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਤਿ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਬੈਠੇ ਹੋਏਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ, ਕੁੰਡਲ ਆਦਿ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। 'ਇਹ ਵਿਸ਼ਨੁ ਹੈ' ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਰਿਸ਼ੀ ਕਰਦਮ ਹਨ, ਛੰਦ ਵਿਰਾਟ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਦੇਵਤਾ ਸੋਮ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਲਈ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।