ਦੁਰ੍ਗੋਤ੍ਥਾਨਂ ਤੁਲਾਯਾਂ ਤੁ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਨਿਦ੍ਰਾਂ ਜਹਾਤ੍ਯਸੌ
ਜਦੋਂ ਤੁਲਾ ਰਾਸ਼ੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਉਸ ਵੇਲੇ ਨੀਂਦ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਤਿਥਿਵਿਧਾਨਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਕਾਲੇ ਤਾਨ੍ਯੇਵ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਫਲਂ ਯਚ੍ਛਂਤਿ ਕੁਰ੍ਵਤਾਮ੍
ਸਹੀ ਸਮੇਂ ਤੇ, ਉਹੀ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਮੁਹੁਰ੍ਬਾਲ੍ਯੇ ਕਰ੍ਮਫਲਂ ਤ੍ਰਿਕਾਲੇऽਪਿ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ, ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਤਿੰਨਵੇਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
ਕਾਲਸ੍ਤੁ ਗੁਣਭਾਵੇਨ ਸਰ੍ਵਕਾਲਾਸ਼੍ਰਿਤਾ ਕ੍ਰਿਯਾ
ਸਮਾਂ, ਆਪਣੀ ਖਾਸੀਅਤ ਨਾਲ, ਹਰ ਕਰਮ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਅਤਃ ਕਾਲਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਕਰ੍ਮਣਾਮਿਹ । ਕਾਲੇ ਹ੍ਯਮੂਰ੍ਤਿਰ੍ਭਗਵਾਨੇਕ ਏਵ ਤੁ ਯਦ੍ਯਪਿ
ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਵਾਂਗਾ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਕਰਮ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ; ਭਾਵੇਂ ਪ੍ਰਭੂ ਨਿਰਾਕਾਰ ਤੇ ਇਕ ਹੈ, ਪਰ ਸਮਾਂ ਹੀ ਉਹ ਹੈ।
ਤਿਥਿਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਵਾਰਾਦੌ ਰਾਤ੍ਰਿਯੋਗਾਦਯੋਪਿ ਯੇ ਸਾਧਨਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯੇਤੇ ਸ੍ਵਾਤਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯੇਣ ਨ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍
ਤਿਥੀਆਂ, ਨਕਸ਼ਤਰ, ਹਫ਼ਤੇ ਦੇ ਦਿਨ, ਤੇ ਰਾਤ ਦੇ ਜੋਗ ਆਦਿ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਸਾਧਨ ਹਨ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਲਈ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਹੀਂ।
ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਵਾਪ੍ਯਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਮੁਖ੍ਯੋ ਵ੍ਯਾਪਾਰ ਏਵ ਸਃ
ਧਰਮ ਜਾਂ ਅਧਰਮ ਲਈ, ਮੁੱਖ ਕਾਰਜ ਕਰਮ ਹੀ ਹੈ।
ਪਾਲਯਨ੍ਸ੍ਵਰ੍ਗਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਹਿਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤ੍ਯਧੋਗਤਿਮ੍
ਜੋ ਕਰਮ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਛੱਡਣ ਵਾਲਾ ਹੇਠਾਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਾਲਭਾਗੋ ਨਿਃਸਹਾਯੋ ਯੇऽਪਿ ਸ੍ਯੁਃ ਕਰ੍ਮਸਾਧਨਾਃ
ਜੋ ਕਰਮ ਦੇ ਸਾਧਨ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਹਨ, ਉਹ ਬੇਅਸਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਏਕੋਦ੍ਦਿष੍ਟਂ ਤੁ ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨਵ੍ਯਾਪਿਨ੍ਯਾਂ ਹਿ ਸਮਾਚਰੇਤ੍
ਇਕੋ ਦਾਨ ਦੀ ਰੀਤ ਮੱਧ-ਦਿਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਨ ਤੁ ਪੂਰ੍ਵਾਹ੍ਣਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨਪਰਾਹ੍ਣੇषੁ ਯਥੋਚਿਤਮ੍ 2.2.7.
ਪਰ ਪੂਰੇ ਸਵੇਰੇ, ਮੱਧ-ਦਿਨ ਜਾਂ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ, ਜਿਵੇਂ ਠੀਕ ਹੋਵੇ, ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ।
ਏਕੋ ਹਿ ਕਾਲਃ ਪ੍ਰਾਤਸ੍ਤੁ ਵृਦ੍ਧਿਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਾਦਿਸਾਧਨੇ
ਵ੍ਰਿਧਿ-ਸ਼ਰਾਧ ਆਦਿ ਕਰਮਾਂ ਲਈ ਸਵੇਰੇ ਇੱਕ ਹੀ ਸਮਾਂ ਹੈ।
ਦੇਵੇਭ੍ਯੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਦਤ੍ਤਃ ਪੂਰ੍ਵਾਹ੍ਣਸ੍ਤਿਥਿਭਿਃ ਸਹ
ਸਵੇਰ ਦਾ ਸਮਾਂ, ਤਿਥੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਪੂਰ੍ਵਾਹ੍ਣਮਾਤ੍ਰਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਤੌ ਤਤੋ ਦੇਵਾਨ੍ਪ੍ਰਪੂਜਯੇਤ੍
ਜਦੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਸਵੇਰ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਖਰ੍ਵਾ ਦਰ੍ਪਾ ਤਥਾ ਹਿਂਸ੍ਰਾ ਤਿਥਿਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਿਵਿਧਾ ਭਵੇਤ੍
ਤਿਥੀ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ: ਖਰਵਾ, ਦਰਪਾ ਤੇ ਹਿੰਸਰਾ।
ਹਿਂਸ੍ਰਾ ਤੁ ਕ੍ਸ਼ਯਜਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਕਾਲਭੇਦੇਨ ਗृਹ੍ਯਤੇ
ਹਿੰਸਰਾ ਤਿਥੀ ਕਸ਼ਯਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਸਮੇਂ ਦੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ੁਕ੍ਲਪਕ੍ਸ਼ੇ ਪਰਾ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਾ ਕृष੍ਣੇ ਪੂਰ੍ਵਾ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ
ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਪਿੱਛਲੀ ਤਿਥੀ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਤਿਥੀ ਵਧੀਆ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਥਾਵਾਸ੍ਤੇ ਰਵਿਰ੍ਭਾਤਿ ਘਟਿਕਾ ਦਸ਼ ਵਾਪਿ ਵਾ
ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦਸ ਘੜੀਆਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੁਕ੍ਲੇ ਵਾ ਯਦਿ ਵਾ ਕृष੍ਣੇ ਖਰ੍ਵਾ ਦਰ੍ਪਾ ਤਿਥਿਸ਼੍ਚ ਯਾ 2.2.7.
ਚਾਹੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ, ਜੋ ਵੀ ਤਿਥੀ ਖਰਵਾ ਜਾਂ ਦਰਪਾ ਹੋਵੇ।
ਦਿਨਦ੍ਵਯੇऽਪਿ ਕੁਤਪੇ ਅਸ੍ਤਗਾਂ ਤਿਥਿਮਾਸ਼੍ਰਯੇਤ੍ ਵ੍ਰਤੇ ਚ ਵृਦ੍ਧਿਗਾਮਿਨ੍ਯਾਂ ਯਤ੍ਰੋਦਯੋ ਰਵੇਰ੍ਭਵੇਤ੍
ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਉਹ ਤਿਥੀ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਅਸਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਵ੍ਰਤ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੀ ਤਿਥੀ, ਜਿੱਥੇ ਸੂਰਜ ਦਾ ਉਗਨਾ ਹੋਵੇ।
ਅਮਾਵਾਸ੍ਯਪਾਰ੍ਵਣੇ ਚ ਸਾ ਤਿਥਿਃ ਪਿਤृਪੂਜਨੇ
ਅਮਾਵੱਸ ਤੇ ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਨੂੰ, ਉਹ ਤਿਥੀ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਅਸ੍ਤਗਾਮਿਤਿਥਿਰ੍ਯਤ੍ਰ ਸਾ ਤਿਥਿਃ ਪਿਤृਮਂਦਿਰਮ੍
ਜਿੱਥੇ ਤਿਥੀ ਅਸਤ ਹੋ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਤਿਥੀ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਮੰਦਰ ਲਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ੁਕ੍ਲਪਕ੍ਸ਼ੇ ਚ ਕृष੍ਣੇ ਚ ਯੋ ਯੋਗਃ ਪਰਪੂਰ੍ਵਯੋਃ ਸਾ ਪੂਜ੍ਯਾ ਚ ਸ੍ਵਕृਤ੍ਯੇषੁ ਪਕ੍ਸ਼ਯੋਰੁਭਯੋਰਪਿ
ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਪਿੱਛਲੀ ਤੇ ਪਹਿਲੀ ਤਿਥੀਆਂ ਦਾ ਜੋਗ ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋਹਾਂ ਪੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜਨਯੋਗ ਹੈ।
ਪੂਜ੍ਯਾ ਹਿ ਵ੍ਯਸ੍ਤਂ ਸਂਤ੍ਯਜ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਂ ਚੈਕਾਦਸ਼ੀਯੁਗਮ੍
ਪੂਜਨਯੋਗ ਤਿਥੀ ਹੀ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਵੱਖਰੀ ਹੋਈ ਤੇ ਪਹਿਲੀ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਦੇ ਜੋੜ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ।
ਏਤਾ ਉਪੋष੍ਯਾਸ੍ਤਿਥਯਃ ਪੁਣ੍ਯਾਃ ਸ੍ਯੁਰ੍ਧਰ੍ਮਵੇਦਿਭਿਃ
ਇਹ ਤਿਥੀਆਂ ਉਪਵਾਸ ਲਈ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਧਰਮ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ।
ਬਾਣੇਨ ਵਿਦ੍ਧਾ ਯਾ षष੍ਠੀ ਮੁਨਿਵਿਦ੍ਧਾ ਤਥਾष੍ਟਮੀ
ਜੋ ਛੱਠੀ ਤਿਥੀ ਬਾਣ ਨਾਲ ਵਿੱਧੀ ਹੋਈ ਹੈ ਤੇ ਅੱਠਵੀਂ ਤਿਥੀ ਰਿਸ਼ੀ ਵੱਲੋਂ ਵਿੱਧੀ ਹੋਈ।
ਅਮਾਵਾਸ੍ਯਾ ਭੂਤਵਿਦ੍ਧਾ ਨੋਪੋष੍ਯਾ ਮੁਨਿਨਾਪਿ ਚ
ਅਮਾਵੱਸ ਜੋ ਭੂਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਿੱਧੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵ੍ਰਤ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
ਵਿਦ੍ਧਾ ਯੇ ਨਾਭਿਨਿਨ੍ਦ੍ਯਾਃ ਸ੍ਯੁਰ੍ਯੁਕ੍ਤਾਸ੍ਤੇਨਾਭਿਨਨ੍ਦਿਤਾਃ
ਜੋ ਤਿਥੀਆਂ ਵਿੱਧੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਨਹੀਂ; ਜਦੋਂ ਠੀਕ ਹੋਣ, ਉਹ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਹਨ।
ਤਾਮਸ੍ਤਾਂ ਤੁ ਤਿਥਿਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਯੁਗ੍ਮਾਨ੍ਯਪੂਜ੍ਯਤਾਮਿਯੁਃ 2.2.7.
ਜਦੋਂ ਐਸੀ ਤਿਥੀ ਮਿਲੇ, ਜੋੜੀਆਂ ਤਿਥੀਆਂ ਪੂਜਾ ਲਈ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ।
ਨਕ੍ਤਾਦਿਵ੍ਰਤਯੋਗੇ ਤੁ ਦਿਵਾਸਂਵਰ੍ਦ੍ਧਮਰ੍ਕਰਾਨ੍
ਰਾਤ ਦੇ ਵ੍ਰਤ ਤੇ ਹੋਰ ਵ੍ਰਤਾਂ ਦੇ ਜੋਗ ਵਿੱਚ, ਦਿਨ ਦੌਰਾਨ ਸੂਰਜ ਵਧਦਾ ਹੈ।