ਤਦਰ੍ਧਾਰ੍ਧਂ ਮਾਰੁਤੇਨ ਦਮਨੇ ਬਕੁਲਸ੍ਯ ਚ
ਮਾਰੂਤ ਜਾਂ ਬਕੁਲ ਫੁੱਲ ਲਈ ਉਸ ਰਕਮ ਦਾ ਅੱਧਾ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹੀ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਯਾਮੇਯਾਮੇ ਰੌਪ੍ਯਮਾषਂ ਸ੍ਨੇਹੇ ਚੈਵ ਤੁ ਕਾਕਿਣੀ
ਹਰ ਇਕ ਯਾਮ (ਤਿੰਨ ਘੰਟਿਆਂ) ਲਈ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਇਕ ਮਾਸ਼ਾ ਤੇ ਤੇਲ ਲਈ ਇਕ ਕਾਕਣੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।
षਡਂਗੁਲੇਨ ਦੈਰ੍ਘ੍ਯਂ ਚ ਨ ਨ੍ਯੂਨਂ ਨਾਧਿਕਂ ਭਵੇਤ੍
ਉਸਦੀ ਲੰਬਾਈ ਛੇ ਉਂਗਲਾਂ ਜਿੰਨੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ—ਨਾ ਘੱਟ ਤੇ ਨਾ ਵੱਧ।
ਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗੁਲੇਨ ਮਾਨੇਨ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਃ ਸੁਸਮਾਹਿਤਃ 2.2.4.
ਪੰਜ ਉਂਗਲਾਂ ਦੇ ਮਾਪ ਨਾਲ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਤ੍ਰਿਹਸ੍ਤੇ ਚਤੁਰ੍ਹਸ੍ਤੇ ਵਾ ਉਤ੍ਤਮਂ ਮਾਨਮੀਰਿਤਮ੍
ਤਿੰਨ ਜਾਂ ਚਾਰ ਹੱਥ ਲੰਬਾਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਾਪ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਤਾਮ੍ਰੇ ਚਾਯੁਃਕ੍ਸ਼ਯਕਰਮਾਯਸੇ ਦੁਰ੍ਗਤਿਪ੍ਰਦਃ
ਤਾਮੇ ਦਾ ਭਾਂਡਾ ਉਮਰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਲੋਹੇ ਦਾ ਭਾਂਡਾ ਦੁੱਖ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਦੀਪਾਧਾਰਂ ਕਾਂਸ੍ਯਮਯਂ ਤਥਾਰੀਤਿਮਯਸ੍ਯ ਚ
ਦੀਵੇ ਦਾ ਸਟੈਂਡ ਕਾਂਸੇ ਦਾ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਰੰਗੇ ਦਾ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਦਸ਼ਾਙ੍ਗਧੂਪਕੇ ਮੂਲ੍ਯਂ ਵਿਂਸ਼ਕੇ ਤੁ ਪਣਤ੍ਰਯਮ੍
ਦਸ ਵੱਟਾਂ ਵਾਲੇ ਧੂਪਦਾਨ ਦੀ ਕੀਮਤ ਤਿੰਨ ਪਣ ਹੈ, ਤੇ ਵੀਹ ਵੱਟਾਂ ਵਾਲੇ ਦੀ ਵੀ ਇੰਨੀ ਹੀ ਹੈ।
ਹਸ੍ਤੇ ਪਂਚਪ੍ਰਮਾਣਂ ਚ ਵਸ੍ਤ੍ਰੈਃ ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਚ ਵਰ੍ਤਿਕਾਮ੍
ਪੰਜ ਹੱਥ ਦੇ ਮਾਪ ਨਾਲ, ਕੱਪੜੇ ਨਾਲ ਵੱਟੀ ਬਣਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਕਲਸ਼ਨਿਰ੍ਣਯਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸੂਤ ਉਵਾਚ ਯਸ੍ਯਾਰ੍ਪਿਤੇ ਚ ਮਾਂਗਲ੍ਯੇ ਯਾਤ੍ਰਾਸਿਦ੍ਧਿਸ਼੍ਚ ਜਾਯਤੇ
ਜਿਸ 'ਤੇ ਮੰਗਲਕਾਮਨਾ ਲਈ ਕਲਸ਼ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਸਪ੍ਤਾਙ੍ਗਂ ਕਲਸ਼ੇ ਜ੍ਞੇਯਂ ਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗਮਥ ਵਾ ਪੁਨਃ
ਕਲਸ਼ ਨੂੰ ਸੱਤ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਕਦੇ ਕਦੇ ਪੰਜ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਅਥ ਵਾਕ੍ਸ਼ਤਪੁष੍ਪੇषੁ ਦੇਵਮਾਵਾਹ੍ਯ ਪੂਜਯੇਤ੍
ਫਿਰ, ਅਖੰਡ ਚੌਲ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ, ਦੇਵਤੇ ਨੂੰ ਸੱਦ ਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਵਟਸ੍ਯਾਸ਼੍ਵਤ੍ਥਵृਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਧਾਤਕੀਬਿਲ੍ਵਕਸ੍ਯ ਚ
ਵਟ, ਪੀਪਲ, ਧਾਤਕੀ ਤੇ ਬਿਲਵ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ—
ਸੌਵਰ੍ਣਾ ਰਾਜਤਾ ਵਾਪਿ ਤਾਮ੍ਰਾਦ੍ਯਾ ਮृਨ੍ਮਯਾਸ੍ਤਥਾ
ਸੋਨੇ, ਚਾਂਦੀ, ਤਾਮੇ ਜਾਂ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਬਣੇ ਹੋਏ—
ਅਭੇਦ੍ਯਾਃ ਸੁषਮਾਃ ਪ੍ਲਕ੍ਸ਼ਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਆਦ੍ਯਾਃ ਸੁਪੂਰਿਤਾਃ
ਸਾਰੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਅੰਜੀਰ ਦੇ ਰੁੱਖ ਟੁੱਟਣ ਵਾਲੇ ਨਹੀਂ, ਸੋਹਣੇ ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਧੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਏਕ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਕਾਲਾਹੇ ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਸ਼ਤਮ੍
ਇੱਕ ਮਾਪ ਇਕੱਤੀ ਅੰਗੁਲ ਦਾ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਸਮੇਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਲਈ ਇਹ ਦੋ ਸੌ ਅੰਗੁਲ ਹੋਵੇ।
ਤੈਜਸੈਃ ਕਾਰਯੇਨ੍ਮਾਨਂ ਮृਨ੍ਮਯੇ ਮਾਨਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਮਾਪ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਮਾਪ ਵੀ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੈ।
ਕਲਸ਼ਸ੍ਥਾਪਨਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਯਤ੍ਰ ਸਨ੍ਨਿਹਿਤਾਃ ਸੁਰਾਃ
ਹੁਣ ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ ਕਿ ਘੜਾ ਕਿੱਥੇ ਰੱਖਣਾ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਦੇਵਤੇ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।
ਯਜ੍ਞੇ ਸਾਧਾਰਣਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਯਦ੍ਵਿਧਾਨਂ ਯਥਾਮਤਮ੍ 2.2.5.
ਯਜਨਾ ਵਿੱਚ ਜੋ ਆਮ ਤਰੀਕਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਂ ਰਿਵਾਇਤੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਚਤੁਰਸ੍ਰੋਤ੍ਤਰਂ ਭਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਾਧੋਮਾਨਤਃ ਸਮਮ੍
ਚੌਣੀਆਂ ਨੂੰ ਛੇਦ ਕੇ, ਉੱਪਰਲੇ ਤੇ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਕਰ ਦਿਓ।
ਮਾਰ੍ਜਯੇਤ੍ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਕਾਕਾਰਂ ਤੁਰ੍ਯਮਾਤ੍ਰਂ ਯਥਾ ਭਵੇਤ੍
ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਸਵਾਸਤਿਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਫ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਚੌਥੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਜਾਵੇ।
ਸ੍ਯੋਨਾ ਪृਥਿਵੀਤਿ ਮਂਤ੍ਰੇਣ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਭੂਭਿਪਰਿਗ੍ਰਹਮ੍ ऋषਿਰ੍ਨਾਰਾਯਣੋऽਸ੍ਯ ਸ੍ਯਾਦ੍ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਦੇਵਤਾ ਰਵਿਃ
‘ਸਿਓਨਾ ਧਰਤੀ’ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਾਇਣ ਹਨ, ਛੰਦ ਗਾਇਤਰੀ ਹੈ ਤੇ ਦੇਵੀਤਾ ਸੂਰਜ ਹੈ।
ਵਿਨਿਯੋਗਃ ਸ੍ਥਾਪਨੇ ਚ ਤਥਾ ਭੂਮਿਪਰਿਗ੍ਰਹਃ
ਇਹ ਮੰਤਰ ਘੜਾ ਰੱਖਣ ਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਕਰਨ ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਸ੍ਯ ਮਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਚ ऋषਿਰ੍ਗੌਤਮਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਃ
ਇਸ ਮੰਤਰ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀ ਗੌਤਮ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।
ਆਜਿਘ੍ਰਂ ਕਲਸ਼ਂ ਮਹ੍ਯਾਂ ਸ੍ਥਾਪਯੇਤ੍ਕਲਸ਼ਂ ਤਤਃ
ਘੜੇ ਨੂੰ ਸੁੰਘ ਕੇ, ਫਿਰ ਉਹ ਘੜਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰੱਖੋ।
ਵਿਨ੍ਯਾਸਸ਼੍ਚੈਵ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਸ੍ਤ੍ਰ੍ਯਂਗੁਲੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਮੁਦ੍ਰਯਾ ਪਂਕ੍ਤਿਸ਼੍ਛਨ੍ਦਸ਼੍ਚ ਉਦ੍ਦਿष੍ਟੋ ਦੇਵਤਾ ਵਿष੍ਣੁਰਵ੍ਯਯਃ
ਤੀਨ ਅੰਗੁਲ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਮੂਦਰਾ ਰਾਹੀਂ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਛੰਦ ਪੰਕਤੀ ਹੈ ਤੇ ਅਟੱਲ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇਵਤਾ ਵਜੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਕਲਸ਼ਸ੍ਥਾਪਨੇ ਚੈਵ ਸੋਮਯਾਗੇ ਚ ਯੋਜਯੇਤ੍
ਇਹ ਤਰੀਕਾ ਘੜਾ ਰੱਖਣ ਤੇ ਸੋਮ ਯਜਨਾ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਦੇਵਤਾ ਪਰਮਾ ਤ੍ਰਿष੍ਟੁਬ੍ਦੇਵਤਾ ਸੋਮਭਾਵਿਤਃ
ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਦੇਵਤਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਪ ਹੈ; ਦੇਵਤਾ ਸੋਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੈ।
ਯਾਃ ਫਲਿਨੀਤਿ ਮਂਤ੍ਰੇਣ ਪ੍ਰਦਦ੍ਯਾਤ੍ਸਫਲਾਕ੍ਸ਼ਤਮ੍ ਤ੍ਰਿष੍ਟੁਪ੍ਛਨ੍ਦੋ ਗਣਪਤਿਰ੍ਦੇਵਤਾ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾ ।। 2.2.5.
‘ਯਾ ਫਲਿਨੀ’ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਫਲ ਤੇ ਅਖੰਡ ਚੌਲ ਚੜ੍ਹਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਛੰਦ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਪ ਹੈ ਤੇ ਦੇਵਤਾ ਗਣਪਤੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਬਦਰਂ ਨਾਗਰਂ ਚੈਵ ਧਾਤ੍ਰੀ ਚ ਪਿਚੁਮਰ੍ਦਕਮ੍
ਬੇਰ, ਮਾਤੂਲ, ਆੰਵਲਾ ਤੇ ਪੀਲੂ ਵਰਤਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।