ਨਵਮੇ ਕੋਟਿਹੋਮੇ ਚ ਦੇਵਤਾਨਾਂ ਚ ਸ੍ਥਾਪਨੇ
ਨੌਵੇਂ ਕੋਟੀ ਹੋਮ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵਿੱਚ—
ਤਡਾਗੇ ਪੁष੍ਕਰਿਣ੍ਯਾਂ ਚ ਅਰ੍ਧਾਰ੍ਧਂ ਪਰਿ ਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍
ਤਲਾਬ ਜਾਂ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਅੱਧਾ ਮਾਪ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਜੀਵਤਸ਼੍ਚ ਵृषੋਤ੍ਸਰ੍ਗੇ ਗਯਾਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੇ ਤਥੈਵ ਚ
ਜੀਉਂਦੇ ਜੀ ਵੱਛਾ ਛੱਡਣ ਅਤੇ ਗਯਾ ਵਿਖੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਰਸਮ ਵਿੱਚ ਵੀ—
ਦਂਪਤ੍ਯੋਸ਼੍ਚ ਵृषੋਤ੍ਸਰ੍ਗੇ ਮਾਨਮੇਕਮੁਦਾਹृਤਮ੍ 2.2.3.
ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਵੱਲੋਂ ਵੱਛਾ ਛੱਡਣ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਮਾਪ ਹੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਰਾਜ੍ਞਃ ਕਰਗ੍ਰਹੇ ਚੈਵ ਦੀਕ੍ਸ਼ਾਯਾਂ ਦਾਨ ਕਰ੍ਮਣਿ
ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਜਾਇਦਾਦ ਜਬਤ ਕਰੇ, ਜਾਂ ਦীক্ষਾ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦੇ ਕੰਮ ਹੋਣ—
ਗ੍ਰਹਯਾਗੇ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਯਾਂ ਸੁਵਰ੍ਣਸ਼ਤਰਤ੍ਤਿਕਃ
ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਜਾਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਸੌ ਗੁਣਾ ਮਾਪ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਦੇਵਾਨਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਂ ਚ ਦਾਨਂ ਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਿਤਮ੍
ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਜੋ ਦਾਨ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ—
ਨਾਨਾਸ੍ਯ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਦਾਤਵ੍ਯਂ ਸਂਗਭਂਗੋ ਭਵੇਦ੍ਯਤਃ
ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਕ੍ਰਮ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਜ੍ਞੇषੁ ਹੋਮੇ ਯਦ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਕਾष੍ਠਮਾਜ੍ਯਾਦਿਕਂ ਚ ਯਤ੍
ਯਜਨਾਂ ਅਤੇ ਹੋਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸਮਾਨ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਲੱਕੜ, ਘਿਉ ਆਦਿ—
ਅਨਾਦਿਦੇਵਤਾਰ੍ਚਾਯਾਂ ਪੂਜਾਸ੍ਨਾਨਾਦਿਕਰ੍ਮਣਿ
ਅਦਿ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਆਦਿ ਰਸਮਾਂ ਵਿੱਚ—
ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਂ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਂ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਯਜ੍ਞਦਾਨਵ੍ਰਤਾਦਿਕੇ
ਯਜਨਾ, ਦਾਨ ਜਾਂ ਵਰਤ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣਾ ਸਿੱਧੀ ਹੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਅਤੋ ਦਤ੍ਤਂ ਪੁਰਾ ਦਤ੍ਤਂ ਦਾਤਵ੍ਯਂ ਚੈਵ ਸਂਪ੍ਰਤਿ
ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਹੁਣ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਇਸ ਵੇਲੇ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—
ਦਤ੍ਤਾਨਿ ਵਿਧਿਵਤ੍ਪੁਂਸਾਂ ਦੇਵਦਾਨਾਨਿ ਯਾਨਿ ਹਿ
ਜੋ ਦਾਨ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਲੋਂ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ,
ਦਾਤਵ੍ਯਾਨ੍ਯਪਿ ਤਾਨ੍ਯੇਵ ਕਾਰਯੇਤ੍ਪਰਿਵਰ੍ਤ੍ਤਨਮ੍ 2.2.3.
ਉਹੋ ਦਾਨ ਮੁੜ ਵੀ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਦਲ-ਬਦਲ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਵਰਣਂ ਚ ਕਦਾ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਚ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮ੍
ਚੋਣ ਕਦੋਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ? ਰਸਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦੱਖਣਾ ਵੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਕਾਂਚਨਸ੍ਯ ਭਵੇਦ੍ਰੌਪ੍ਯਂ ਰੌਪ੍ਯੇ ਕਾਂਚਨਮੁਦ੍ਵਿਸ਼ੇਤ੍
ਸੋਨੇ ਵਾਸਤੇ ਚਾਂਦੀ, ਤੇ ਚਾਂਦੀ ਵਾਸਤੇ ਸੋਨਾ ਵਾਪਸ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਪਾਨੀਯਸ੍ਯ ਤੁ ਪਾਨੀਯਂ ਵ੍ਰੀਹੀਣਾਂ ਵ੍ਰੀਹਿਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ
ਪਾਣੀ ਵਾਸਤੇ ਪਾਣੀ, ਤੇ ਚੌਲਾਂ ਵਾਸਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਦੱਖਣਾ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਪਸ਼ੂਨਾਂ ਚ ਚਤੁष੍ਪਾਦਾ ਦੇਵਸ੍ਯ ਦੇਵਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ
ਚੌਪਾਇਆ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਾਸਤੇ, ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਹੀ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਦੀ ਦੱਖਣਾ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਆਚਾਰ੍ਯਸ੍ਯੈਵ ਭਾਗੈਕਂ ਯਜਮਾਨਃ ਪ੍ਰਦਾਸ੍ਯਤਿ
ਯਜਮਾਨ ਨੇ ਸਾਰੀ ਦੱਖਣਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਹਿੱਸਾ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਹੀ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਪਾਤ੍ਰਾਣਾਮृਤ੍ਵਿਗਾਦੀਨਾਂ ਭਾਗਤ੍ਰਯਮੁਦਾਹृਤਮ੍
ਜੋ ਮੁੱਖ ਪੁਜਾਰੀ ਆਦਿ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸੇ ਰੱਖੇ ਗਏ ਹਨ।
ਃ ਆਚਾਰ੍ਯਾਦ੍ਯਂਸ਼ਤਃ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਕ੍ਸ਼ੀਣਵਿਤ੍ਤਂ ਸਮਾਹਰੇਤ੍
ਜੇ ਕਿਸੇ ਕੋਲ ਧਨ ਘੱਟ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਚਾਰਯ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਮਾਨਾਸ਼ਕ੍ਤੌ ਤੁ ਯਜ੍ਞਾਨਾਂ ਯਦ੍ਦੇਯਂ ਯਜ੍ਞਸਿਦ੍ਧਯੇ
ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੋ ਕੁਝ ਯਜਨ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਵਾਸਤੇ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਨਮੇਰੁਫਲਪੁष੍ਪਾਣਿ ਦੇਯਾਨ੍ਯੇਤਾਨਿ ਸਰ੍ਵਤਃ
ਨਾਮ, ਰੂਪ ਤੇ ਫੁੱਲ—ਇਹ ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ਦੇਵਤਾਪ੍ਰਤਿਮਾਦ੍ਯਂ ਚ ਸ਼ਿਰੋਨਾਭਿਸ੍ਤਥੈਵ ਚ 2.2.3.
ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਮੂਰਤੀ, ਸਿਰ ਤੇ ਨਾਭੀ ਵੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਚਿਤ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੜ੍ਹਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਵਰ੍ਤਸ਼ਂਖਂ ਚ ਹਰਿਵਂਸ਼ਸ੍ਤਥਾ ਖਿਲਃ
ਸੱਜੇ ਵੱਲ ਮੁੜਦਾ ਸ਼ੰਖ, ਹਰਿਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਖਿਲਾ ਗ੍ਰੰਥ ਵੀ,
ਅਮੂਲ੍ਯਾਨ੍ਯਾਹੁਰੇਤਾਨਿ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾਨਨ੍ਤਫਲਾਨਿ ਚ
ਇਹ ਸਭ ਅਮੁੱਲ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਣ ਨਾਲ ਅੰਤਹੀਣ ਫਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰਲਿਂਗੇ ਸ੍ਵਰ੍ਣਮੂਲ੍ਯਂ ਪਾਦਾਰ੍ਧਂ ਸ਼੍ਰੀਧਰੇਪਿ ਚ
ਛੋਟੇ ਲਿੰਗ ਵਾਸਤੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਅੱਧਾ ਮੁੱਲ, ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਧਰ ਲਿੰਗ ਵਾਸਤੇ ਵੀ ਇੰਨਾ ਹੀ ਮੁੱਲ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਯਥਾ ਪੁਸ੍ਤਕਮਾਤ੍ਰੇਣ ਸ੍ਵਰ੍ਣ ਪਾਦਾਰ੍ਧਮਿष੍ਯਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਇਕ ਪੁਸਤਕ ਵਾਸਤੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਅੱਧਾ ਮੁੱਲ ਯੋਗ ਹੈ,
ਹਰਿਵਂਸ਼ੇ ਸ਼੍ਲੋਕਸ਼ਤੇ ਸ੍ਵਰ੍ਣਮੇਕਂ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍
ਹਰਿਵੰਸ਼ ਦੇ ਸੌ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਸਤੇ ਇਕ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮੁਦਰਾ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।
ਕਪਿਲਾਯਾਂ ਸੁਵਰ੍ਣਾਰ੍ਧਂ ਧੇਨੁਮਾਤ੍ਰੇ ਪੁਰਾਣਕਮ੍
ਕਪਿਲਾ ਗਾਂ ਵਾਸਤੇ ਅੱਧੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮੁਦਰਾ, ਤੇ ਇਕ ਗਾਂ ਵਾਸਤੇ ਪੁਰਾਣ ਗ੍ਰੰਥ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।