ਵਿਲੋਮੇ ਦਲਸਨ੍ਧੀਨਿ ਪੂਰਯਤ੍ਸੁਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣਃ
ਉਲਟੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ, ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਜੋੜ ਸਮਝਦਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਪੂਰੇ ਕਰੇ।
ਪੂਰ੍ਵਪਸ਼੍ਚਿਮਦਿਗ੍ਭਾਗੇ ਸ਼ੁਕ੍ਲਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਦ੍ਵਾਰਦੇਸ਼ਤਃ
ਪੂਰਬ ਤੇ ਪੱਛਮ ਪਾਸੇ, ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਤੇ ਚਿੱਟਾ ਰੱਖੋ।
ਤ੍ਰਿਸ੍ਥਾਨੇ ਸਮਮਧ੍ਯੇ ਚ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਂਗੁਲਪ੍ਰਕ੍ਰਮਾਤ੍
ਤਿੰਨ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਬਿਲਕੁਲ ਵਿਚਕਾਰ, ਬਾਰਾਂ ਅੰਗੁਲ ਚੌੜਾਈ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ।
ਪਞ੍ਚਾਬ੍ਜਮਣ੍ਡਲਂ ਜ੍ਞੇਯਂ ਚਤੁਃਸ੍ਵਸ੍ਤਿਕਭੂषਿਤਮ੍ ।। 2.2.2.
ਪੰਜ ਕਮਲਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਡਲ ਜਾਣੋ, ਜੋ ਚਾਰ ਸੁਆਸਤਿਕਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ।
ਮੂਲ੍ਯਕਥਨਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਅਮਾਨੇਨ ਹਤੋ ਯਜ੍ਞਸ੍ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮਾਨਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਯਜਨਾ ਵਿੱਚ ਮਾਪ ਠੀਕ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਯਜਨਾ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸਹੀ ਮਾਪ ਦੀ ਸਦਾ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਸ੍ਯ ਯਜ੍ਞਸ੍ਯ ਯਨ੍ਮਾਨਂ ਤਤ੍ਤੁ ਤੇਨੈਵ ਯੋਜਯੇਤ੍
ਜਿਸ ਯਜਨਾ ਲਈ ਜੋ ਮਾਪ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਸੇ ਮਾਪ ਨੂੰ ਹੀ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਆਚਾਰ੍ਯਹੋਤृਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣੋ ਵਿਧਿਜ੍ਞਃ ਸਹਕਰ੍ਤृਕਃ
ਅਚਾਰਯ, ਹੋਤ੍ਰ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਰਸਮਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ, ਆਪਣੇ ਸਹਾਇਕਾਂ ਸਮੇਤ—
ਅਸ਼ੀਤਿਭਿਰ੍ਵਰਾਟੈਸ਼੍ਚ ਪਣ ਇਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ
ਅੱਸੀ ਵਰਾਟਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਣਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਰਾਜਤੈਸ਼੍ਚਾष੍ਟਭਿਃ ਸ੍ਵਰ੍ਣਂ ਯਜ੍ਞਾਦੌ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ ਸ੍ਮृਤਾ
ਯਜਨਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਹੀ ਯੋਗ ਦੱਖਣਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤੁਲਸ੍ਯਾਮਲਕੀਯਾਗੇ ਸੁਵਰ੍ਣੈਕਂ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸ਼ਤੇ
ਤੁਲਸੀ ਜਾਂ ਆਂਵਲੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਇੱਕ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮੋਹਰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੈ।
ਨਵਮੇ ਕੋਟਿਹੋਮੇ ਚ ਦੇਵਤਾਨਾਂ ਚ ਸ੍ਥਾਪਨੇ
ਨੌਵੇਂ ਕੋਟੀ ਹੋਮ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵਿੱਚ—
ਤਡਾਗੇ ਪੁष੍ਕਰਿਣ੍ਯਾਂ ਚ ਅਰ੍ਧਾਰ੍ਧਂ ਪਰਿ ਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍
ਤਲਾਬ ਜਾਂ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਅੱਧਾ ਮਾਪ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਜੀਵਤਸ਼੍ਚ ਵृषੋਤ੍ਸਰ੍ਗੇ ਗਯਾਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੇ ਤਥੈਵ ਚ
ਜੀਉਂਦੇ ਜੀ ਵੱਛਾ ਛੱਡਣ ਅਤੇ ਗਯਾ ਵਿਖੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਰਸਮ ਵਿੱਚ ਵੀ—
ਦਂਪਤ੍ਯੋਸ਼੍ਚ ਵृषੋਤ੍ਸਰ੍ਗੇ ਮਾਨਮੇਕਮੁਦਾਹृਤਮ੍ 2.2.3.
ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਵੱਲੋਂ ਵੱਛਾ ਛੱਡਣ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਮਾਪ ਹੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਰਾਜ੍ਞਃ ਕਰਗ੍ਰਹੇ ਚੈਵ ਦੀਕ੍ਸ਼ਾਯਾਂ ਦਾਨ ਕਰ੍ਮਣਿ
ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਜਾਇਦਾਦ ਜਬਤ ਕਰੇ, ਜਾਂ ਦীক্ষਾ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦੇ ਕੰਮ ਹੋਣ—
ਗ੍ਰਹਯਾਗੇ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਯਾਂ ਸੁਵਰ੍ਣਸ਼ਤਰਤ੍ਤਿਕਃ
ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਜਾਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਸੌ ਗੁਣਾ ਮਾਪ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਦੇਵਾਨਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਂ ਚ ਦਾਨਂ ਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਿਤਮ੍
ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਜੋ ਦਾਨ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ—
ਨਾਨਾਸ੍ਯ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਦਾਤਵ੍ਯਂ ਸਂਗਭਂਗੋ ਭਵੇਦ੍ਯਤਃ
ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਕ੍ਰਮ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਜ੍ਞੇषੁ ਹੋਮੇ ਯਦ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਕਾष੍ਠਮਾਜ੍ਯਾਦਿਕਂ ਚ ਯਤ੍
ਯਜਨਾਂ ਅਤੇ ਹੋਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸਮਾਨ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਲੱਕੜ, ਘਿਉ ਆਦਿ—
ਅਨਾਦਿਦੇਵਤਾਰ੍ਚਾਯਾਂ ਪੂਜਾਸ੍ਨਾਨਾਦਿਕਰ੍ਮਣਿ
ਅਦਿ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਆਦਿ ਰਸਮਾਂ ਵਿੱਚ—
ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਂ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਂ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਯਜ੍ਞਦਾਨਵ੍ਰਤਾਦਿਕੇ
ਯਜਨਾ, ਦਾਨ ਜਾਂ ਵਰਤ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣਾ ਸਿੱਧੀ ਹੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਅਤੋ ਦਤ੍ਤਂ ਪੁਰਾ ਦਤ੍ਤਂ ਦਾਤਵ੍ਯਂ ਚੈਵ ਸਂਪ੍ਰਤਿ
ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਹੁਣ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਇਸ ਵੇਲੇ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—
ਦਤ੍ਤਾਨਿ ਵਿਧਿਵਤ੍ਪੁਂਸਾਂ ਦੇਵਦਾਨਾਨਿ ਯਾਨਿ ਹਿ
ਜੋ ਦਾਨ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਲੋਂ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ,
ਦਾਤਵ੍ਯਾਨ੍ਯਪਿ ਤਾਨ੍ਯੇਵ ਕਾਰਯੇਤ੍ਪਰਿਵਰ੍ਤ੍ਤਨਮ੍ 2.2.3.
ਉਹੋ ਦਾਨ ਮੁੜ ਵੀ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਦਲ-ਬਦਲ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਵਰਣਂ ਚ ਕਦਾ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਚ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮ੍
ਚੋਣ ਕਦੋਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ? ਰਸਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦੱਖਣਾ ਵੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਕਾਂਚਨਸ੍ਯ ਭਵੇਦ੍ਰੌਪ੍ਯਂ ਰੌਪ੍ਯੇ ਕਾਂਚਨਮੁਦ੍ਵਿਸ਼ੇਤ੍
ਸੋਨੇ ਵਾਸਤੇ ਚਾਂਦੀ, ਤੇ ਚਾਂਦੀ ਵਾਸਤੇ ਸੋਨਾ ਵਾਪਸ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਪਾਨੀਯਸ੍ਯ ਤੁ ਪਾਨੀਯਂ ਵ੍ਰੀਹੀਣਾਂ ਵ੍ਰੀਹਿਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ
ਪਾਣੀ ਵਾਸਤੇ ਪਾਣੀ, ਤੇ ਚੌਲਾਂ ਵਾਸਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਦੱਖਣਾ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਪਸ਼ੂਨਾਂ ਚ ਚਤੁष੍ਪਾਦਾ ਦੇਵਸ੍ਯ ਦੇਵਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ
ਚੌਪਾਇਆ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਾਸਤੇ, ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਹੀ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਦੀ ਦੱਖਣਾ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਆਚਾਰ੍ਯਸ੍ਯੈਵ ਭਾਗੈਕਂ ਯਜਮਾਨਃ ਪ੍ਰਦਾਸ੍ਯਤਿ
ਯਜਮਾਨ ਨੇ ਸਾਰੀ ਦੱਖਣਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਹਿੱਸਾ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਹੀ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਪਾਤ੍ਰਾਣਾਮृਤ੍ਵਿਗਾਦੀਨਾਂ ਭਾਗਤ੍ਰਯਮੁਦਾਹृਤਮ੍
ਜੋ ਮੁੱਖ ਪੁਜਾਰੀ ਆਦਿ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸੇ ਰੱਖੇ ਗਏ ਹਨ।