ਦ੍ਵਯਂਗੁਲਂ ਮਂਡਲਂ ਤਸ੍ਯ ਦਰ੍ਵੀ ਸਾ ਯਜ੍ਞਸਾਧਨੇ
ਉਸ ਦੀ ਕਟੋਰੀ ਦੋ ਉਂਗਲਾਂ ਚੌੜੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਯਜਨ ਵਿਚ ਵਰਤਣ ਵਾਲਾ ਚਮਚਾ ਹੈ।
ਪਂਚਾਂਗੁਲਂ ਮਂਡਲਂ ਚ ਅष੍ਟਹਸ੍ਤਂ ਚ ਦਂਡਕਮ੍
ਕਟੋਰੀ ਪੰਜ ਉਂਗਲਾਂ ਚੌੜੀ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਲਾਠੀ ਅੱਠ ਹੱਥ ਲੰਬੀ ਹੋਵੇ।
ਦਸ਼ਤੋਲਕਮਾਨੇਨ ਸਾ ਚ ਦਰ੍ਵੀ ਉਦਾਹृਤਾ
ਉਹ ਚਮਚਾ ਦਸ ਤੋਲਾ ਭਾਰ ਦਾ ਹੋਣਾ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
षੋਡਸ਼ਾਂਗੁਲਮਾਨੇਨ ਸਰ੍ਵਾਭਾਵੇ ਚ ਪੈਪ੍ਪਲੀਮ੍
ਜੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਸੋਲਾਂ ਉਂਗਲਾਂ ਲੰਬੀ ਪੀਪਲੀ ਦੀ ਲੱਕੜ ਵਰਤਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਅਥ ਤਾਮ੍ਰਮਯੀ ਕਾਰ੍ਯਾ ਨ ਚ ਤਾਂ ਤਤ੍ਰ ਯੋਜਯੇਤ੍
ਫਿਰ, ਤਾਮੇ ਦੀ ਬਣੀ ਚਮਚਾ ਬਣਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਉਥੇ ਵਰਤਣੀ ਨਹੀਂ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਮਧ੍ਯਮ ਪਰ੍ਵਣਿ ਪ੍ਰਥਮਭਾਗੇ ਸ੍ਰੁਵਦਰ੍ਵੀਨਿਰ੍ਣਯੋ ਨਾਮੈਕੋਨਵਿਂਸ਼ੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼੍ਰੀ ਭਵਿਸ਼ਯ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਮੱਧਮ ਭਾਗ, ਪਹਿਲੇ ਹਿੱਸੇ, 'ਸਰੂ ਅਤੇ ਚਮਚੇ ਦੀ ਨਿਰਣੈ' ਨਾਮਕ ਉਨ੍ਹੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਸਮਾਪਤੀ ਹੋਈ।
ਪੂਰ੍ਣਵਿਧਿਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਯਸ੍ਯ ਸਮ੍ਯਗਨੁष੍ਠਾਨਾਤ੍ਸਂਪੂਰ੍ਣਂ ਸ੍ਯਾਦਿਤਿ ਸ੍ਥਿਤਿਃ
ਪੂਰਨ ਵਿਧੀ ਦਾ ਵਰਣਨ: ਨਿਯਮ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਵਿਧੀ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹੋਮਪੂਰ੍ਤੌ ਮੋਕ੍ਸ਼ਕਲ੍ਪਃ ਪੂਜਾਂਤੇऽਰ੍ਘ੍ਯਂ ਵਿਧੀਯਤੇ
ਹੋਮ ਤੇ ਪੂਰਤੀ ਦੀ ਰਸਮਾਂ ਵਿਚ, ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਨਿਯਮ ਹੈ ਕਿ ਪੂਜਾ ਦੇ ਅੰਤ 'ਅਰਘ' ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਸ੍ਰੁਵਾਧੋ ਵਿਨ੍ਯਸੇਚ੍ਚਰੁਮ੍
ਇਸ ਲਈ, ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ, ਚਮਚਾ ਹੇਠਾਂ ਰੱਖ ਕੇ ਚਰੂ (ਭੋਗ) ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਗृਹਂ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਚ ਤਤਃ ਕੁਲਪੂਜਾਂ ਸਮਾਚਰੇਤ੍
ਫਿਰ, ਘਰ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ, ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਨਿਯੋਜਯੇਤ੍ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਯਾਂ ਨਿਤ੍ਯਨੈਮਿਤ੍ਤਿਕੇ ਸ਼ृਣੁ
ਸਥਾਪਨਾ ਸਮੇਂ, ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਸਮਾਂ ਲਈ ਭੋਗ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਸੁਣੋ।
ਸਪ੍ਤਤੇਤਿ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾ ਸ੍ਯਾਦ੍ਦੇਹਿਮੇਤਿ ਤृਤੀਯਿਕਾ
'ਸੱਤਤਰ' ਦੂਜਾ ਭੋਗ ਹੈ; 'ਦੇਹ' ਤੀਜਾ ਹੈ।
ਉਤ੍ਥਾਯ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਪੂਰ੍ਣਾਂ ਤੁ ਨੋਪਵਿਸ਼੍ਯ ਕਦਾਚਨ
ਉਠ ਕੇ ਪੂਰਾ ਭੋਗ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਵੀ ਬੈਠ ਕੇ ਨਹੀਂ।
ਗ੍ਰਹਹੋਮੇ ਸ਼ਤਾਂਤੇ ਚ ਪੂਰ੍ਣਾ ਏਕਾ ਵਿਧੀਯਤੇ
ਗ੍ਰਹ ਹੋਮ ਵਿਚ, ਸੌ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਇੱਕ ਪੂਰਾ ਭੋਗ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੈ।
ਸਹਸ੍ਰਾਂਤੇ ਦਦੇਦੇਕਂ ਪੁष੍ਪਹੋਮੇ ਚ ਸਤ੍ਤਮਾਃ
ਹਜ਼ਾਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਇੱਕ ਭੋਗ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਫੁੱਲ ਦੀ ਹੋਮ ਵਿਚ ਸੱਤਵਾਂ।
ਮृਦੁਪੁष੍ਪਾਕृਤੌ ਤ੍ਵੇਕਾ ਕੇਵਲੇ ਚੇਕ੍ਸ਼ੁਹੋਮਕੇ 2.1.20.
ਨਰਮ ਫੁੱਲ-ਆਕਾਰ ਭੋਗ ਵਿਚ ਇੱਕ ਭੋਗ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੈ; ਸਿਰਫ਼ ਕਣਕ ਦੀ ਹੋਮ ਵਿਚ ਵੀ।
ਸੀਮਂਤੋਨ੍ਨਯਨੇ ਚੈਵ ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਾਕृਤੀषੁ ਚ
ਸੀਮੰਤੋਨਨਯਨ ਦੀ ਰਸਮ ਅਤੇ ਪਾਪ ਮਿਟਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਵਿੱਚ,
ਏਵਂ ਸ੍ਰੁਚੌ ਸਮੌ ਕृਤ੍ਵਾ ਉਪਰ੍ਯੁਪਰਿ ਵਿਨ੍ਯਸੇਤ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੋ ਚਮਚੇ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ऋषਿਛਂਦਾਦਿਕਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਤਿਮਂਤ੍ਰਸ੍ਯ ਸਤ੍ਤਮਾਃ
ਰਿਸ਼ੀ, ਛੰਦ ਆਦਿ ਸੁਣ ਕੇ, ਹਰੇਕ ਮੰਤਰ ਲਈ, ਹੇ ਸਰਵੋਤਮ ਮਨੁੱਖੋ,
ਸਪ੍ਤਤੇਤਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਯ ऋषਿਃ ਕੌਂਡਿਨ੍ਯ ਈਰਿਤਃ
‘ਸਪਤਤੇ’ ਮੰਤਰ ਲਈ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀ ਕੌਂਡਿਨਯਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਦੇਹਿ ਮੇਤਿ ਚ ਮਂਤ੍ਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਰ੍ऋषਿਃ ਸ੍ਮृਤਃ
‘ਦੇਹਿ ਮੇ’ ਮੰਤਰ ਲਈ, ਰਿਸ਼ੀ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪੂਰ੍ਣਾ ਦਰ੍ਵੀਤਿ ਮਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁਰ੍ऋषਿਃ ਸ੍ਮृਤਃ
‘ਪੂਰਨਾ ਦਰਵੀ’ ਮੰਤਰ ਲਈ, ਰਿਸ਼ੀ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪੁਨਾਤ੍ਵਿਤਿ ਚ ਮਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ऋषਿਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪਵਨਃ ਸ੍ਮृਤਃ
‘ਪੁਨਾਤੁ’ ਮੰਤਰ ਲਈ, ਰਿਸ਼ੀ ਪਵਨ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਤੁਰ੍ਯਪੂਰ੍ਣਾ ਯਜ੍ਞਮਧ੍ਯੇ ਨਕੁਲੇ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮਾਃ
ਚੌਥੀ ਪੂਰੀ ਚਮਚ, ਯਜਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਦੋਵਾਂ ਜਨਮ ਵਾਲੇ, ਨਕੁਲ ਲਈ ਹੈ।
ऋਤ੍ਵਿਕ੍ਛਂਦਃ ਸ੍ਪृਸ਼ਨ੍ਸਮ੍ਯਗ੍ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਂਗਮਥਾਪਿ ਵਾ
ਰਿਤਵਿਕ, ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸੱਜਾ ਹਿੱਸਾ ਜਾਂ ਖੱਬਾ ਹਿੱਸਾ ਛੂਹ ਕੇ,
ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰੋऽਯੁਤਂ ਤਤ੍ਰ ਹੋਮਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣਃ 2.1.20.
ਉਥੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਰੀ ਹੋਮ ਕਰੇ।
ਨਾਗਰਂਗਂ ਧਾਤਕੀਂ ਚ ਪੂਰ੍ਣਾਯਾਂ ਚ ਵਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍
ਪੂਰੀ ਚਮਚ ਵਿੱਚ ਨਾਗਰੰਗਾ ਅਤੇ ਧਾਤਕੀ ਨੂੰ ਤਿਆਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪ੍ਰਾਗੇਵ ਸਤਿਲਾਨ੍ਗਣਿਤ੍ਵਾ ਸ੍ਥਾਪਯੇਤ੍ਪृਥਕ੍
ਇਸ ਲਈ, ਤਿਲਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਪਹਿਲਾਂ ਕਰਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਰੱਖ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਧਾਤਕ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਫਲੈਃ ਸਂਖ੍ਯਾ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾ ਫਲਮਿਚ੍ਛਤਾ
ਧਾਤਕੀ ਦੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ, ਜੋ ਫਲ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਗਿਣਤੀ ਕਰਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਨਾਗਰਂਗਫਲੈਰੇਵ ਧਾਤਕ੍ਯਾ ਬਕੁਲੈਃ ਫਲੈਃ
ਨਾਗਰੰਗਾ ਦੇ ਫਲਾਂ, ਧਾਤਕੀ ਅਤੇ ਬਕੁਲਾ ਦੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ,