ਬਿਲ੍ਵਪਤ੍ਰਸ੍ਯ ਪ੍ਲਵਨਂ ਦਂਡਂ ਹਿਤ੍ਵਾ ਚ ਪ੍ਲਾਵਯੇਤ੍
ਬਿਲਵਾ ਪੱਤੇ ਨੂੰ ਤਰਾਉਣ ਲਈ ਲੱਕੜੀ ਨੂੰ ਹਟਾ ਕੇ ਪੱਤਾ ਤਰਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਬਿਲ੍ਵਪਤ੍ਰਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਾਰ੍ਧਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮਾਤ੍ਰੇਣ ਯੋਜ ਯੇਤ੍
ਬਿਲਵਾ ਪੱਤੇ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦਾ ਅੱਗਲਾ ਹਿੱਸਾ ਹੀ ਛੂਹੇ।
ਨ ਦ੍ਵਿਤ੍ਰਿਪ੍ਲਵਨਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਕृਤ੍ਵਾ ਯਾਤਿ ਰਸਾਤਲਮ੍
ਇਸ ਨੂੰ ਦੋ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਤਰਾਉਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ; ਜੇ ਐਸਾ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਪੱਤਾ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪੂਰ੍ਵਾਸ਼ਾਭਿਮੁਖੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਪਾਵਯੇਚ੍ਚ ਯਥਾਕ੍ਰਮਾਤ੍ 2.1.18.
ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ, ਪੱਤੇ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪਵਿਤ੍ਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਪਾਯਸਾਨ੍ਯਨ੍ਯਦੇਵੇषੁ ਯਤ੍ਨੇਨ ਪਰਿਵ ਰ੍ਜਯੇਤ੍
ਬਚੀ ਹੋਈ ਖੀਰ ਨਾਲ, ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਢਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਕਨਿष੍ਠਾਂਗੁਲਿਮਾਸਾਦ੍ਯ ਪ੍ਰਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਪਰ੍ਵਭੂषਣਮ੍
ਛੋਟੀ ਉਂਗਲੀ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ, ਜੋੜ 'ਤੇ ਗਹਿਣਾ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਅਂਗੁਲੈਰ੍ਦ੍ਵਿਤ੍ਰਿਚਤੁਰੈਃ ਪਤ੍ਰਹੋਮਾਕृਤਿਕ੍ਰਮਾਤ੍
ਪੱਤੇ ਦੀ ਹੋਮ ਦੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੋ, ਤਿੰਨ ਜਾਂ ਚਾਰ ਉਂਗਲੀਆਂ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਰੁਵਦਰ੍ਵੀਨਿਰ੍ਣਯਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸ੍ਰੁਵੇ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਾਸ੍ਤਰਵਃ ਸਿਦ੍ਧਿਦਾ ਯਾਗਕਰ੍ਮਣਿ
ਚਮਚਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਬਣੀ ਚਮਚੀ ਯਜਨ ਵਿਚ ਸਫਲਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਯਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਾਸ੍ਤੁ ਧਾਤ੍ਰੀਖਦਿਰਕੇਸ਼ਰਾਃ
ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਮ ਲਈ, ਧਾਤਰੀ, ਖਦੀਰ ਅਤੇ ਕੇਸ਼ਰ ਦੇ ਰੁੱਖ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਂਪ੍ਰਾਸ਼ੇ ਯਃ ਸ੍ਰੁਵਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਸਂਸ੍ਕਾਰੇ ਯਜ੍ਞਸਾਧਨੇ
ਜੋ ਚਮਚੀ ਚੱਖਣ ਲਈ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਯਜਨ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਰੁਵਂ ਸ੍ਰੁਚਮਥੋ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਯਦਧੀਨਸ਼੍ਚ ਜਾਯਤੇ
ਹੁਣ ਮੈਂ ਚਮਚੀ ਅਤੇ ਕਟੋਰੀ, ਤੇ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ, ਉਹ ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਤਸ੍ਯਾਦੌ ਚ ਸ੍ਰੁਵਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਯਚ੍ਚ ਮਾਨਂ ਯਦਾਸ੍ਪਦਮ੍
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਮੈਂ ਚਮਚੀ, ਉਸਦੀ ਮਾਪ ਅਤੇ ਆਧਾਰ ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਸਮੁਪੋष੍ਯ ਚ ਰਚਯੇਦਾਮਿषਾਣਿ ਨ ਚ ਸ੍ਮਰੇਤ੍
ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਸਾਜੋ-ਸਾਮਾਨ ਤਿਆਰ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਤੇ ਹੋਰ ਗੱਲਾਂ ਨਹੀਂ ਸੋਚਣੀਆਂ।
ਕਾष੍ਠਂ ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਵਿਭਜੇਦ੍ਭਾਗਾਂਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਤਥਾ ਪੁਨਃ
ਲੱਕੜ ਲੈ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਤੀਹ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਦੁਬਾਰਾ।
ਕਟਾਹਾਕਾਰਨਿਮ੍ਨਂ ਚ ਸ੍ਰੁਵਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣਃ
ਜੋ ਵਿਦਵਾਨ ਹੈ, ਉਹ ਚਮਚੀ ਨੂੰ ਕਟੋਰੇ ਵਾਂਗ ਥੱਲੇ ਵਾਲੀ ਬਣਾਏ।
ਵੇਦੀਂ ਸ਼ੂਰ੍ਪਾਕृਤਿਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਕੁਂਡਾਨਿ ਪਰਿਕਲ੍ਪਯੇਤ੍
ਵੇਦੀ ਨੂੰ ਸੁਪ ਦੇ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਗ ਦੇ ਕੁੰਡ ਤਿਆਰ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਰੁਵਂ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਭਿਰ੍ਭਾਗੈਸ਼੍ਚ ਰਚਯੇਦ੍ਧ੍ਰੁਵਮ੍ 2.1.19.
ਚਮਚੀ ਨੂੰ ਚੌਵੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਚਤੁਰ੍ਭਿਰਂਗੈਰਾਨਾਹਂ ਕਰ੍षਾਦ੍ਯਗ੍ਰਂ ਤਤਃ ਸ੍ਰੁਵਮ੍
ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ, ਭਾਰ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਚਮਚੀ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਦਂਡਮੂਲਾਸ਼੍ਰਯੇ ਦਂਡੀ ਭਵੇਤ੍ਕਂਕਣਭੂषਿਤਃ
ਲਾਠੀ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾਕੇ, ਲਾਠੀ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਕੰਗਣ ਪਹਿਨ ਕੇ ਰਹੇ।
ਸ਼੍ਰੈਵਰ੍ਣਿਕੋਦ੍ਭਵਂ ਯਚ੍ਚ ਇਂਦੁਵृਕ੍ਸ਼ਸਮੁਦ੍ਭਵਮ੍
ਜੋ ਸ਼੍ਰੈਵਣ ਰੁੱਖ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਚੰਦਨ ਰੁੱਖ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਹੋਵੇ—
ਦ੍ਵਯਂਗੁਲਂ ਮਂਡਲਂ ਤਸ੍ਯ ਦਰ੍ਵੀ ਸਾ ਯਜ੍ਞਸਾਧਨੇ
ਉਸ ਦੀ ਕਟੋਰੀ ਦੋ ਉਂਗਲਾਂ ਚੌੜੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਯਜਨ ਵਿਚ ਵਰਤਣ ਵਾਲਾ ਚਮਚਾ ਹੈ।
ਪਂਚਾਂਗੁਲਂ ਮਂਡਲਂ ਚ ਅष੍ਟਹਸ੍ਤਂ ਚ ਦਂਡਕਮ੍
ਕਟੋਰੀ ਪੰਜ ਉਂਗਲਾਂ ਚੌੜੀ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਲਾਠੀ ਅੱਠ ਹੱਥ ਲੰਬੀ ਹੋਵੇ।
ਦਸ਼ਤੋਲਕਮਾਨੇਨ ਸਾ ਚ ਦਰ੍ਵੀ ਉਦਾਹृਤਾ
ਉਹ ਚਮਚਾ ਦਸ ਤੋਲਾ ਭਾਰ ਦਾ ਹੋਣਾ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
षੋਡਸ਼ਾਂਗੁਲਮਾਨੇਨ ਸਰ੍ਵਾਭਾਵੇ ਚ ਪੈਪ੍ਪਲੀਮ੍
ਜੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਸੋਲਾਂ ਉਂਗਲਾਂ ਲੰਬੀ ਪੀਪਲੀ ਦੀ ਲੱਕੜ ਵਰਤਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਅਥ ਤਾਮ੍ਰਮਯੀ ਕਾਰ੍ਯਾ ਨ ਚ ਤਾਂ ਤਤ੍ਰ ਯੋਜਯੇਤ੍
ਫਿਰ, ਤਾਮੇ ਦੀ ਬਣੀ ਚਮਚਾ ਬਣਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਉਥੇ ਵਰਤਣੀ ਨਹੀਂ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਮਧ੍ਯਮ ਪਰ੍ਵਣਿ ਪ੍ਰਥਮਭਾਗੇ ਸ੍ਰੁਵਦਰ੍ਵੀਨਿਰ੍ਣਯੋ ਨਾਮੈਕੋਨਵਿਂਸ਼ੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼੍ਰੀ ਭਵਿਸ਼ਯ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਮੱਧਮ ਭਾਗ, ਪਹਿਲੇ ਹਿੱਸੇ, 'ਸਰੂ ਅਤੇ ਚਮਚੇ ਦੀ ਨਿਰਣੈ' ਨਾਮਕ ਉਨ੍ਹੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਸਮਾਪਤੀ ਹੋਈ।
ਪੂਰ੍ਣਵਿਧਿਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਯਸ੍ਯ ਸਮ੍ਯਗਨੁष੍ਠਾਨਾਤ੍ਸਂਪੂਰ੍ਣਂ ਸ੍ਯਾਦਿਤਿ ਸ੍ਥਿਤਿਃ
ਪੂਰਨ ਵਿਧੀ ਦਾ ਵਰਣਨ: ਨਿਯਮ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਵਿਧੀ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹੋਮਪੂਰ੍ਤੌ ਮੋਕ੍ਸ਼ਕਲ੍ਪਃ ਪੂਜਾਂਤੇऽਰ੍ਘ੍ਯਂ ਵਿਧੀਯਤੇ
ਹੋਮ ਤੇ ਪੂਰਤੀ ਦੀ ਰਸਮਾਂ ਵਿਚ, ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਨਿਯਮ ਹੈ ਕਿ ਪੂਜਾ ਦੇ ਅੰਤ 'ਅਰਘ' ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਸ੍ਰੁਵਾਧੋ ਵਿਨ੍ਯਸੇਚ੍ਚਰੁਮ੍
ਇਸ ਲਈ, ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ, ਚਮਚਾ ਹੇਠਾਂ ਰੱਖ ਕੇ ਚਰੂ (ਭੋਗ) ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਗृਹਂ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਚ ਤਤਃ ਕੁਲਪੂਜਾਂ ਸਮਾਚਰੇਤ੍
ਫਿਰ, ਘਰ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ, ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।