ਵਰੁਣਃ ਸ਼ਾਂਤਿਕੇ ਜ੍ਞੇਯੋ ਮਾਰਣੇ ਹ੍ਯਰੁਣਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਰੀਤ ਵਿੱਚ ਵਰੁਣ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਨਾਸ ਦੀ ਰੀਤ ਵਿੱਚ ਅਰੁਣ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਲੋਹਿਤਸ਼੍ਚਾਨ੍ਨਯਜ੍ਞੇ ਯੋ ਗ੍ਰਹਾਣਾਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਨੁਕ੍ਰਮਾਤ੍
ਅੰਨ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਲਾਲ ਹੈ, ਉਹ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ।
ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਰ੍ਵਾਸ੍ਤੁਯਾਗੇ ਮਂਡਪੇ ਚਾਪਿ ਪਦ੍ਮਕੇ
ਵਾਸਤੁ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਪਦਮ ਆਕਾਰ ਦੇ ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਗੋਦਾਨੇ ਚ ਭਵੇਦ੍ਰੁਦ੍ਰਃ ਕਨ੍ਯਾਦਾਨੇ ਤੁ ਗੋऽਜਕਃ
ਗਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕੁੜੀ ਦੇ ਦਾਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਗੋਜਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਵृषੋਤ੍ਸਰ੍ਗੇ ਭਵੇਤ੍ਸੂਰ੍ਯੋऽਵਸਾਨਾਂਤੇ ਰਵਿਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਵੱਧ ਦੇ ਛੱਡਣ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸੂਰਜ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਰੀਤਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਰਵੀ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤ੍ਰਾਸਨੇ ਚ ਭਵੇਤ੍ਕਾਲਃ ਕ੍ਰਵ੍ਯਾਦਃ ਸ਼ਰਦਾਹਨੇ
ਡਰਾਉਣ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਾਲ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਾੜਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਗਰ੍ਭਾਧਾਨੇ ਚ ਮਰੁਤਃ ਸੀਮਂਤੇ ਪਿਂਗਲਃ ਸ੍ਮृਤਃ 2.1.17.
ਗਰਭ ਧਾਰਣ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਰੁਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਸੀਮੰਤ ਵਿੱਚ ਪਿੰਗਲ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਾਮਸਂਸ੍ਥਾਪਨੇ ਚੈਵਮੁਪਨ੍ਯਸ੍ਤੇ ਚ ਪਾਰ੍ਥਿਵਃ
ਨਾਮ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਉਪਨਯਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਧਰਤੀ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
षਡਾਨਨਸ਼੍ਚ ਚੂਡਾਯਾਂ ਵ੍ਰਤਾਦੇਸ਼ੇ ਸਮੁਦ੍ਭਵਃ
ਚੂੜਾ ਕਰਣ ਵਿੱਚ ਉਹ ਛੜਾਨਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਵਰਤ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਮੁਦਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਉਦਰੇ ਜਠਰਾਗ੍ਨਿਸ਼੍ਚ ਸਮੁਦ੍ਰੇ ਵਡਵਾਨਲਃ
ਉਦਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜਠਰਾਗਨੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਵਡਵਾਨਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਸ਼੍ਵਾਗ੍ਨਿਰ੍ਮਂਥਰੋ ਨਾਮ ਰਥਾਗ੍ਨਿਰ੍ਜਾਤਵੇਦਸਃ
ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਮੰਥਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਰਥਾਂ ਦੀ ਅੱਗ ਜਾਤਵੇਦਸ ਹੈ।
ਤੋਯਾਗ੍ਨਿਰ੍ਵਰੁਣੋਨਾਮ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਗ੍ਨਿਰ੍ਹਵਿਰ੍ਭੁਜਃ
ਪਾਣੀ ਦੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਵਰੁਣ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਅੱਗ ਹਵਨ ਵਸਤੂ ਖਾਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਦੀਪਾਗ੍ਨਿਃ ਪਾਵਕੋ ਨਾਮ ਗृਹ੍ਯਾਗ੍ਨਿਰ੍ਧਰਣੀਪਤਿਃ
ਦੀਵੇ ਦੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਪਾਵਕਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਘਰ ਦੀ ਅੱਗ ਧਰਤੀ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਮਧ੍ਯਮਪਰ੍ਵਣਿ ਪ੍ਰਥਮਭਾਗੇऽਗ੍ਨਿਨਾਮਵਰ੍ਣਨਂਨਾਮ ਸਪ੍ਤਦਸ਼ੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼੍ਰੀ ਭਵਿਸ਼ਯ ਮਹਾ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਮੱਧਮ ਭਾਗ ਵਿਚ, ਪਹਿਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਅੱਗ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਦੀ ਵਰਣਨਾ ਵਾਲਾ ਸਤਾਰਾਂਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਇਆ।
ਹੋਮਦ੍ਰਵ੍ਯਕਥਨਮ੍ ਪ੍ਰਮਾਣੇ ਚਾਪ੍ਰਮਾਣੇ ਚ ਨਿष੍ਫਲਂ ਭਵਤਿ ਧੁਵਮ੍
ਹੋਮ ਦੀ ਭੇਟ ਦੀ ਵਰਣਨਾ: ਭਾਵੇਂ ਮਾਪ ਕੇ ਜਾਂ ਬਿਨਾ ਮਾਪੇ, ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਫਲ ਰਹਿਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਕਰ੍षਮਾਤ੍ਰਂ ਘृਤਂ ਹੋਮੇ ਸ਼ੁਕ੍ਤਿਮਾਤ੍ਰਂ ਪਯਃ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਹੋਮ ਲਈ ਘੀ ਕਰਸ਼ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਦੁੱਧ ਸਿੱਪ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮੁष੍ਟਿਮਾਨੇਨ ਪृਥੁਕਾ ਲਾਜਾਃ ਸ੍ਯੁਰ੍ਮੁष੍ਟਿਸਂਮਿਤਾਃ
ਚਿਉੜੇ ਅਤੇ ਲਾਜ਼ਾ ਮੁੱਠ ਦੇ ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਕ ਮੁੱਠ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ਤ੍ਰਿਤੋਲਕਂ ਗੁਡਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦਿਕ੍ਸ਼ੁਪਰ੍ਵਵਿ ਧਿਰ੍ਭਵੇਤ੍
ਗੁੜ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਤਿੰਨ ਤੋਲ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਇਖਸ਼ੂ ਦੇ ਕਰਮ ਲਈ ਇਹੀ ਮਾਪ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਕਲਗ੍ਨੇ ਨ ਜੁਹੁਯਾਨ੍ਨ ਪृਥਗ੍ਜੁਹੁਯਾਤ੍ਕ੍ਵਚਿਤ੍
ਇਕ ਹੀ ਸਮੇਂ ਤੇ ਭੇਟ ਨਹੀਂ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ; ਕਦੇ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ।
ਏਕੈਕਸ਼ਸ਼੍ਚ ਪਦ੍ਮਾਨਾਂ ਜਲਜਾਨਾਂ ਤਥੈਵ ਚ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਰ ਕਮਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਲ ਪੌਦੇ ਇਕ-ਇਕ ਕਰਕੇ ਭੇਟ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ਵਸਂਤਕਂ ਧਾਤ੍ਰਿਮਾਨੇ ਮੋਦਕਸ੍ਯ ਪ੍ਰਮਾਣਤਃ
ਮਿਠੀ ਗੋਲੀ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਸੰਤਕਾ ਅਤੇ ਧਾਤਰੀ ਫਲ ਦੇ ਵਜ਼ਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਅष੍ਟਧਾ ਨਾਲਿਕੇਰਸ੍ਯ ਪਨਸਂ ਦਸ਼ਧਾ ਭਵੇਤ੍
ਨਾਰੀਅਲ ਨੂੰ ਅੱਠ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਫਣਸ ਨੂੰ ਦਸ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ।
ਉਰ੍ਵਾਰੁਕਂ ਚਾष੍ਟਧਾ ਚ ਗੁਡੂਚੀ ਚਤੁਰਂਗੁਲਮ੍
ਖੀਰਾ ਵੀ ਅੱਠ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਗੁਡੂਚੀ ਚਾਰ ਉਂਗਲਾਂ ਲੰਬੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਅਨ੍ਯਤ੍ਰ ਬਦਰੀਮਾਨਂ ਤਿਂਦੁਕਂ ਚ ਤ੍ਰਿਧਾ ਕृਤਮ੍ 2.1.18.
ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਥਾਂ, ਬੇਰੀ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਟਿੰਡੂਕਾ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਭੂਰ੍ਜਪਤ੍ਰਂ ਚ ਗृਹ੍ਣੀਯਾਚ੍ਛਮੀਂ ਪ੍ਰਾਦੇਸ਼ਮਾਤ੍ਰਿਕਾਮ੍
ਭੂਰਜ ਪੱਤ ਅਤੇ ਸ਼ਮੀ ਪੱਤ, ਦੋਵੇਂ ਉਂਗਲ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਦੇ ਮਾਪ ਵਿੱਚ ਲੈਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ਮਰਿਚਾਃ ਸ੍ਯੁਰ੍ਵਿਮਾ ਨੇਨ ਮृਣਾਲਂ ਚਾਥ ਮੂਲਕਮ੍
ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ ਮਾਪ ਕੇ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਕਮਲ ਦੀ ਡੰਡ ਅਤੇ ਮੂਲੀ ਵੀ।
ਚਂਦਨਾਗੁਰੁਕਰ੍ਪੂਰਕਸ੍ਤੂਰੀਕੁਂਕੁਮਾਨਿ ਚ
ਚੰਦਨ, ਅਗਰ, ਕਪੂਰ, ਕਸਤੂਰੀ ਅਤੇ ਕੁੰਕੁਮ ਵੀ।
ਸਮਿਦਾਪ੍ਲਵਨੇ ਤ੍ਰ੍ਯਂਗਤਿਲਾਨਾਮਪਿ ਮਧ੍ਯਤਃ
ਸਮਿਦ ਦੀ ਭੇਟ ਲਈ ਤਿਲ ਦੇ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚਲੇ ਮੱਧ ਤੋਂ ਲੈਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ਏਵਂ ਵ੍ਰੀਹਿਪ੍ਲਾਵਨੇ ਚ ਕਾष੍ਠਵਦਿ ਕ੍ਸ਼ੁਦਂਡਕਮ੍
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚਾਵਲ ਦੀ ਭੇਟ ਲਈ, ਲੱਕੜ ਵਾਂਗ, ਮਾਪ ਛੋਟਾ ਡੰਡਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਪਾਯਸਾਨ੍ਨੇ ਤਥਾਨ੍ਨੇ ਚ ਮੋਦਕੇ ਪਿष੍ਟਕੇऽਪਿ ਚ
ਪਾਯਸ, ਪਕਾਇਆ ਚਾਵਲ, ਮਿਠੀ ਗੋਲੀ ਅਤੇ ਪਿਠ ਦੀ ਰੋਟੀ ਲਈ ਵੀ ਇਹੀ ਮਾਪ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।