ਕृਤਾਂਜਲਿਪੁਟਸ੍ਥਸ਼੍ਚ ਨਾਰਦਃ ਕਪਿਲਸ੍ਤਥਾ
ਨਾਰਦ ਤੇ ਕਪਿਲ, ਦੋਵੇਂ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਦਰਸ਼ਾਏ ਜਾਣ।
ਯਦੁਗ੍ਰਂ ਵਾਸੁਦੇਵਸ੍ਯ ਤਥਾ ਨਾਰਾਯਣਸ੍ਯ ਚ
ਵਾਸੁਦੇਵ ਤੇ ਨਾਰਾਯਣ ਦੇ ਉੱਗਰ ਰੂਪ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਾਂਗ ਦਰਸ਼ਾਏ ਜਾਣ।
ਤੀਰ੍ਥੇ ਗਿਰੌ ਤਡਾਗੇ ਚ ਸਮੀਪੇ ਸ੍ਥਾਪਯੇਤ੍ਸੁਧੀਃ
ਗਿਆਨਵਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੀਰਥ, ਪਹਾੜ ਜਾਂ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ।
ਅਵਿਮੁਕ੍ਤੇ ਵਿਸ਼ੇषਣ ਸਿਦ੍ਧਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੇ ਦਸ਼ਾਰ੍ਣਕੇ
ਅਵਿਮੁਕਤ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਥਾਵਾਂ, ਸਿਧ ਖੇਤਰ ਤੇ ਦਸ਼ਾਰਣਕ ਵਿੱਚ।
ਕੁਲਾਨਿ ਪੂਰ੍ਵਂ ਵਿਪ੍ਰੇਂਦ੍ਰਾਃ ਸਮੁਦ੍ਧਰਤਿ ਨਾਨ੍ਯਥਾ
ਪਹਿਲਾਂ, ਉੱਚ ਕੋਟ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਣੀ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਉੱਥਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਹੀਂ।
ਚਂਦਨਾਗੁਰੁਭਿਃ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਬਿਲ੍ਵਸ਼੍ਰੀਪਰ੍ਣਿਕਸ੍ਯ ਚ
ਚੰਦਨ, ਅਗਰ ਤੇ ਬਿਲਵਾ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਪਰਣੀ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਕੁਣ੍ਡਨਿਰ੍ਮਾਣਵਿਧਿਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਤਸ੍ਯੋਦ੍ਧਾਰਂ ਚ ਸਂਸ੍ਕਾਰਂ ਸ਼ृਣੁਧ੍ਵਂ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮਾਃ
ਹੁਣ, ਦੋਵੇਂ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮੋ, ਤੁਸੀਂ ਵੇਦੀਆਂ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਤੇ ਸੰਸਕਾਰ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਸੁਣੋ।
ਚਤੁਰਸ੍ਰਂ ਚ ਵृਤ੍ਤਂ ਚ ਪਾਦਾਰ੍ਧਂ ਚਾਰ੍ਧਚਂਦ੍ਰਕਮ੍
ਇਹ ਚੌਕੋਣੀ, ਗੋਲ, ਅੱਧਾ ਪੈਰ ਜਾਂ ਅੱਧ ਚੰਦ ਦੀ ਆਕਾਰ ਵਾਲੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਸਪ੍ਤਾਰ੍ਧਂ ਚ ਨਵਾਰ੍ਧਂ ਚ ਕੁਂਡਂ ਦਸ਼ਕਮੀਰਿਤਮ੍
ਸੱਤ ਅੱਧ, ਨੌ ਅੱਧ ਤੇ ਦਸ, ਇਹ ਵੇਦੀਆਂ ਦੇ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਆਕਾਰ ਹਨ।
ਭ੍ਰਾਮਯੇਚ੍ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਤਸ੍ਤਸ੍ਯਾ ਭਸ੍ਮਾਂਗਾਰਾਣਿ ਯਤ੍ਨਤਃ
ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਰਾਖ ਤੇ ਕੋਲੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਉਪਰ ਵੱਲ ਹਟਾਓ।
ਸ੍ਥਾਨਂ ਵਿਮਰ੍ਦਿਤਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਖਨਿਤ੍ਵਾ ਸੇਚਯੇਜ੍ਜਲੈਃ
ਖੋਦਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਥਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਗੜੋ ਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਛਿੜਕਾਓ।
ਅਰ੍ਕਾਂਗੁਲਮਿਤਂ ਸੂਤ੍ਰਂ ਚਤੁਰਸ੍ਰਂ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਯੇਤ੍
ਸੂਰਜ ਦੀ ਉਂਗਲ ਦੇ ਮਾਪ ਵਾਲਾ ਧਾਗਾ ਲੈ ਕੇ, ਚੌਕੋਣ ਬਣਾਓ।
ਮਾਪਯੇਤ੍ਤੇਨ ਮਾਨੇਨ ਤ੍ਰਿਵृਤ੍ਤਂ ਕੁਂਡਮੁਜ੍ਜ੍ਵਲਮ੍
ਉਸ ਮਾਪ ਨਾਲ, ਤਿੰਨ ਗੋਲ ਆਕਾਰ ਵਾਲੀ ਚਮਕਦਾਰ ਵੇਦੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰੋ।
ਵृਤ੍ਤਾਨਿ ਕਾਲਿਕਾਦੀਨਿ ਬਹਿਸ੍ਤ੍ਰੀਣਿ ਵਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍
ਕਾਲਿਕਾ ਆਦਿ ਤਿੰਨ ਬਾਹਰੀ ਗੋਲ ਆਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿਓ।
ਦਸ਼ਧਾ ਭੇਦਯੇਤ੍ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੇ ਉਰ੍ਧ੍ਵਾਧੋਰ੍ਧ੍ਵਾਂਗੁਲਦ੍ਵਯਮ੍
ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਦਸ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੋ, ਹਰ ਹਿੱਸਾ ਦੋ ਉਂਗਲ ਉਚਾਈ ਦਾ ਹੋਵੇ।
ਪਂਚਧਾ ਭੇਦਿਤੇ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੇ ਕਾਮਂ ਵਾ ਵਿਭਜੇਤ੍ਸੁਧੀਃ 2.1.13.
ਜੇ ਖੇਤਰ ਪੰਜ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਗਿਆਨਵਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੀ ਇਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਰ ਵੰਡ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਯੋਨਿਸ੍ਥਾਨਂ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਪ੍ਯ ਅਸ਼੍ਵਤ੍ਥਸ੍ਯ ਦਲਾਕृਤਿਃ
ਜਿੱਥੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣਾ ਹੈ, ਉਹ ਥਾਂ ਪੀਪਲ ਦੇ ਪੱਤੇ ਵਾਂਗ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ।
ਚਤੁਰਸ੍ਰਂ ਸਮੁਦ੍ਧृਤ੍ਯ ਸੂਤ੍ਰਂ ਸਂਕਲ੍ਪਯੋਗਤਃ
ਚੌਕੋਣ ਬਣਾਕੇ, ਧਾਗਾ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਲਾਇਆ ਜਾਵੇ।
ਸ਼ृਂਗਾਟਕਂ ਯੁਗ੍ਮਪੁਟਂ षਡਸ੍ਰਂ ਕੁਂਡਤ੍ਰਯਂ ਬੁਧਾਃ
ਸਿਆਣੇ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰਿੰਗਾਟਕ, ਦੋਹਾਂ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲਾ, ਛੇ ਕੋਣਾਂ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਵਨ ਕੁੰਡ ਬਣਾਉਣ।
ਚਤੁਸ੍ਰਂ ਭਵੇਤ੍ਕੁਂਡਂ ਦ੍ਵਿਜਸਂਸ੍ਕਾਰਕਰ੍ਮਣਿ
ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸੰਸਕਾਰ ਰਸਮ ਲਈ ਹਵਨ ਕੁੰਡ ਚੌਕੋਣ ਹੋਵੇ।
ਵਸੁਂਧਰਾਯੋਗਭੇਦੇ ਪ੍ਰਪਂਚੇ ਵਰ੍ਤਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍
ਧਰਤੀ ਦੇ ਫਰਕ ਅਤੇ ਜੋੜ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੱਸਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਅਂਕੁਰਾਰ੍ਪਣਯਾਗੇ ਚ ਵੈष੍ਣਵੇ ਯਾਗਕਰ੍ਮਣਿ
ਅੰਕੁਰ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਦੀ ਯਾਗ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਣਵ ਯਾਗ ਰਸਮ ਵਿੱਚ,
ਮਾਰ੍ਜਾਰਪੌष੍ਟਿਕੇ ਵੈਰਂ ਰਮ੍ਯੇ ਚ ਸ਼ਾਂਤਿਕੇ ਤਥਾ
ਬਿੱਲੀ ਪਾਲਣ ਦੀ ਰਸਮ, ਵੈਰ ਵਾਲੀ, ਸੁਖਦਾਈ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਰਸਮ ਵਿੱਚ ਵੀ,
ਪੁਰਸ਼੍ਚਰਣਕਾਮ੍ਯੇषੁ ਜ੍ਵਰਾਦੀਨਾਂ ਵਿਮੋਕ੍ਸ਼ਣੇ
ਸਾਧਨਾ ਵਾਲੀ ਰਸਮ, ਬੁਖਾਰ ਆਦਿ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਮੁਕਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ,
ਦੇਵਤਾਤੀਰ੍ਥਯਾਤ੍ਰਾਦੌ ਮਹਾਯੁਦ੍ਧਪ੍ਰਵੇਸ਼ਨੇ
ਦੇਵਤਾ ਜਾਂ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੇ ਵੱਡੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਸਮੇਂ,
ਮਾਰਣੋਚ੍ਚਾਟਨੇ ਚੈਵ ਤਥਾ ਰੋਗੋਪਸ਼ਾਂਤਯੇ 2.1.13.
ਮਾਰਣ ਜਾਂ ਉਚਾਟਨ ਅਤੇ ਰੋਗ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੀ ਰਸਮ ਵਿੱਚ ਵੀ।
ਅष੍ਟਾਸ੍ਰਮਬ੍ਜਕੁਂਡਂ ਚ ਸਪ੍ਤਾਸ੍ਰਂ ਨਿਧਿਸਾਧਨੇ
ਅੱਠ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲਾ ਕਮਲ ਰੂਪ ਕੁੰਡ, ਅਤੇ ਖਜਾਨਾ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਸੱਤ ਕੋਣਾਂ ਵਾਲਾ ਕੁੰਡ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਾਵਨ੍ਨਿਮ੍ਨਂ ਭਵੇਦੇਵ ਵਿਸ੍ਤਾਰਸ੍ਤਾਵਦੇਵ ਤੁ
ਚੌੜਾਈ ਉਨੀ ਹੀ ਹੋਵੇ ਜਿੰਨੀ ਗਹਿਰਾਈ, ਜਦ ਤੱਕ ਥੱਲੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ।
ਅਯੁਤਾਦਿषੁ ਹੋਮੇषੁ ਮੇਖਲਾਂ ਯੋਜਯੇਤ੍ਸੁਧੀਃ
ਵੱਡੇ ਹਵਨ ਵਿੱਚ, ਸਿਆਣੇ ਲੋਕ ਮੇਖਲਾ ਪਾਈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕੋਣਵੇਦਰਸੈਰ੍ਮਾਨਂ ਯਥਾਯੋਗ੍ਯਮਨੁਕ੍ਰਮਾਤ੍
ਕੋਣਾਂ ਅਤੇ ਲਕੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਪ, ਜਿਵੇਂ ਲੋੜ ਹੋਵੇ, ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਲਿਆ ਜਾਵੇ।