ਬਾਹੁਵਿਂਸ਼ਾਂਤਰੇ ਰੋਪੇਤ੍ਸਹਕਾਰਂ ਸ ਧਰ੍ਮਵਿਤ੍
ਧਰਮ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਬੀਸ ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਹਕਾਰ ਰੁੱਖ ਲਗਾਏ।
ਸ਼੍ਰੈਪਰ੍ਣਿਕਂ ਚ ਪੁਨ੍ਨਾਗਂ ਸ਼੍ਰੀਵृਕ੍ਸ਼ਂ ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਤਰੌ
ਸ਼੍ਰੈਪਰਨਿਕਾ, ਪੁੰਨਾਗ ਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਰੁੱਖ ਤੋਂ ਦੂਗੁਣੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੈਲੇष੍ਟਕਾਦਿਰਚਿਤੇ ਚਤੁਰ੍ਹਸ੍ਤੇ ਤੁ ਸਂਮਿਤੇ
ਪਥਰ, ਇੱਟ ਜਾਂ ਹੋਰ ਸਮਾਨ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਬਣਾਈ ਹੋਈ, ਚਾਰ ਹੱਥ ਲੰਬਾਈ ਵਿੱਚ ਨਾਪੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੀਵਿष੍ਣੋਰ੍ਵृਕ੍ਸ਼ਪਕ੍ਸ਼ੇ ਚ ਵਰੁਣੇष੍ਟਂ ਚ ਕੂਪਕੇ
ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਵ੍ਰੱਖ ਦੇ ਪਾਸੇ, ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਲਈ ਛੋਟੇ ਕੂਏ ਵਿੱਚ।
ਅਗ੍ਨਿਕਾਰ੍ਯਂ ਵਿਨਾ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਪ੍ਰਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਚ ਸਤਾਂ ਗਤਿਮ੍
ਅੱਗ ਦੀ ਰਸਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੰਗਿਆਂ ਦੀ ਰਾਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਅਨ੍ਯੇषਾਂ ਚੈਵ ਵृਕ੍ਸ਼ੇ ਚ ਤਥਾ ਚ ਤੁਲਸੀਵਨੇ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਵ੍ਰੱਖਾਂ ਲਈ ਅਤੇ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੀ।
ਵृਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਵਾਨੇਨ ਸਂਸ੍ਕृਤ੍ਯ ਵਾਸੋਭਿਰਭਿਵੇष੍ਟਯੇਤ੍
ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵ੍ਰੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਲਪੇਟਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਤੁਲਸ੍ਯਾਃ ਸਹਕਾਰਸ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵृਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਚੈਵ ਹਿ 2.1.10.
ਤੁਲਸੀ, ਸਹਕਾਰ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਵ੍ਰੱਖ ਲਈ।
ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਤ੍ਮਕਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸੂਤ ਉਵਾਚ ਅਥ ਤਂਤ੍ਰਵਿਧਿਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਪੁਰਾਣੇष੍ਵਪਿ ਗੀਯਤੇ
ਤੰਤ੍ਰਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਵਰਣਨ।
ਸ਼ਤਵृਕ੍ਸ਼ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰਵृਕ੍ਸ਼ੇ ਦਸ਼ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਵृਕ੍ਸ਼ਕੇ
ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੰਤ੍ਰ ਦੀ ਰੀਤ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨ ਕੂਪਮੁਤ੍ਸृਜੇਜ੍ਜਾਤੁ ਵृਕ੍ਸ਼ਯਾਗੇ ਕਥਂਚਨ
ਸੌ ਵ੍ਰੱਖਾਂ, ਛੋਟੇ ਵ੍ਰੱਖਾਂ ਜਾਂ ਦਸ-ਬਾਰਾਂ ਵ੍ਰੱਖਾਂ ਲਈ।
ਨ ਸੇਤੁਂ ਦੇਵਯਾਗੇ ਤੁ ਤਡਾਗਂ ਨ ਸਮੁਤ੍ਸृਜੇਤ੍
ਵ੍ਰੱਖ ਯਾਗ ਵਿਚ ਕਦੇ ਵੀ ਕੂਆ ਛੱਡਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ।
ਤਂਤ੍ਰੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਪृਥਙ੍ਨਾਸ੍ਤਿ ਕਰ੍ਤੁਰ੍ਭੇਦੇ ਪृਥਗ੍ਭਵੇਤ੍
ਦੇਵੀ ਯਾਗ ਵਿਚ ਪੁਲ ਜਾਂ ਤਲਾਬ ਵੀ ਛੱਡਣੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦੀ।
ਸ੍ਵਦੇਸ਼ੇ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ਤਂ ਤਂ ਸ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਵਿਧੀਯਤੇ
ਤੰਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰਾ ਸ੍ਰਾਦ੍ਹ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਜੇ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਵੱਖਰਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਤਡਾਗੇ ਪੁष੍ਕਰਿਣ੍ਯਾ ਵਾ ਆਰਾਮੇऽਪਿ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ
ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਅਲੱਗ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਦ੍ਵਿਸਹਸ੍ਰਾਧਿਕਂ ਯਤ੍ਰ ਤਤ੍ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਂ ਸਮਾਚਰੇਤ੍
ਜਿੱਥੇ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਣ, ਉਥੇ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਂ ਬਿਲ੍ਵਵृਕ੍ਸ਼ੇ ਚ ਅਨ੍ਯਥਾ ਕਰ੍ਣਵੇਧਨਮ੍
ਬਿਲਵ ਵ੍ਰੱਖ ਤੇ ਸਥਾਪਨਾ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਇਹ ਕੰਨ ਛੇਦਣ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਨਂਤਰਂ ਪ੍ਰਦਾਤਵ੍ਯਾ ਲਾਜਾ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨ੍ਯਕ੍ਸ਼ਤਾਦਿਕਮ੍ ।। 2.1.11.
ਤੁਰੰਤ ਲਾਜਾ, ਮੱਥੇ ਤੇ ਅੱਖਤ ਆਦਿ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਤਿਮਾਲਕ੍ਸ਼ਣਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਪ੍ਰਤਿਮਾਂ ਲਕ੍ਸ਼ਣੈਰ੍ਹੀਨਾਂ ਗृਹੀਤਾਂ ਨੈਵ ਪੂਜਯੇਤ੍
ਮੂਰਤੀ ਦੇ ਲਕੜਣਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ।
ਸ਼ੈਲਜਾ ਦਾਰੁਜਾ ਤਾਮ੍ਰੀ ਮृਦ੍ਭਵਾ ਸਰ੍ਵਕਾਮਦਾ
ਜੋ ਮੂਰਤੀ ਲਕੜਣਾਂ ਤੋਂ ਵੰਝੀ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ।
ਪ੍ਰਾਸਾਦਮਾਨਮਥਵਾ ਅਥਵਾ ਸਰ੍ਵਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਇਹ ਚਾਹੇ ਮਹਲ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਸਭ ਚੰਗੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ,
ਦੇਵਾਗਾਰਸ੍ਯ ਯਦ੍ਦ੍ਵਾਰਂ ਤਸ੍ਮਾਦष੍ਟਾਂਗੁਲੇਨ ਤੁ
ਦੇਵ ਮੰਦਰ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਉਸ ਥਾਂ ਤੋਂ ਅੱਠ ਉਂਗਲ ਚੌੜਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਅਂਗੁਲਂ ਵੈ ਭਵੇਦ੍ਵृਦ੍ਧਿਰਸ਼ੀਤਿਸ਼੍ਚਤੁਰੁਤ੍ਤਰਾ
ਇੱਕ ਉਂਗਲ ਵਧਾ ਕੇ ਕੁੱਲ ਚੌਰਾਸੀ ਉਂਗਲ ਚੌੜਾਈ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਮੁਖਤ੍ਰਿਭਾਗੇ ਚਿਬੁਕਂ ਲਲਾਟਂ ਨਾਸਿਕਾਂ ਤਥਾ
ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ 'ਚ ਠੋਡੀ, ਮੱਥਾ ਤੇ ਨੱਕ ਹਰ ਇੱਕ ਆਪਣਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਨਯਨੇ ਦ੍ਵ੍ਯਂਗੁਲੇ ਸ੍ਯਾਤਾਂ ਤ੍ਰਿਭਾਗਾ ਤਾਰਕਾ ਭਵੇਤ੍
ਅੱਖਾਂ ਦੋ ਉਂਗਲ ਚੌੜੀਆਂ ਹੋਣ, ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਪੂਪਲੀਆਂ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ 'ਚ ਇੱਕ ਹੋਣ।
ਲਲਾਟਮਸ੍ਤਕਗ੍ਰੀਵਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤਤ੍ਸਮਮੇਵ ਤੁ
ਮੱਥਾ, ਸਿਰ ਦਾ ਉਪਰਲਾ ਹਿੱਸਾ ਤੇ ਗਰਦਨ, ਇਹ ਸਭ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਮਾਪ 'ਚ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ।
ਤੁਲ੍ਯੌ ਨਾਸਿਕਯਾ ਗ੍ਰੀਵਾ ਮੁਖੇਨ ਹृਦਯਾਂਤਰਮ੍
ਗਰਦਨ ਨੱਕ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਚਿਹਰੇ ਤੋਂ ਦਿਲ ਤੱਕ ਦੀ ਦੂਰੀ ਵੀ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਹੋਵੇ।
ਬਾਹੂ ਚ ਬਾਹੁਤੁਲ੍ਯੌ ਚ ਊਰੂ ਜਂਘੇ ਚ ਜਾਘਨਮ੍ षਡਂਗੁਲਸ੍ਤੁ ਵਿਸ੍ਤਾਰਸ੍ਤੁਲ੍ਯਾਂਗੁष੍ਠੋਂऽਗੁਲਤ੍ਰਯਮ੍ ।। 2.1.12.
ਦੋਹਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀਆਂ ਹੋਣ, ਜਿਵੇਂ ਪੱਟ, ਪਿੰਡੀਆਂ ਤੇ ਕਮਰ ਵੀ; ਚੌੜਾਈ ਛੇ ਉਂਗਲ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਅੰਗੂਠਾ ਤਿੰਨ ਉਂਗਲ ਚੌੜਾ ਹੋਵੇ।
ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਿਨੀ ਚ ਤਤ੍ਤੁਲ੍ਯਾ ਹੀਨਾ ਸ਼ੇषਾਨ੍ਨਖਾਨਖਮ੍
ਸੱਬ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਉਂਗਲੀ ਵੀ ਉਸੇ ਮਾਪ ਦੀ ਹੋਵੇ, ਹੋਰ ਨਖਾਂ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਥੋੜ੍ਹੀ ਘੱਟ ਹੋਵੇ।
ਏਵਂ ਲਕ੍ਸ਼ਣਸਂਯੁਕ੍ਤਾ ਸਾ ਪੂਜ੍ਯਾ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਸ਼ੁਭਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਮੂਰਤੀ ਪੂਜਾ ਯੋਗ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।