ਏਕਮੇਵਾਤ੍ਮਕਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਤਤ੍ਪ੍ਰਕृਤ੍ਯਾਤ੍ਮਕਂ ਦ੍ਵਯਮ੍
ਬ੍ਰਹਮ ਇਕੋ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਆਤਮਾ ਰੂਪ ਹੈ; ਪਰ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਉਹ ਦੋ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੈ।
ਰੁਦ੍ਰ ਏਕਾਦਸ਼ਸ਼੍ਚੈਵ ਅਰ੍ਕਾਰ੍ਕਸ਼੍ਚਾਪਿ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਃ
ਗਿਆਰਾਂ ਰੁਦਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਬਾਰਾਂ ਸੂਰਜ ਹਨ।
ਤਿਥ੍ਯਾਤ੍ਮਕਂ ਪਂਚਦਸ਼ੇ षੋਡਸ਼ਾਖ੍ਯਾ ਕਲਾਪਰਾ
ਪੰਦਰਵੀਂ ਤਿਥੀਆਂ ਦੀ ਸੁਰਤ ਹੈ, ਤੇ ਸੋਲਵੀਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਕਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅष੍ਟਾਦਸ਼ਾਕ੍ਸ਼ਰੋ ਮਂਤ੍ਰਃ ਪੁਰਾਣਾਤ੍ਮਕ ਏਵ ਚ 2.1.8.
ਅਠਾਰਾਂ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਤ੍ਰ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਦੀ ਮੂਲ ਭਾਵਨਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਮਯਸ਼੍ਚੈਕਵਿਂਸ਼ੋ ਦ੍ਵਾਵਿਂਸ਼ੇ ਕੇਸ਼ਵਾਰ੍ਚਨਮ੍
ਇੱਕੀਵੀਂ ਚਮਕਦਾਰ ਜੋਤ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ; ਬਾਈਵੀਂ ਵਿੱਚ ਕੇਸ਼ਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਪਂਚਵਿਂਸ਼ੇ ਚ ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ षਡ੍ਵਿਂਸ਼ੇ ਚ ਤ੍ਰਿਯਂਬਕਃ
ਪਚੀਵੀਂ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਛਬੀਵੀਂ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਨੈਣੀ ਪ੍ਰਭੂ।
ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਯੋਗੇ ਸ਼ਿਵਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਪਾਤਾਲਮੇਕਤ੍ਰਿਂਸ਼ਕੇ
ਤੀਹਵੀਂ ਮਿਲਾਪ ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਉਲੇਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਕਤੀਵੀਂ ਵਿੱਚ ਪਾਤਾਲ।
ਪਂਚਤ੍ਰਿਂਸ਼ੇ ਤਦਂਤਃ ਸ੍ਯਾਚ੍ਛਤੇ ਪੂਰ੍ਣੇ ਦਿਵਾਕਰਃ
ਪੈਂਤੀਵੀਂ ਤੇ ਅੰਤ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸੌ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ਤੇ ਸੂਰਜ।
ਲਕ੍ਸ਼ੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤਥਾ ਕੋਟ੍ਯਾਂ ਦੇਵੋ ਨਾਰਾਯਣਃ ਪਰਃ
ਇੱਕ ਲੱਖ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਤੇ ਦਸ ਮਿਲੀਅਨ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਨਾਰਾਇਣ।
ਸ਼ੁਦ੍ਧਬ੍ਰਹ੍ਮਮਯਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਜ੍ਞਾਨਰੂਪਂ ਪਰਂ ਮਹਤ੍ ਕ੍ਸ਼ਣੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਮਯਂ ਯਾਤਿ ਇਤ੍ਯਾਹ ਭਗਵਾਨ੍ਮਨੁਃ
ਸਦਾ ਪਵਿੱਤਰ, ਬ੍ਰਹਮ ਰੂਪ, ਗਿਆਨ ਦਾ ਸਰੂਪ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ—ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਭਗਵਾਨ ਮਨੂ ਨੇ ਕਿਹਾ।
ਪੂਰ੍ਤਨਿਰ੍ਣਯਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਬਹਿਰ੍ਵੇਦਂ ਤਥੈਵੋਕ੍ਤਂ ਸ਼ਸ੍ਤਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਦ੍ਵਾਪਰੇ ਕਲੌ
ਪੂਰਤ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਦੀ ਵਰਣਨਾ: ਵੇਦ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਵੀ ਇਹੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਦੁਆਪਰ ਤੇ ਕਲਿਜੁਗ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਜ੍ਞਾਨਸਾਧ੍ਯਂ ਤੁ ਯਤ੍ਕਰ੍ਮ ਅਂਤਰ੍ਵੇਦੀਤਿ ਕਥ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਕਰਮ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ 'ਅੰਦਰੂਨੀ ਵੇਦ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਪਾਪੂਰ੍ਤਾਦਿਕਂ ਚੈਵ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਂ ਚ ਤੋषਣਮ੍
ਕੂਆਂ, ਪੋਖਰ ਬਣਾਉਣ ਵਰਗੇ ਕੰਮ, ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜੀ ਕਰਨਾ।
ਅਕਾਮੇਨ ਕृਤਂ ਕਰ੍ਮ ਕਰ੍ਮ ਚ ਵ੍ਯਸਨਾਦਿਕਮ੍
ਬਿਨਾ ਇੱਛਾ ਦੇ ਕੀਤਾ ਕਰਮ, ਤੇ ਦੁੱਖ-ਸਹੇ ਕਰਮ।
ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਕਾਰਣਂ ਰਾਜਾ ਧਰ੍ਮਮੇਤਦ੍ਭਵੇਨ੍ਨृਪਃ
ਧਰਮ ਦਾ ਕਾਰਨ ਰਾਜਾ ਹੈ; ਹੇ ਰਾਜਾ, ਇਹੀ ਧਰਮ ਹੈ।
ਸਪ੍ਤਾਸ਼ੀਤਿਰ੍ਬਹਿਰ੍ਵੇਦੀ ਸਾਰਮੇषਾਂ ਤृਤੀਯਕਮ੍
ਬਾਹਰੀ ਵੇਦ ਦੇ ਸਤੱਤਰ-ਅਠ ਸੱਤ ਰਿਵਾਜ ਹਨ; ਚੋਟੀ ਦੇ ਭੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਤੀਜਾ।
ਤਡਾਗਕਰਣਂ ਚੈਵ ਤृਤੀਯਂ ਨ ਚਤੁਰ੍ਥਕਮ੍
ਤਲਾਬ ਬਣਾਉਣ ਵੀ ਤੀਜਾ ਹੈ, ਚੌਥਾ ਨਹੀਂ।
ਅਧਿਵਾਸਃ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾ ਚ ਦੇਵਤਾਨਾਮਵਿਕ੍ਰਿਯਾ
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਅਰਪਣ ਤੇ ਸਥਾਪਨਾ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅਟੱਲਤਾ।
ਤ੍ਰਿਵਿਧਾ ਸਾ ਵਿਨਿਰ੍ਦਿष੍ਟਾ ਉਤ੍ਤਮਾ ਚਾਥ ਮਧ੍ਯਮਾ
ਇਹ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ: ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਤੇ ਫਿਰ ਮੱਧਮ।
ਤ੍ਰਿਧਾ ਭਵਤਿ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਦਿਵਿਧਿਰ੍ਮਤਃ 2.1.9.
ਹਰ ਥਾਂ, ਸਥਾਪਨਾ ਆਦਿ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤ੍ਰ੍ਯਹਸਾਧ੍ਯਵਿਧਾਨੇਨ ਅष੍ਟਾਵਿਂਸ਼ਤਿਦੇਵਤਾਃ
ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਅਠਾਈ ਦਿਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯਹਂ ਪੂਜਯੇਤ੍ਤਤ੍ਰ ਜਾਪਕਾਸ੍ਤਤ੍ਰ षੋਡਸ਼
ਉਥੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਥਾਂ 'ਤੇ ਸੋਲ੍ਹ ਜਾਪ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਯਾਜਕਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਤ੍ਰਯੋਵਿਂਸ਼ਤਿਦੇਵਤਾਃ
ਉਥੇ ਚਾਰ ਯਾਜਕ ਹਨ ਅਤੇ ਤੇਈ ਦਿਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਏਕਾਹੇਨੈਵ ਪੂਜਾ ਚ ਮਧ੍ਯਮਃ ਕਥਿਤੋ ਵਿਧਿਃ
ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਮਧਯਮ ਵਿਧੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸਂਪੂਜ੍ਯ ਪੂਜ੍ਯਤੇ ਯਤ੍ਰ ਕਨਿष੍ਠੋऽਸੌ ਵਿਧਿਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਜਿੱਥੇ ਪੂਜਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਨਿਸ਼ਠ ਵਿਧੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਲਿਨੀਦੀਰ੍ਘਿਕਾਗਰ੍ਤਵਾਪੀਮਲਪ੍ਰਪਾਦਿਕਮ੍
ਕੰਵਲ ਵਾਲੇ ਪੋਖਰ, ਡੂੰਘੀਆਂ ਝੀਲਾਂ, ਕੂਏਂ ਅਤੇ ਪੈਰ ਧੋਣ ਦੀਆਂ ਥਾਂਵਾਂ—
ਅਗ੍ਨਿਕਾਰ੍ਯਂ ਤਤਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਨ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵਿਧਿਵਿਸ੍ਤਰਮ੍
ਉਥੇ ਅੱਗ ਦੀ ਰਸਮ ਕਰ ਕੇ, ਵਿਧੀ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਵਾਪ੍ਯਾਦੇਃ ਪੁष੍ਕਰਿਣ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਕ੍ਸ਼ਿਪੇਦ੍ਗਂਗਾਜਲਂ ਤਤਃ
ਪੋਖਰ ਜਾਂ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ ਦਾ ਪਾਣੀ ਪਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸੇਤੁਪ੍ਰਾਸਾਦਵਾਪੀਨਾਂ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਂ ਨੈਵ ਕਾਰਯੇਤ੍
ਪੁਲਾਂ, ਮਹਲਾਂ ਜਾਂ ਪੋਖਰਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੀ ਰਸਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ।
ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਵਰ੍ਣੈਃ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਰ੍ਹਾ ਜੀਰ੍ਣਾਨਾਂ ਤੁ ਸਮੁਦ੍ਗਤਾਃ 2.1.9.
ਜੋ ਪੁਰਾਣੇ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਤੇ ਮੁੜ ਉਭਰੇ ਹਨ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਯੋਗ ਹਨ।