ਤਤ੍ਸਂਗ੍ਰਹੇਪਿ ਕਵਿਨਾ ਨਿਯੋਕ੍ਤਵ੍ਯਃ ਸ ਏਵ ਹਿ
ਇਹਨਾਂ ਸਭ ਦੀ ਸੰਕਲਨ ਵਿੱਚ, ਕਵੀ ਵਲੋਂ ਉਹੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਤਦਕ੍ਸ਼ਰਸਖ੍ਯਾਨਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਾਨ੍ਨ ਤਚ੍ਚ੍ਯੁਤਿਃ
ਉਹ ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਜਪਣ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਹਮ ਲੋਕ ਤੋਂ ਕਦੇ ਵੀ ਡਿਗਦੇ ਨਹੀਂ।
ਮੋਹਾਤ੍ਕृਤ੍ਵਾ ਹੋਮਧੇਨੁਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਰ੍ਭਵਿष੍ਯਤਿ
ਜੇ ਭੁਲੇਖੇ ਵਿੱਚ ਹੋਮ ਦੇ ਵੇਲੇ ਗਾਂ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦੇ ਕੇ ਦਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕਲੌ ਯਃ ਸਂਗ੍ਰਹਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤੇ ਚੈਵ ਕੇਸ਼ਵੇ ।। 2.1.8.
ਕਲਿਜੁਗ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਕੇਸ਼ਵ ਸੁੱਤਾ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਕੋਈ ਇਹ ਸੰਕਲਨ ਕਰੇ—
ਯਾਵਤ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ਲੋਕਸ੍ਤਾਵਤ੍ਸ੍ਵਰ੍ਗੇ ਮਹੀਯਤੇ
ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਚੱਲਦਾ ਰਹੇ, ਉੱਨਾ ਚਿਰ ਉਹ ਸੁਰਗ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਤਃਕਾਲੇ ਨ ਕੁਰ੍ਵੀਤ੍ ਤਥਾ ਮਧ੍ਯਂਦਿਨੇ ਦ੍ਵਿਜਾਃ
ਸਵੇਰੇ ਜਾਂ ਦੁਪਹਿਰ ਸਮੇਂ ਇਹ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਹੇ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ।
ਮਲਮਾਸੇ ਵਿਸ਼ੇषੇਣ ਸਨ੍ਧ੍ਯਯੋਸ਼੍ਚ ਵਿਵਰ੍ਜਨੇ
ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਮਲਿਨ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਜਦੋਂ ਸੰਧਿਆ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ,
ਪੂਤਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਣਾਦ੍ਵਿਪ੍ਰਾਸ਼੍ਚਤੁਃ ਪਂਚਾਕ੍ਸ਼ਰੇਣ ਵਾ
ਉਹੀ ਸਮੇਂ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਚਾਹੇ ਚਾਰ ਜਾਂ ਪੰਜ ਅੱਖਰਾਂ ਨਾਲ ਹੀ।
ਮਾਯਾਵਿਭਵਵਿਨ੍ਯਸ੍ਤੇ ਮਹਾਪਾਪਕਲੇਵਰੇ
ਜਦੋਂ ਮਾਇਆ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਵੱਡੇ ਪਾਪਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,
ਸ੍ਤ੍ਰਿਯੋ ਵਾ ਨਿਂਦਿਤੋ ਵਾਪਿ ਮ੍ਲੇਚ੍ਛੋ ਯਾਤਿ ਪਰਾਂ ਗਤਿਮ੍ ਸ ਗਰ੍ਦਭੀਂ ਖਰੀਂ ਯੋਨਿਂ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ੇਨ੍ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਚਾਹੇ ਔਰਤ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਕੋਈ ਨਿੰਦਤ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਉਹ ਗਧੀ ਜਾਂ ਖੱਚਰ ਦੀ ਜੂਨ ਵਿਚ ਜਰੂਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
ਏਕਮੇਵਾਤ੍ਮਕਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਤਤ੍ਪ੍ਰਕृਤ੍ਯਾਤ੍ਮਕਂ ਦ੍ਵਯਮ੍
ਬ੍ਰਹਮ ਇਕੋ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਆਤਮਾ ਰੂਪ ਹੈ; ਪਰ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਉਹ ਦੋ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੈ।
ਰੁਦ੍ਰ ਏਕਾਦਸ਼ਸ਼੍ਚੈਵ ਅਰ੍ਕਾਰ੍ਕਸ਼੍ਚਾਪਿ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਃ
ਗਿਆਰਾਂ ਰੁਦਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਬਾਰਾਂ ਸੂਰਜ ਹਨ।
ਤਿਥ੍ਯਾਤ੍ਮਕਂ ਪਂਚਦਸ਼ੇ षੋਡਸ਼ਾਖ੍ਯਾ ਕਲਾਪਰਾ
ਪੰਦਰਵੀਂ ਤਿਥੀਆਂ ਦੀ ਸੁਰਤ ਹੈ, ਤੇ ਸੋਲਵੀਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਕਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅष੍ਟਾਦਸ਼ਾਕ੍ਸ਼ਰੋ ਮਂਤ੍ਰਃ ਪੁਰਾਣਾਤ੍ਮਕ ਏਵ ਚ 2.1.8.
ਅਠਾਰਾਂ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਤ੍ਰ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਦੀ ਮੂਲ ਭਾਵਨਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਮਯਸ਼੍ਚੈਕਵਿਂਸ਼ੋ ਦ੍ਵਾਵਿਂਸ਼ੇ ਕੇਸ਼ਵਾਰ੍ਚਨਮ੍
ਇੱਕੀਵੀਂ ਚਮਕਦਾਰ ਜੋਤ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ; ਬਾਈਵੀਂ ਵਿੱਚ ਕੇਸ਼ਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਪਂਚਵਿਂਸ਼ੇ ਚ ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ षਡ੍ਵਿਂਸ਼ੇ ਚ ਤ੍ਰਿਯਂਬਕਃ
ਪਚੀਵੀਂ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਛਬੀਵੀਂ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਨੈਣੀ ਪ੍ਰਭੂ।
ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਯੋਗੇ ਸ਼ਿਵਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਪਾਤਾਲਮੇਕਤ੍ਰਿਂਸ਼ਕੇ
ਤੀਹਵੀਂ ਮਿਲਾਪ ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਉਲੇਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਕਤੀਵੀਂ ਵਿੱਚ ਪਾਤਾਲ।
ਪਂਚਤ੍ਰਿਂਸ਼ੇ ਤਦਂਤਃ ਸ੍ਯਾਚ੍ਛਤੇ ਪੂਰ੍ਣੇ ਦਿਵਾਕਰਃ
ਪੈਂਤੀਵੀਂ ਤੇ ਅੰਤ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸੌ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ਤੇ ਸੂਰਜ।
ਲਕ੍ਸ਼ੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤਥਾ ਕੋਟ੍ਯਾਂ ਦੇਵੋ ਨਾਰਾਯਣਃ ਪਰਃ
ਇੱਕ ਲੱਖ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਤੇ ਦਸ ਮਿਲੀਅਨ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਨਾਰਾਇਣ।
ਸ਼ੁਦ੍ਧਬ੍ਰਹ੍ਮਮਯਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਜ੍ਞਾਨਰੂਪਂ ਪਰਂ ਮਹਤ੍ ਕ੍ਸ਼ਣੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਮਯਂ ਯਾਤਿ ਇਤ੍ਯਾਹ ਭਗਵਾਨ੍ਮਨੁਃ
ਸਦਾ ਪਵਿੱਤਰ, ਬ੍ਰਹਮ ਰੂਪ, ਗਿਆਨ ਦਾ ਸਰੂਪ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ—ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਭਗਵਾਨ ਮਨੂ ਨੇ ਕਿਹਾ।
ਪੂਰ੍ਤਨਿਰ੍ਣਯਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਬਹਿਰ੍ਵੇਦਂ ਤਥੈਵੋਕ੍ਤਂ ਸ਼ਸ੍ਤਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਦ੍ਵਾਪਰੇ ਕਲੌ
ਪੂਰਤ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਦੀ ਵਰਣਨਾ: ਵੇਦ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਵੀ ਇਹੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਦੁਆਪਰ ਤੇ ਕਲਿਜੁਗ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਜ੍ਞਾਨਸਾਧ੍ਯਂ ਤੁ ਯਤ੍ਕਰ੍ਮ ਅਂਤਰ੍ਵੇਦੀਤਿ ਕਥ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਕਰਮ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ 'ਅੰਦਰੂਨੀ ਵੇਦ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਪਾਪੂਰ੍ਤਾਦਿਕਂ ਚੈਵ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਂ ਚ ਤੋषਣਮ੍
ਕੂਆਂ, ਪੋਖਰ ਬਣਾਉਣ ਵਰਗੇ ਕੰਮ, ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜੀ ਕਰਨਾ।
ਅਕਾਮੇਨ ਕृਤਂ ਕਰ੍ਮ ਕਰ੍ਮ ਚ ਵ੍ਯਸਨਾਦਿਕਮ੍
ਬਿਨਾ ਇੱਛਾ ਦੇ ਕੀਤਾ ਕਰਮ, ਤੇ ਦੁੱਖ-ਸਹੇ ਕਰਮ।
ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਕਾਰਣਂ ਰਾਜਾ ਧਰ੍ਮਮੇਤਦ੍ਭਵੇਨ੍ਨृਪਃ
ਧਰਮ ਦਾ ਕਾਰਨ ਰਾਜਾ ਹੈ; ਹੇ ਰਾਜਾ, ਇਹੀ ਧਰਮ ਹੈ।
ਸਪ੍ਤਾਸ਼ੀਤਿਰ੍ਬਹਿਰ੍ਵੇਦੀ ਸਾਰਮੇषਾਂ ਤृਤੀਯਕਮ੍
ਬਾਹਰੀ ਵੇਦ ਦੇ ਸਤੱਤਰ-ਅਠ ਸੱਤ ਰਿਵਾਜ ਹਨ; ਚੋਟੀ ਦੇ ਭੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਤੀਜਾ।
ਤਡਾਗਕਰਣਂ ਚੈਵ ਤृਤੀਯਂ ਨ ਚਤੁਰ੍ਥਕਮ੍
ਤਲਾਬ ਬਣਾਉਣ ਵੀ ਤੀਜਾ ਹੈ, ਚੌਥਾ ਨਹੀਂ।
ਅਧਿਵਾਸਃ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾ ਚ ਦੇਵਤਾਨਾਮਵਿਕ੍ਰਿਯਾ
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਅਰਪਣ ਤੇ ਸਥਾਪਨਾ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅਟੱਲਤਾ।
ਤ੍ਰਿਵਿਧਾ ਸਾ ਵਿਨਿਰ੍ਦਿष੍ਟਾ ਉਤ੍ਤਮਾ ਚਾਥ ਮਧ੍ਯਮਾ
ਇਹ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ: ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਤੇ ਫਿਰ ਮੱਧਮ।
ਤ੍ਰਿਧਾ ਭਵਤਿ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਦਿਵਿਧਿਰ੍ਮਤਃ 2.1.9.
ਹਰ ਥਾਂ, ਸਥਾਪਨਾ ਆਦਿ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।