ਬੁਧ੍ਯਮਾਨਃ ਸਦਾ ਹ੍ਯਰ੍ਥਂ ਗ੍ਰਂਥਾਰ੍ਥਂ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਮੇਵ ਚ
ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਰਥ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਭਾਵ ਸਮਝੇ।
ਵਸੇਤ੍ਸ ਪਤ੍ਤਨੇ ਗ੍ਰਾਮੇ ਪੁਣ੍ਯੇ ਦੇਸ਼ੇ ਸ ਕੀਰ੍ਤਿਤਃ ਵਸਂਤਿ ਪਤ੍ਤਨੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਾ ਯਤ੍ਰ ਸਂਵਸੇਤ੍
ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ, ਪਿੰਡ ਜਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਤੇ ਵੱਸੇ, ਜਿੱਥੇ ਵਿਵਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੋਵੇ।
ਯਥਾਰ੍ਕਹੀਨਂ ਦਿਵਸਸ਼੍ਚਂਦ੍ਰਹੀਨਾ ਯਥਾ ਨਿਸ਼ਾ
ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ...
ਯਦ੍ਗृਹੇ ਨੈਵ ਸ਼ਿਸ਼ਵੋ ਨ ਰਰਾਜ ਗृਹਂ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਤਥੈਵ ਸੋਦਰ ਗੇਹੇ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪੁष੍ਕਰਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍
ਜਿਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਉਹ ਘਰ ਕਦੇ ਚਮਕਦਾ ਨਹੀਂ; ਇੰਝ ਹੀ ਭਰਾ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵਰਗਾ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
ਅਙ੍ਕਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਯਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਪਾਪਾਤ੍ਪੁਰੁषੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਤ੍ਯਯਾ
ਅੰਕ ਮਹਾਤਮ ਦਾ ਵਰਣਨ: ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਤृਤੀਯਂ ਸ਼ੈਵਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਤਤੋ ਭਾਗਵਤਂ ਪਰਮ੍
ਤੀਜਾ ਸ਼ੈਵ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਫਿਰ ਭਗਵਤ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ।
ਅਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯੇ ਚ ਮਾਤ੍ਸ੍ਯੋਕ੍ਤਂ ਵੈष੍ਣਵਂ ਚ ਭਵਿष੍ਯਕਮ੍
ਜਦੋਂ ਸਮਰਥਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮਤਸਯ, ਵੈਸ਼ਨਵ ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਵਾਲੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਪਰਾਸ਼ਰਮਤਂ ਗृਹ੍ਯਂ ਗੋਭਿਲੋਕ੍ਤਾਨਿ ਯਾਨਿ ਚ
ਪਰਾਸ਼ਰ ਦੀ ਰਾਏ ਅਤੇ ਜੋ ਗੋਭਿਲ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, ਉਹ ਸਿੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਅਂਤਰੇਣਾਗਤੇ ਮਰ੍ਤ੍ਯੇ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਨਾਧ੍ਯਾਪਯੇਤ੍ਕ੍ਵਚਿਤ੍
ਜਦ ਤੱਕ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪ ਨਾ ਆ ਜਾਵੇ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਨਾ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਵੇ।
ਮਂਡੂਕੇ ਪਂਚਰਾਤ੍ਰਂ ਤੁ ਸਰ੍ਪੇ ਰਾਤ੍ਰਿਚਤੁष੍ਟਯਮ੍
ਮੰਡੂਕ ਲਈ ਪੰਚਰਾਤਰ, ਤੇ ਸੱਪ ਲਈ ਚਾਰ ਰਾਤਾਂ ਦਾ ਨਿਯਮ ਹੈ।
ਮਾਸਮੇਕਂ ਖਰੇ ਕਾਕੇ ਸ੍ਥਾਨਤ੍ਯਾਗਾਨ੍ਨ ਕੁਤ੍ਰਚਿਤ੍
ਖੋਤੇ ਜਾਂ ਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ, ਪਰ ਥਾਂ ਬਦਲਣ ਕਰਕੇ ਕਦੇ ਨਹੀਂ।
ਤ੍ਰਿਰਾਤ੍ਰਮਪਿ ਮਾਰ੍ਜਾਰੇ ਨਕੁਲੇ ਮੂषਕੇ ਖਰੇ
ਬਿੱਲੀ, ਨੇਵਲੇ, ਚੂਹੇ ਜਾਂ ਖੋਤੇ ਲਈ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਵੀ ਨਿਯਮ ਹਨ।
ਅਧ੍ਯਾਪਯੇਦ੍ਗੁਰੋਃ ਪੁਤ੍ਰਂ ਜ੍ਞਾਨਿਨਂ ਧਾਰ੍ਮਿਕਂ ਸ਼ੁਚਿਮ੍
ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ, ਗਿਆਨਵਾਨ, ਧਰਮੀ ਤੇ ਸੁੱਚੇ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਅਧ੍ਯਾਤ੍ਮਾਧ੍ਯਾਪਯੇਦੇਭ੍ਯਃ ਸ਼ਠਂ ਪਾਪਹਰਂ ਦ੍ਵਿषਮ੍ 2.1.8.
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਤਮਕ ਗਿਆਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਚਲਾਕ, ਪਾਪੀ ਜਾਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਨਹੀਂ।
ਨਿਰਰ੍ਥਕਂ ਮਂਥਰਂ ਚ ਵਿਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषੁਮਯਾਜਕਮ੍
ਜੋ ਨਿਕੰਮਾ, ਆਲਸੀ, ਨਾ ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਯਜਨਾ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਨਿਂਦਕਂ ਚਾਵਿਧਿਜ੍ਞਂ ਚ ਦੂਰਤਃ ਪਰਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍
ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜਾਂ ਰੀਤ-ਰਿਵਾਜ ਨਾ ਜਾਣਣ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਵਿਦ੍ਯਯਾ ਸਹ ਮਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਨ ਦਦ੍ਯਾਚ੍ਚ ਪृਥਗ੍ਜਨੇ
ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਹੀ ਜੀਵਨ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਨੂੰ ਅਜਨਬੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ।
ਮਾ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਭਕ੍ਤਿਹੀਨਾਯ ਦੁਰ੍ਜਨਾਯ ਦੁਰਾਤ੍ਮਨੇ
ਜੋ ਭਗਤੀ ਤੋਂ ਖਾਲੀ, ਮਾੜਾ ਜਾਂ ਮੰਦੇ ਮਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ।
ਸਾਰ੍ਥਕਾਯ ਵਿਧਿਜ੍ਞਾਯ ਸਾਧਵੇ ਦੇਹਿ ਸਤ੍ਤਮ
ਜੋ ਯੋਗ, ਨਿਯਮ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਭਲੇ ਮਨੁੱਖ।
ਤਯੋਰੇਕਤਰੋ ਗਚ੍ਛੇਦਚਿਰੇਣ ਯਮਕ੍ਸ਼ਯਮ੍
ਉਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਜਲਦੀ ਯਮ ਦੇ ਘਰ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ ਯਾਤਿ ਨਰਕਂ ਘੋਰਂ ਵਿਦ੍ਯਾਵਰ੍ਜ੍ਯਃ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜਿਸ ਕੋਲ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਵਿਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਅਗਿਆਨੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਾਨਮਾਦੌ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯਾਥ ਤਤੋऽਧੀਯੀਤ ਸੁਵ੍ਰਤਃ
ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਆਦਰ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਚੰਗਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰੇ।
ਚੂਤਭੋਗਸਮਭ੍ਯਾਸਾਦ੍ਦਰਿਦ੍ਰਸ਼੍ਚਾਭਿਜਾਯਤੇ
ਅੰਬ ਖਾਣ ਦੀ ਆਦਤ ਪਾਉਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਗਰੀਬ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਿਧਿਭਾਗਸਮਭ੍ਯਾਸਾਜ੍ਜਾਯਤੇ ਨਾਰਕੇ ਕੁਲੇ 2.1.8.
ਖਜ਼ਾਨਾ ਵੰਡਣ ਦੀ ਆਦਤ ਪਾਉਣ ਨਾਲ ਨਰਕ ਵਾਲੇ ਘਰ ਵਿਚ ਜਨਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਮ੍ਲੇਚ੍ਛੋਕ੍ਤਾਨਿ ਮਹਿਮ੍ਨਾਨਿ ਨਾਭ੍ਯਸੇਦ੍ਦੂਰਤਸ੍ਤ੍ਯਜੇਤ੍
ਵਿਦੇਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਕਹੀ ਗਈਆਂ ਗੱਲਾਂ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਵਲ ਕਦੇ ਨਾ ਜਾਵੋ, ਸਦਾ ਦੂਰ ਹੀ ਰਹੋ।
ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਯਿਤ੍ਵਾ ਸ ਗੁਰੁਰ੍ਭਵੇਜ੍ਜਾਨਪ੍ਰਦਃ ਪਿਤਾ
ਜੋ ਗੁਰੂ ਸਹੀ ਰਸਤਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗਿਆਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਨਿਗਮਾਨਾਂ ਜ੍ਯੋਤਿषਾਣਾਂ ਵੇਦਾਨਾਂ ਨਾਟਕਸ੍ਯ ਚ
ਵੇਦਾਂ, ਜੋਤਿਸ਼ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ, ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਅਤੇ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ,
ਵੇਦਾਨਾਂ ਧਰ੍ਭਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਾਂ ਪੁਰਾਣਾਨਾਂ ਤਥੈਵ ਚ
ਵੇਦਾਂ, ਧਰਭਾ ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਦਿਆ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ,
ਭਾਗਾਵਸਾਨੇ ਕਥਿਤਃ ਪੁਰਾਣਾਧ੍ਯਾਯ ਏਵ ਚ
ਭਾਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਣੇ ਦੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਵ੍ਯਵਹਾਰਸ਼੍ਚਾਰ੍ਥਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਮਸ਼੍ਵਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਚੈਵ ਹਿ
ਕਾਨੂੰਨੀ ਕੰਮ, ਧਨ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਵਿਦਿਆ,