ਅਸ਼ੋਚੇऽਪਿ ਦਰਿਦ੍ਰਃ ਸ੍ਯਾਜ੍ਜਨ੍ਮਾਹੇ ਚਾਯੁषਃ ਕ੍ਸ਼ਯਃ
ਜੇਕਰ ਉਹ ਦੁੱਖੀ ਨਹੀਂ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਗਰੀਬ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਨਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਮਰ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਦ੍ਰੁਤਲੇਖੀ ਚ ਤੇਜਸ੍ਵੀ ਯੋ ਲੇਖਯਤਿ ਲੇਖਕਃ
ਜੋ ਲੇਖਕ ਤੇਜ਼ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਲਿਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਬਲ ਲੇਖਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਲਿਪਿਯੁਕ੍ਤਃ ਸਮਾਯੁਕ੍ਤਃ ਏਵਾਗਮਲੇਖਕਃ
ਜੋ ਲਿਪੀ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਤੇ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲਿਖਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚਾ ਲੇਖਕ ਹੈ।
ਕਾਮਰੂਪਾਕ੍ਸ਼ਰੈਰ੍ਵਾਪਿ ਯਾਵਚ੍ਚ ਸਂਹਿਤਾਗਣਃ
ਚਾਹੇ ਅੱਖਰ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਬਣੇ ਹੋਣ, ਜਦ ਤੱਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਹੈ,
ਯਾਵਦਕ੍ਸ਼ਰਸਂਸ੍ਥਾਨਂ ਤਾਵਤ੍ਸ੍ਵਰ੍ਗੇ ਮਹੀਯਤੇ
ਜਦ ਤੱਕ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਟਿਕੀ ਰਹੇ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਸਵਰਗ ਵਿਚ ਇਜ਼ਤ ਮਿਲਦੀ ਰਹੇ।
ਲਿਖਿਤ੍ਵਾ ਯਸ੍ਤੁ ਪਾਪਾਤ੍ਮਾ ਯਾਵਦਕ੍ਸ਼ਰ ਸਂਖ੍ਯਯਾ
ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਪਾਪੀ ਮਨ ਨਾਲ, ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਲਿਖਦਾ ਹੈ,
ਕੁਟੁਂਬਭਰਣਾਰ੍ਥਂ ਤੁ ਗृਹ੍ਣੀਯਾਦ੍ਵਾਪਿ ਵੇਤਨਮ੍
ਜੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਰੋਟੀ ਲਈ ਮਜਦੂਰੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ,
ਪਤਿਤੈਰਂਤ੍ਯਜੈਰ੍ਮ੍ਲੇਚ੍ਛੈ ਰੋਗੀ ਕੁष੍ਠੀ ਕ੍ਸ਼ਯੀ ਤਥਾ
ਜੇ ਇਹ ਗਿਰੇ ਹੋਏ, ਬਾਹਰਲੇ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਜਾਂ ਰੋਗੀ, ਕੋੜੀ ਜਾਂ ਖੁੰਝੇ ਲਿਖਦੇ ਹਨ,
ਏਤੈਰ੍ਵਿਲਿਖਿਤਂ ਯਚ੍ਚ ਧਾਰਯੇਨ੍ਨ ਗृਹਾਸ਼੍ਰਮੀ 2.1.7.
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਕੋਈ ਵੀ ਗ੍ਰੰਥ ਘਰਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਹੀਨਾਂਗਾ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਚੈਵ ਪੁਸ੍ਤਕਂ ਮਾਨਹੀਨਕਮ੍
ਜੋ ਮੂਰਤੀ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਅਧੂਰੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਜੋ ਪੁਸਤਕ ਠੀਕ ਮਾਪ ਦੀ ਨਾ ਹੋਵੇ,
ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦਗੁਲੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਪੁਸ੍ਤਕੋਤ੍ਤਮਮ੍
ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਪੁਸਤਕ ਬਤੀ-ਦੋ ਜੋੜਾਂ ਨਾਲ ਬਣਾਈ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਚਤੁਵਿਸ਼ਾਂਗੁਲਂ ਯਚ੍ਚ ਤਦ੍ਵੈ ਸ੍ਵਧਨਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਪੁਸਤਕ ਚੌਵੀ-ਚੋਂਗਲ ਮਾਪ ਦੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਧਨ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅष੍ਟਾਂਗੁਲਂ ਭਵੇਦ੍ਯਚ੍ਚ ਤਤ੍ਕਨਿष੍ਠਮਿਹੋਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਪੁਸਤਕ ਅੱਠ-ਚੋਂਗਲ ਮਾਪ ਦੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਘੱਟ ਦਰਜੇ ਦੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਾਡਿਤਾ ਜਲਪਤ੍ਰੇ ਚ ਅਥ ਵਾ ਚਾਗੁਰੁਤ੍ਵਚਿ
ਜੋ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ 'ਤੇ ਜਾਂ ਅਗਰੂ ਦੀ ਛਾਲ 'ਤੇ ਪੀਟੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ,
ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਂਗੁਲਕਂ ਯਚ੍ਚ ਭੂਰ੍ਜਤੈਡਾਦਿਨਿਰ੍ਮਿਤਮ੍
ਜੋ ਪੁਸਤਕ ਬਾਰਾਂ-ਚੋਂਗਲ ਮਾਪ ਦੀ ਹੋਵੇ, ਭੂਰਜ ਜਾਂ ਹੋਰ ਸਮਾਨ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੋਈ,
ਹਸ੍ਤਸਂਸ੍ਥਾਪਿਤੇ ਤਸ੍ਯ ਤੇਨਾਯੁष੍ਯਕਰਂ ਭਵੇਤ੍
ਜਦ ਉਹ ਹੱਥ ਵਿਚ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਮਰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਵਰ੍ਗਮਾਰ੍ਗਸ੍ਯ ਗਮਨੇ ਭਾਰਤੇ ਚ ਤਦਰ੍ਧਕਮ੍
ਸਵਰਗ ਦੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਚੱਲਣ ਲਈ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮਾਪ ਅੱਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਯੁਗੇਯੁਗੇ ਪਾਦਹੀਨਂ ਧਰ੍ਮਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਯਥਾਰੁਚਿ
ਹਰ ਯੁਗ ਵਿਚ, ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਧਰਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਪੂਰਾ ਨਾ ਹੋਵੇ।
ਜੈਮਿਨਿਂ ਚ ਤਤੋ ਵ੍ਯਾਸਂ ਸ਼ਂਕਰਂ ਚ ਤਥਾ ਹਰਿਮ੍ । 2.1.7.
ਫਿਰ ਜੈਮਿਨੀ, ਵਿਆਸ, ਸ਼ੰਕਰ ਅਤੇ ਹਰੀ ਦਾ ਵੀ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤਃ ਪ੍ਰਵਾਚਯੇਦ੍ਵਿਪ੍ਰੋ ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਕੋਵਿਦਃ
ਫਿਰ, ਜੋ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਸਮਝ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਗਿਆਨੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਪਾਠ ਕਰੇ।
ਅਸਂਯੁਕ੍ਤਾਕ੍ਸ਼ਰਪਦਂ ਸ੍ਪष੍ਟਭਾਗਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍
ਉਹ ਅੱਖਰ ਤੇ ਸ਼ਬਦ ਸਾਫ਼ ਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਅਰਥ ਵਾਲੇ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਨਾ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਵਰਤੇ।
ਸਾਮਗਾਥਾਃ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਰਾਗਯੁਕ੍ਤਾਂਤਰਂ ਪਠੇਤ੍
ਸਾਮ ਗੀਤਾਂ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਹ ਰਾਗ ਦੇ ਨਾਲ ਪਾਠ ਕਰੇ।
ਸ਼੍ਰੀਰਾਗਸ਼੍ਚੈਵ ਹਿਲ੍ਲੋਲਰਾਗੋ ਵਾਜਾਵਿਕਸ੍ਤਥਾ
ਸ਼੍ਰੀਰਾਗ, ਹਿਲੋਲ ਰਾਗ ਅਤੇ ਵਾਜਾਵਿਕ ਰਾਗ ਵਰਤੇ ਜਾਣ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯੋ ਵੈਸ਼੍ਯਃ ਸ਼ੂਦ੍ਰਸ਼੍ਚਾਪਿ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ ਪਾਪੈਃ ਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਮਹਾਪੁਣ੍ਯਂ ਚ ਵਿਂਦਤਿ
ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖੱਤਰੀ, ਵੈਸ਼ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸ਼ੂਦਰ, ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਣਾਂ ਪੁਰਤੋ ਵੈਸ਼੍ਯੋ ਵੈਸ਼੍ਯਾਨਾਂ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਃ ਪਰਃ
ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵੈਸ਼, ਵੈਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਖੱਤਰੀ ਹੋਵੇ।
ਨ ਸ਼ੂਦ੍ਰਃ ਕਥਯੇਦ੍ਧਰ੍ਮਾਂਸ੍ਤਪਅਧ੍ਯਾਪਨੇ ਤਥਾ
ਸ਼ੂਦਰ ਨੂੰ ਨਾ ਤਾਂ ਧਰਮ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਤਪ ਕਰਨਾ, ਨਾ ਪਾਠ ਕਰਾਉਣਾ।
ਸ਼ੂਦ੍ਰੇਣਾਧਿਗਤਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਵਿਸ਼ੇषਾਚ੍ਛਬ੍ਦਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਸ਼ੂਦਰ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਸ਼੍ਵਸ਼ृਗਾਲਖਰੀਕ੍ਸ਼ੀਰਮਪੇਯਂ ਹਿ ਯਥਾ ਭਵੇਤ੍
ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ...
ਅਮੇਧ੍ਯਂ ਸ਼ੁਧ੍ਯਤੇ ਤੋਯੈਃ ਸ਼ੂਦ੍ਰਃ ਸ਼੍ਰੋਤਾ ਹਿ ਸ਼ੁਧ੍ਯਤਿ 2.1.7.
ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਅਸ਼ੁੱਧ ਚੀਜ਼ਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਸ਼ੂਦਰ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਃ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਉਦ੍ਦਿਸ਼ੇਦ੍ਧਰ੍ਮਂ ਤਥਾ ਚਾਗਮਵੈਦਿਕਮ੍
ਤਾਂ...