ਮੋਕ੍ਸ਼ਚਿਨ੍ਤਾਮਤਿਕ੍ਰਮ੍ਯ ਯੋऽਨ੍ਯਚਿਨ੍ਤਾਪਰਿਸ਼੍ਰਮਃ 2.1.5.
ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਸੋਚ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰ ਕੰਮਾਂ 'ਚ ਮਿਹਨਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—
ਪ੍ਰਯਾਗੇ ਵਿਦ੍ਯਮਾਨੇऽਪਿ ਯੋऽਨ੍ਯਤ੍ਰ ਸ੍ਨਾਨਮਾਚਰੇਤ੍
ਪ੍ਰਯਾਗ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਜੋ ਹੋਰ ਥਾਂ ਨ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ—
ਆਯੁषਸ੍ਤੁ ਕ੍ਸ਼ਯਾਰ੍ਥਾਯ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇਯਮृषਿਸਂਮਤਃ
ਇਹ ਆਯੁ ਦੀ ਘਟਾਓ ਲਈ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤਰ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਬਹੂਨਿ ਪੁਸ੍ਤਕਾਨੀਹ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਚ
ਇੱਥੇ ਕਈ ਪੁਸਤਕਾਂ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਾਸਤਰ ਹਨ।
ਬਲੇਨ ਚ੍ਛਲਛਦ੍ਮੇਨ ਉਪਾਯੇਨ ਪ੍ਰਬਂਧਨਮ੍
ਤਾਕਤ, ਛਲ, ਢੰਗ ਤੇ ਯੋਜਨਾ ਨਾਲ—
ਮਧੁਰਾਨ੍ਨਂ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਪ੍ਯ ਦੈਵੇ ਪਿਤ੍ਰ੍ਯੇ ਚ ਕਰ੍ਮਣਿ
ਮਿੱਠਾ ਖਾਣਾ, ਦੈਵੀ ਤੇ ਪਿਤਰ ਕਰਮਾਂ 'ਚ ਰੱਖ ਕੇ—
ਕृਪਣਃ ਸ ਤੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਨ ਸ੍ਵਰ੍ਗੀ ਨ ਚ ਮੋਕ੍ਸ਼ਭਾਕ੍
ਉਹ ਕੰਜੂਸ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਨਾ ਉਹ ਸਵਰਗ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਮੁਕਤੀ।
ਸ ਏਵ ਕृਪਣਃ ਖ੍ਯਾਤਃ ਸਰ੍ਵਧਰ੍ਮਬਹਿष੍ਕृਤਃ
ਉਹੀ ਕੰਜੂਸ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਪਿਤृਮਾਤृਗੁਰੁਤ੍ਯਾਗੀ ਸ਼ੌਚਾਚਾਰਵਿਵਰ੍ਜਿਤਃ
ਜੋ ਪਿਤਾ, ਮਾਂ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਅਤੇ ਚੰਗਾ ਵਿਵਹਾਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਜੀਵਤ੍ਪਿਤृਪਰਿਤ੍ਯਕ੍ਤਂ ਸੁਤਂ ਸੇਵਨ੍ਨ ਵਾ ਕ੍ਵਚਿਤ੍
ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਜੀਉਂਦੇ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਉਣਮੱਤਲੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇ ਜਾਂ ਨਾ ਕਰੇ।
ਸਾਧ੍ਵਾਚਾਰਂ ਚ ਪ੍ਰਚ੍ਛਾਯ ਸੇਵਨਂ ਚਾਪਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯੇਤ੍ 2.1.5.
ਚੰਗਾ ਵਿਵਹਾਰ ਦਿਖਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਆਦਰ ਵੀ ਦਿਖਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਜੀਵੇਦ੍ਦੇਵਲਵृਤ੍ਤਿਰ੍ਯਃ ਭਾਰ੍ਯਾਵਿਪਣਜੀਵਕਃ
ਜੋ ਮੰਦਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਵੇਚ ਕੇ ਜੀਵਨ ਗੁਜਾਰਦਾ ਹੈ।
षਡੇਵ ਨष੍ਟਾਃ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇ ਚ ਨ ਸ੍ਵਰ੍ਗਮੋਕ੍ਸ਼ਭਾਗਿਨਃ
ਇਹ ਛੇ ਲੋਕ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਾਂ ਸੁਵਰਗ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਨਾਂ ਮੁਕਤੀ।
ਭ੍ਰੁਕੁਟੀਕੁਟਿਲਃ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋ ਰੁष੍ਟਃ ਪਂਚਵਿਧੋਦਿਤਃ
ਜੋ ਭੌਂਹਾਂ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਵਕਰੀ ਸੋਚ ਵਾਲਾ, ਗੁੱਸੇ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਪੰਜ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਰੋਸ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ।
ਨਿਦ੍ਰਾਲੁਰ੍ਵ੍ਯਸਨਾਸਕ੍ਤੋ ਮਦ੍ਯਪਃ ਸ੍ਰ੍ਤ੍ਰੀਨਿषੇਵਕਃ
ਜੋ ਨੀਂਦ ਦਾ ਆਦੀ, ਬੁਰੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ, ਸ਼ਰਾਬੀ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਏਕਾਕੀ ਮਿष੍ਟਮਸ਼੍ਨਾਤਿ ਵਂਚਕਃ ਸਾਧੁਨਿਂਦਕਃ
ਜੋ ਮਿੱਠਾ ਖਾਣਾ ਇਕੱਲਾ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਨਿਗਮਾਗਮਤਂਤ੍ਰਾਣਿ ਨਾਧ੍ਯਾਪਯਤਿ ਯੋ ਦ੍ਵਿਜਃ
ਜੋ ਦੁਜਾਤੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਵੇਦ, ਆਗਮ ਅਤੇ ਤੰਤਰ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦਾ।
ਸ਼੍ਰੁਤਿਃ ਸ੍ਮृਤਿਸ਼੍ਚ ਵਿਪ੍ਰਾਣਾਂ ਨਯਨੇ ਦ੍ਵੇ ਵਿਨਿਰ੍ਮਿਤੇ
ਵੇਦ ਅਤੇ ਸ੍ਰੁਤੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਦੋ ਅੱਖਾਂ ਵਾਂਗ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਵਿਵਾਦਃ ਸੋਦਰੈਃ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਪਿਤ੍ਰੋਰਪ੍ਰਿਯਕृਦ੍ਵਦੇਤ੍
ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਝਗੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਨਾਪਸੰਦ ਗੱਲਾਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਪਿਸ਼ੁਨੋ ਰਾਜਗਾਮੀ ਚ ਸ਼ੂਦ੍ਰਸੇਵਕ ਏਵ ਚ
ਜੋ ਚੁਗਲਖੋਰ ਹੈ, ਰਾਜਾ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪਕ੍ਵਾਨ੍ਨਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰਗੇਹੇ ਚ ਯੋ ਭੁਂਕ੍ਤੇ ਸਕृਦੇਵ ਵਾ ।। 2.1.5.
ਜੋ ਸ਼ੂਦਰ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪਕਿਆ ਹੋਇਆ ਖਾਣਾ ਇਕ ਵਾਰੀ ਵੀ ਖਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅष੍ਟਕੁष੍ਠਾਨ੍ਵਿਤਃ ਕੁष੍ਠੀ ਤ੍ਰਿਕੁष੍ਠੀ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਨਿਨ੍ਦਿਤਃ
ਜੋ ਅੱਠ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਕੋੜ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੈ, ਕੋੜੀ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਕੋੜ ਵਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿੰਦਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਕੀਟਵਦ੍ਭ੍ਰਮਣਂ ਯਸ੍ਯ ਕੁਵ੍ਯਾਪਾਰੀ ਕੁਪਂਡਿਤਃ
ਜਿਸ ਦੀ ਚਾਲ ਕੀੜੇ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜੋ ਗਲਤ ਵਪਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਝੂਠਾ ਪੰਡਿਤ ਹੈ।
ਅਵਿਮੁਕ੍ਤਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਯੋऽਨ੍ਯਦੇਸ਼ੇ ਵਸੇਚ੍ਚਿਰਮ੍
ਜੋ ਅਵਿਮੁਕਤ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕਪੋਲੇਨ ਹਿ ਸਂਯੁਕ੍ਤੋ ਭ੍ਰੁਕੁਟੀਕੁਟਿਲਾਨਨਃ
ਜਿਸ ਦਾ ਗਲ੍ਹਾ ਸੁਜਿਆ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਚਿਹਰਾ ਭੌਂਹਾਂ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਵਕਰਾ ਹੋਵੇ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਸ੍ਵਹਰਣਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਨृਪਦੇਵ ਸ੍ਵਮੇਵ ਚ
ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਰਾਜਾ ਜਾਂ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਜਾਇਦਾਦ ਚੋਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸਂਤਰ੍ਪਯਤਿ ਯੋऽਸ਼੍ਨਾਤਿ ਯਃ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਤਿ ਵਾ ਕ੍ਵਚਿਤ੍
ਜੋ ਕਦੇ ਵੀ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦਾ ਜਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜ਼ੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਅਕ੍ਸ਼ਰਾਭ੍ਯਾਸਨਿਰਤਃ ਪਠਤ੍ਯੇਵ ਨ ਬੁਧ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਉਚਾਰਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੜ੍ਹਦਾ ਤਾਂ ਹੈ ਪਰ ਸਮਝਦਾ ਨਹੀਂ।
ਵਦਤ੍ਯਨ੍ਯਤ੍ਕਰੋਤ੍ਯਨ੍ਯਦ੍ਗੁਰੁਦੇਵਾਗ੍ਰਤੋ ਯਤਃ
ਉਹ ਗੁਰੂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਗੱਲ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦੂਜੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
षਡ੍ਗੁਣਾਲਂਕृਤੇਃ ਸਾਧੋਰ੍ਦੋषਾਨ੍ਮृਗਯਤੇ ਖਲਃ
ਮੰਦ ਬੰਦਾ ਚੰਗੇ, ਛੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਔਗੁਣ ਲੱਭਦਾ ਹੈ।