ਅਨਭਿਵਾਦਿਨਾਂ ਵਿਪ੍ਰੇ ਦ੍ਵੇषਾਦਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਾਪਿ ਚ । 2.1.5.
ਜੋ ਕੋਈ spite ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਘਾਟ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ,
ਆਯੁਰ੍ਵृਦ੍ਧਿਰ੍ਯਸ਼ੋਰ੍ਵृਦ੍ਧਿਰ੍ਵृਦ੍ਧਿਰ੍ਵਿਦ੍ਯਾਧਨਸ੍ਯ ਚ
ਉਸ ਦੀ ਉਮਰ, ਇੱਜ਼ਤ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਧਨ ਘਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਨ ਵਿਪ੍ਰਪਾਦੋਦਕਕਰ੍ਦਮਾਨਿ ਨ ਵੇਦਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਪ੍ਰਤਿਗਰ੍ਜਿਤਾਨਿ
ਨਾ ਤਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦਾ ਮੈਲਾ ਪਾਣੀ, ਨਾ ਹੀ ਵੇਦ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ,
षਦ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਦੋषਮਾਹੁਰ੍ਨਰਾ ਨਰਕਭੀਰਵਃ
ਜੋ ਨਰਕ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਛੱਬੀ ਵਿਅਸਨ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।
ਤੇ ਸ੍ਵਰ੍ਗੇ ਪਿਤृਲੋਕੇ ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕੇष੍ਵਵਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਜੋ ਸੁਰਗ, ਪਿਤਰ ਲੋਕ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ,
ਅਨ੍ਯਥਾ ਨ ਵਸੇਦ੍ਵਾਸਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸ੍ਤੇਯੀ ਨ ਪਾਲਯੇਤ੍
ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਥੇ ਰਹਿਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਲਈ ਚੋਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ।
ਪਾਪਿष੍ਠੋ ਨष੍ਟਕष੍ਟੌ ਚ ਰੁष੍ਟੋ ਦੁष੍ਟਸ਼੍ਚ ਮੁਕ੍ਤਕਃ
ਸਭ ਤੋਂ ਪਾਪੀ, ਗੁੰਮ ਹੋਏ ਤੇ ਦੁਖੀ, ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ, ਮੰਦੇ ਤੇ ਛੁਟੇ ਹੋਏ,
ਚਣ੍ਡਃ ਖਣ੍ਡਸ਼੍ਚ ਵਕ੍ਤਾ ਚ ਦਤ੍ਤਸ੍ਯਾਪਹਰਸ੍ਤਥਾ
ਕਠੋਰ, ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ, ਵਾਦ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਜੋ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਵਾਪਸ ਲੈਂਦੇ ਹਨ,
ਮਲੀਮਸਸ਼੍ਚ ਤੇ ਦੋषਾਃ षਡ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਰਮੀ ਮਤਾਃ
ਅਤੇ ਮੈਲੇ, ਇਹ ਛੱਬੀ ਦੋਸ਼ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ृਣੁਧ੍ਵਂ ਦ੍ਵਿਜਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲਾਃ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇਸ੍ਮਿਨ੍ਬ੍ਰੁਵਤਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍
ਹੇ ਦੋਹਾਂ ਜਨਮਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਇਸ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਜੋ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।
ਪਸ਼ੁਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਸ਼੍ਚੈਵ ਕृਪਣੋਪਿ ਹਿ ਵੈ ਦ੍ਵਿਧਾ 2.1.5.
ਚੌਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਪਸ਼ੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕੰਜੂਸ ਵੀ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਕष੍ਟਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪਞ੍ਚਧਾ ਜ੍ਞੇਯੋ ਰੁष੍ਟੋਪਿ ਸ੍ਯਾਦ੍ਦ੍ਵਿਧਾ ਦ੍ਦ੍ਵਿਜਾਃ ।। ਦੁष੍ਟਃ ਸ੍ਯਾਤ੍षਡ੍ਵਿਧੋ ਜ੍ਞੇਯਃ ਪੁष੍ਟਸ਼੍ਚੈਵ ਭਵੇਦ੍ਦ੍ਵਿਧਾ
ਕਠੋਰ ਪੰਜ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲਾ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ, ਦੋਵੇਂ ਜਨਮਾਂ ਵਾਲੇ। ਮਾੜਾ ਛੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਪਾਲਿਆ ਹੋਇਆ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ।
ਹृष੍ਟਸ਼੍ਚਾष੍ਟਵਿਧਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਕੁਣ੍ਠਸ਼੍ਚੈਵ ਤ੍ਰਿਧੋਦਿਤਃ
ਖੁਸ਼ੀ ਵਾਲਾ ਅੱਠ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮੰਦਾ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਦ੍ਵੌ ਚਣ੍ਡੌ ਚਪਲਸ਼੍ਚੈਕਾਵਣ੍ਡਚਣ੍ਡੋ ਦ੍ਵਿਗੁਰ੍ਭਵੇਤ੍
ਦੋ ਜੰਗਲੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਚੰਚਲ ਇਕ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅੰਨ੍ਹਾ-ਜੰਗਲੀ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਵਾਚਾਲਸ਼੍ਚ ਕਦਰ੍ਯਸ਼੍ਚ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ਤ੍ਰਿਭਿਰੁਦਾਹृਤਃ
ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਕੰਜੂਸ, ਦੋਵੇਂ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੇ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
ਦ੍ਵਾਵੇਕੌ ਚਤੁਰਸ਼੍ਚੈਵ ਸ੍ਤੇਯੀ ਚੈਕਵਿਧੋ ਭਵੇਤ੍
ਦੋ ਇਕ-ਇਕ ਹਨ, ਤੇ ਚਾਰ ਵੀ ਹਨ; ਚੋਰ ਇਕ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸਮ੍ਯਗ੍ਯਸ੍ਯ ਪਰਿਜ੍ਞਾਨਂ ਨਰੋ ਦੇਵਤ੍ਵਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍
ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਸਮਝ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਦਰਜਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਉਚ੍ਚਾਸਨਂ ਗੁਰੋਰਗ੍ਰੇ ਤੀਰ੍ਥਯਾਤ੍ਰਾਂ ਕਰੋਤਿ ਯਃ
ਜੋ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉੱਚੀ ਸੀਟ 'ਤੇ ਬੈਠਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ—
ਨਿਮਜ੍ਜ੍ਯ ਤੀਰ੍ਥੇ ਵਿਧਿਵਦ੍ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਧਰ੍ਮੇਣ ਵਰ੍ਤਯਨ੍
ਤੀਰਥ 'ਚ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਡੁੱਬ ਕੇ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਿਵਾਜਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਵਨ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ—
ਵਾਚੈਵ ਮਧੁਰਾ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਣਾ ਹृਦਿ ਹਾਲਾਹਲਂ ਵਿषਮ੍
ਉਸ ਦੀ ਬੋਲੀ ਮਿੱਠੀ ਤੇ ਨਰਮ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਦਿਲ 'ਚ ਹਾਲਾਹਲ ਜਿਹਾ ਜ਼ਹਰ ਹੋਵੇ।
ਮੋਕ੍ਸ਼ਚਿਨ੍ਤਾਮਤਿਕ੍ਰਮ੍ਯ ਯੋऽਨ੍ਯਚਿਨ੍ਤਾਪਰਿਸ਼੍ਰਮਃ 2.1.5.
ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਸੋਚ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰ ਕੰਮਾਂ 'ਚ ਮਿਹਨਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—
ਪ੍ਰਯਾਗੇ ਵਿਦ੍ਯਮਾਨੇऽਪਿ ਯੋऽਨ੍ਯਤ੍ਰ ਸ੍ਨਾਨਮਾਚਰੇਤ੍
ਪ੍ਰਯਾਗ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਜੋ ਹੋਰ ਥਾਂ ਨ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ—
ਆਯੁषਸ੍ਤੁ ਕ੍ਸ਼ਯਾਰ੍ਥਾਯ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇਯਮृषਿਸਂਮਤਃ
ਇਹ ਆਯੁ ਦੀ ਘਟਾਓ ਲਈ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤਰ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਬਹੂਨਿ ਪੁਸ੍ਤਕਾਨੀਹ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਚ
ਇੱਥੇ ਕਈ ਪੁਸਤਕਾਂ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਾਸਤਰ ਹਨ।
ਬਲੇਨ ਚ੍ਛਲਛਦ੍ਮੇਨ ਉਪਾਯੇਨ ਪ੍ਰਬਂਧਨਮ੍
ਤਾਕਤ, ਛਲ, ਢੰਗ ਤੇ ਯੋਜਨਾ ਨਾਲ—
ਮਧੁਰਾਨ੍ਨਂ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਪ੍ਯ ਦੈਵੇ ਪਿਤ੍ਰ੍ਯੇ ਚ ਕਰ੍ਮਣਿ
ਮਿੱਠਾ ਖਾਣਾ, ਦੈਵੀ ਤੇ ਪਿਤਰ ਕਰਮਾਂ 'ਚ ਰੱਖ ਕੇ—
ਕृਪਣਃ ਸ ਤੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਨ ਸ੍ਵਰ੍ਗੀ ਨ ਚ ਮੋਕ੍ਸ਼ਭਾਕ੍
ਉਹ ਕੰਜੂਸ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਨਾ ਉਹ ਸਵਰਗ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਮੁਕਤੀ।
ਸ ਏਵ ਕृਪਣਃ ਖ੍ਯਾਤਃ ਸਰ੍ਵਧਰ੍ਮਬਹਿष੍ਕृਤਃ
ਉਹੀ ਕੰਜੂਸ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਪਿਤृਮਾਤृਗੁਰੁਤ੍ਯਾਗੀ ਸ਼ੌਚਾਚਾਰਵਿਵਰ੍ਜਿਤਃ
ਜੋ ਪਿਤਾ, ਮਾਂ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਅਤੇ ਚੰਗਾ ਵਿਵਹਾਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਜੀਵਤ੍ਪਿਤृਪਰਿਤ੍ਯਕ੍ਤਂ ਸੁਤਂ ਸੇਵਨ੍ਨ ਵਾ ਕ੍ਵਚਿਤ੍
ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਜੀਉਂਦੇ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਉਣਮੱਤਲੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇ ਜਾਂ ਨਾ ਕਰੇ।