ਕ੍ਸ਼ੀਰੋਦੇਕ੍ਸ਼ੁਰਸੋਦੋऽਥ ਕ੍ਸ਼ਾਰੋਦਸ਼੍ਚ ਘृਤੋਦਕਃ
ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਦੁੱਧ, ਗੰਨੇ ਦੇ ਰਸ, ਖਾਰਾ ਪਾਣੀ ਤੇ ਘਿਉਂ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਪਂਚਾਸ਼ਤ੍ਕੋਟਿਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਾ ਸਮੁਦ੍ਰਵਲਯਾ ਸ੍ਮृਤਾ
ਹਰ ਇਕ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਘੇਰਾ ਪੰਜ ਕਰੋੜ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਜਂਬੂਦ੍ਵੀਪਃ ਸਮਸ੍ਤਾਨਾਂ ਦ੍ਵੀਪਾਨਾਂ ਮਧ੍ਯਤਃ ਸ਼ੁਭਃ
ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਸਭ ਟਾਪੂਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੁਭਾਗਾ ਹੈ।
ਚਤੁਰਾਸ਼ੀਤਿਸਾਹਸ੍ਰਯੋਜਨੈਰਸ੍ਯ ਚੋਚ੍ਛ੍ਰਯਃ
ਇਸ ਦੀ ਉਚਾਈ ਚੌਰਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਹੈ।
ਮੂਲੇ षੋਡਸ਼ਸਾਹਸ੍ਰਂ ਵਿਸ੍ਤਾਰਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਤਃ
ਇਸ ਦੇ ਮੂਲ 'ਤੇ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਚੌੜਾਈ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਹੈ।
ਹਿਮਵਾਨ੍ਹਿਮਕੂਟਸ਼੍ਚ ਨਿषਧਸ੍ਤ ਸ੍ਯ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ
ਹਿਮਵਾਨ, ਹਿਮਕੂਟ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਧ ਇਸ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਹਨ।
ਲਕ੍ਸ਼ਪ੍ਰਮਾਣੌ ਦ੍ਵੌ ਮਧ੍ਯੇ ਦਸ਼ਹੀਨਾਸ੍ਤਥਾਪਰੇ ।।2.1.4.
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਦੀ ਮਾਪ ਲੱਖ ਲੱਖ ਹੈ, ਤੇ ਹੋਰ ਦੱਸ ਘੱਟ ਹਨ।
ਭਾਰਤਂ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਂ ਵਰ੍षਂ ਤਤਃ ਕਿਂਪੁਰੁषਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਭਾਰਤ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਦਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਚਂਪਕਂ ਚੋਤ੍ਤਰਂ ਵਰ੍षਂ ਤਥੈਵਾਸ਼੍ਵਹਿਰਣ੍ਮਯਮ੍
ਚੰਪਕ ਉੱਤਰੀ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਤੇ ਅਸ਼ਵਹਿਰਣਮਯ ਵੀ।
ਨਵਸਾਹਸ੍ਰਮੇਕੈਕਮੇਤੇषਾਂ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮਾਃ
ਹਰ ਇਕ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨੌ ਹਜ਼ਾਰ ਹੈ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੁਇਜੋ।
ਮੇਰੋਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦਿਸ਼ਸ੍ਤਤ੍ਰ ਨਵਸਾਹਸ੍ਰਵਿष੍ਕृਤਮ੍
ਮੈਰੂ ਦੇ ਚਾਰ ਪਾਸਿਆਂ ਉੱਥੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਨੌ ਹਜ਼ਾਰ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਵਿष੍ਕਂਭਾ ਰਚਿਤਾ ਮੇਰੋਰ੍ਯੋਜਨਾਯੁਤਮੁਚ੍ਛ੍ਰਿਤਾਃ
ਮੈਰੂ ਦੇ ਥੰਮ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜੋ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਉੱਚੇ ਹਨ।
ਵਿਪੁਲਃ ਪਸ਼੍ਚਿਮੇ ਭਾਗੇ ਸੁਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼੍ਚੋਤ੍ਤਰੇ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਵਿਪੁਲ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਤੇ ਸੁਪਾਰਸ਼ਵ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਜਂਬੂਦ੍ਵੀਪਸ੍ਯ ਸਾ ਜਂਬੂਰ੍ਨਾਮਹੇਤੋਰ੍ਮਹਰ੍षਯਃ
ਮਹਾਰਿਸ਼ੀਆਂ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਦਾ ਨਾਮ ਜੰਬੂ ਰੁੱਖ ਕਰਕੇ ਪਿਆ।
ਪਤਂਤਿ ਭੂਭृਤਃ ਪृष੍ਠੇ ਸ਼ੀਰ੍ਯਮਾਣਾਨਿ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ
ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਪਹਾੜ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਖੁਦ ਹੀ ਢਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਰਿਤ੍ਤੁ ਵਰ੍ਤਤੇ ਸਾਪਿ ਪੀਯਤੇ ਤਤ੍ਰ ਵਾਸਿਭਿਃ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਾਃ ਸ੍ਵਚ੍ਛਮਨਸੋ ਨਰਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਭਵਨ੍ਤਿ ਵੈ
ਉੱਥੇ ਇਕ ਦਰਿਆ ਵਗਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਪਾਣੀ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਪੀਂਦੇ ਹਨ; ਉੱਥੇ ਜਨਮੇ ਲੋਕ ਮਨੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਤੀਰਸੂਤ੍ਰਂ ਸਮਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਵਾਯੁਨਾ ਚ ਵਿਸ਼ੋषਿਤਮ੍ 2.1.4.
ਸਿੱਧੀ ਕੰਢ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਜੋ ਹਵਾ ਨਾਲ ਸੁੱਕ ਚੁੱਕੀ ਸੀ।
ਭਦ੍ਰਾਸ਼੍ਵਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਤੋ ਮੇਰੋਃ ਕੇਤੁਮਾਲਸ਼੍ਚ ਪਸ਼੍ਚਿਮੇ
ਮੇਰੂ ਦੇ ਇਕ ਪਾਸੇ ਭਦ੍ਰਾਸ਼ਵ ਹੈ, ਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਕੇਤੁਮਾਲਾ ਹੈ।
ਮੇਰੋਰੁਪਰਿ ਵਿਪ੍ਰੇਂਦ੍ਰਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸ੍ਥਾਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਮੇਰੂ ਦੇ ਉੱਤੇ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਥਾਂ ਹੈ।
ਤਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਵੈष੍ਣਵੋ ਲੋਕੋ ਦੁਗਾਰ੍ਲੋਕਸ੍ਤਦੂਰ੍ਧ੍ਵਤਃ
ਉਸ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਲੋਕ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਤੇ ਦੁਰਗਾ ਦਾ ਲੋਕ ਹੈ।
ਭਕ੍ਤਸ੍ਥਾਨਂ ਤਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਚ ਦੇਵੋ ਹਿ ਭਗਵਾਨ੍ਰਵਿਃ ਰਾਸ਼ਿਚਕ੍ਰੇ ਚ ਭ੍ਰਮਤਿ ਮੇਰੋਰੁਪਰਿ ਸਤ੍ਤਮਾਃ
ਉਸ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਭਗਤਾਂ ਦਾ ਥਾਂ ਹੈ, ਤੇ ਉਥੇ ਭਗਵਾਨ ਰਵੀ, ਮੇਰੂ ਦੇ ਉੱਤੇ ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਚੰਗਿਆਂ।
. ਬਿਂਬषਟ੍ਕੇਦ੍ਰਿਨਾਭੌ ਚ ਰਥਚਕ੍ਰਂ ਦਿਵਾਨਿਸ਼ਮ੍
ਛੇ ਸਪੋਕਾਂ ਵਾਲੇ ਚੱਕਰ ਦੇ ਨਾਭੀ ਵਿੱਚ, ਰਥ ਦਾ ਪਹੀਆ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ।
ਦਿਕ੍ਪਾਲਾਦ੍ਯਾ ਗ੍ਰਹਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਦੁਤ੍ਤਰਾਯਣਮ੍
ਉਥੇ ਦਿਸਾਵਾਂ ਦੇ ਰਾਖੇ ਤੇ ਗ੍ਰਹਿ ਹਨ, ਦੱਖਣ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਤੱਕ।
ਰਵਿਣਾ ਲਂਘਿਤੋ ਮਾਸਸ਼੍ਚਾਂਦ੍ਰਃ ਖ੍ਯਾਤੋ ਮਲਿਮ੍ਲੁਚਃ
ਮਾਲਿਮਲੁਚ ਨਾਮਕ ਮਹੀਨਾ, ਰਵੀ ਵਲੋਂ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਚੰਦ੍ਰਮਾਸ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕृਤ੍ਵਾ ਤ੍ਰਿषੁ ਤ੍ਵਹੋਰਾਤ੍ਰਂ ਤਾਰਾਮਯਗਤਂ ਵਿਭੁਮ੍
ਤਿੰਨ ਦਿਨ-ਰਾਤਾਂ ਕਰਕੇ, ਸਭ ਵਿਆਪਕ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਚਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਦਿਵਾ ਚਰਤਿ ਯਃ ਸੂਰ੍ਯੋ ਰਾਤ੍ਰੌ ਚਰਤਿ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾਃ
ਸੂਰਜ ਦਿਨ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਰਾਤ ਨੂੰ।
ਦੇਸ਼ਾਨ੍ਨਂ ਚਾਵਗਮਨਂ ਯਤ੍ਰ ਤਸ੍ਮਾਦਿਵਾਭਵਤ੍ 2.1.4.
ਜਿਥੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੇ ਅਨਾਜ ਦਾ ਆਉਣਾ-ਜਾਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਥੋਂ ਦਿਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਰਾਤ੍ਰਿਂਦਿਵਂ ਵਿਜਾਨੀਯਾਜ੍ਜ੍ਯੋਤਿਸ਼੍ਚਕ੍ਰੇ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਮ੍
ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜੋਤ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਣੋ।
ਯਨ੍ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰੇ ਚ ਯੋ ਦੇਸ਼ਃ ਸ ਤੇषਾਮੁਦਯਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਜਿਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੋ ਨਕਸ਼ਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਉਸਦਾ ਉਗਣ ਵਾਲਾ ਥਾਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਦਾ ਕਾਲੇ ਨਿਯੋਕ੍ਤਵ੍ਯਾ ਭਾਰ੍ਗਵਾਸ੍ਤਾਦਿਕੀ ਕ੍ਰਿਯਾ
ਉਸ ਵੇਲੇ, ਭਾਰਗਵ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਰਸਮ ਦਿਸਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।