ਸ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਲੋਕਕਥਿਤਃ ਪੁਨਰਾਵृਤ੍ਤਿਵਰ੍ਜਿਤਃ 2.1.3.
ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਵਡਿਆਈ ਹੋਈ ਹੈ, ਮੁੜ ਆਉਣ ਤੋਂ ਸਦਾ ਲਈ ਰਹਿਤ ਹੈ।
ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਸਨਾਤ੍ਪੂਰ੍ਵਂ ਪਰਂ ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਮਯਂ ਸ਼ੁਭਮ੍
ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਆਸਨ ਤੋਂ ਉੱਤੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਲੋਕ ਹੈ।
ਦੇਵ੍ਯਾ ਸਹ ਮਹਾਦੇਵਸ਼੍ਚਿਨ੍ਤ੍ਯਮਾਨੋ ਮਨੀषਿਭਿਃ
ਦੇਵੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਲੋਂ ਚਿੱਤ ਵਿਚ ਧਿਆਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰ ਤੇ ਯਾਂਤਿ ਨਿਯਤਾ ਦ੍ਵਿਜਾ ਵੈ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਦਿਨਃ
ਉਥੇ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਨਿਰ੍ਮਮਾ ਨਿਰਹਂਕਾਰਾਃ ਕਾਮਕ੍ਰੋਧਵਿਵਰ੍ਜਿਤਾਃ
ਉਹ ਲੋਕ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਮਤਾ, ਅਹੰਕਾਰ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਗੁੱਸਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
ਏਤੇ ਸਪ੍ਤ ਮਹਰ੍ਲੋਕਾਃ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਂ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ
ਇਹ ਸੱਤ ਵੱਡੇ ਲੋਕ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ।
ਮਹਾਤਲਂ ਹੈਮਤਲਂ ਸਰ੍ਵਵਰ੍ਣੋਪਸ਼ੋਭਿਤਮ੍
ਮਹਾਤਲ ਤੇ ਹੇਮਤਲ, ਸਾਰੇ ਵਰਗਾਂ ਨਾਲ ਸੋਹਣੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਅਨਂਤੇਨ ਸਮਾਯੁਕ੍ਤਂ ਮੁਚੁਕੁਨ੍ਦੇਨ ਧੀਮਤਾ
ਉਹ ਅਨੰਤ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਸ਼ੈਲਂ ਰਸਾਤਲਂ ਵਿਪ੍ਰਾਃ ਸ਼ਾਂਕਰਂ ਹਿ ਰਸਾਤਲਮ੍
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਰਸਾਤਲ ਇੱਕ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਹੀ ਰਸਾਤਲ ਹੈ।
ਸਿਤਂ ਹਿ ਵਿਤਲਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਤਲਂ ਚੈਵ ਸਿਤੇਤਰਮ੍
ਵਿਤਲ ਨੂੰ ਚਿੱਟਾ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਚਿੱਟਾ ਤਲ ਵੀ ਹੈ।
ਰਸਾਤਲਮਿਤਿ ਖ੍ਯਾਤਂ ਸਰ੍ਵਸ਼ੋਭਾਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍ 2.1.3.
ਰਸਾਤਲ ਇਸ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਭਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ।
ਸ਼ਂਕੁਕਰ੍ਣੇਨ ਸਂਭਿਨ੍ਨਂ ਤਥਾ ਨਮੁਚਿਪੂਰ੍ਵਕਮ੍
ਉਹ ਸ਼ੰਕੁਕਰਨ ਵਲੋਂ ਟੁੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਨਾਮੁਚਿ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਤੇषਾਮਧਸ੍ਤਾਨ੍ਨਰਕਾ ਰੌਰਵਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਕੋਟਯਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਅਣਗਿਣਤ ਨਰਕ ਹਨ, ਜੋ ਰੌਰਵ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਪਾਤਾਲਾ ਨਾਮਧਸ਼੍ਚਾਂਤੇ ਸ਼ੇषਾਖ੍ਯਾ ਵੈष੍ਣਵੀ ਤਨੁਃ
ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਪਾਤਾਲ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ, ਤੇ ਵੈਸ਼ਨਵ ਸ਼ਰੀਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ੇਸ਼ ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਯੋऽਨਂਤਃ ਪਠ੍ਯਤੇ ਦੇਵੋ ਨਾਗਰੂਪੀ ਜਨਾਰ੍ਦਨਃ
ਜੋ ਅਨੰਤ ਕਹਿ ਕੇ ਸੱਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਾਗ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਜਨਾਰਦਨ ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਹੈ।
ਤਮਾਵਿਸ਼੍ਯ ਮਹਾਯੋਗੀ ਕਾਲਸ੍ਤਦ੍ਵਦਨਾਨਲਃ
ਉਸ ਵਿਚ ਵੱਡਾ ਯੋਗੀ, ਕਾਲ ਤੇ ਬੋਲਣ ਦੀ ਅੱਗ ਸਮਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਾਮਸੀ ਸ਼ਾਂਭਵੀ ਮੂਰ੍ਤਿਃ ਕਾਲਾਤ੍ਮਾ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਕਾਲ ਦਾ ਸਰੂਪ, ਹਨੇਰੀ ਸ਼ਾਂਭਵੀ ਮੂਰਤੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਹੈ।
ਜ੍ਯੋਤਿਸ਼੍ਚਕ੍ਰਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਅਤਃ ਪਰਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਭੂਰ੍ਲੋਕਸ੍ਯ ਵਿਨਿਰ੍ਣਯਮ੍
ਹੁਣ ਮੈਂ ਜੋਤਿ ਦੇ ਚੱਕਰ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ, ਤੇ ਭੂ ਲੋਕ ਦੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਤਦ੍ਦ੍ਵੀਪਪ੍ਰਧਾਨੋ ਜਂਬੂਃ ਪ੍ਲਕ੍ਸ਼ਃ ਸ਼ਾਲ੍ਮਲ ਏਵ ਚ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿੱਚ ਜੰਬੂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਾਣਯੋਗ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਪਲਕਸ਼ ਤੇ ਸ਼ਾਲਮਲ ਵੀ ਹਨ।
ਏਤੇ ਸਪ੍ਤ ਮਹਾਦ੍ਵੀਪਾਃ ਸਮੁਦ੍ਰੈਃ ਸਪ੍ਤਭਿਰ੍ਵृਤਾਃ
ਇਹ ਸੱਤ ਵੱਡੇ ਟਾਪੂ ਹਨ, ਜੋ ਸੱਤ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਕ੍ਸ਼ੀਰੋਦੇਕ੍ਸ਼ੁਰਸੋਦੋऽਥ ਕ੍ਸ਼ਾਰੋਦਸ਼੍ਚ ਘृਤੋਦਕਃ
ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਦੁੱਧ, ਗੰਨੇ ਦੇ ਰਸ, ਖਾਰਾ ਪਾਣੀ ਤੇ ਘਿਉਂ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਪਂਚਾਸ਼ਤ੍ਕੋਟਿਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਾ ਸਮੁਦ੍ਰਵਲਯਾ ਸ੍ਮृਤਾ
ਹਰ ਇਕ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਘੇਰਾ ਪੰਜ ਕਰੋੜ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਜਂਬੂਦ੍ਵੀਪਃ ਸਮਸ੍ਤਾਨਾਂ ਦ੍ਵੀਪਾਨਾਂ ਮਧ੍ਯਤਃ ਸ਼ੁਭਃ
ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਸਭ ਟਾਪੂਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੁਭਾਗਾ ਹੈ।
ਚਤੁਰਾਸ਼ੀਤਿਸਾਹਸ੍ਰਯੋਜਨੈਰਸ੍ਯ ਚੋਚ੍ਛ੍ਰਯਃ
ਇਸ ਦੀ ਉਚਾਈ ਚੌਰਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਹੈ।
ਮੂਲੇ षੋਡਸ਼ਸਾਹਸ੍ਰਂ ਵਿਸ੍ਤਾਰਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਤਃ
ਇਸ ਦੇ ਮੂਲ 'ਤੇ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਚੌੜਾਈ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਹੈ।
ਹਿਮਵਾਨ੍ਹਿਮਕੂਟਸ਼੍ਚ ਨਿषਧਸ੍ਤ ਸ੍ਯ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ
ਹਿਮਵਾਨ, ਹਿਮਕੂਟ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਧ ਇਸ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਹਨ।
ਲਕ੍ਸ਼ਪ੍ਰਮਾਣੌ ਦ੍ਵੌ ਮਧ੍ਯੇ ਦਸ਼ਹੀਨਾਸ੍ਤਥਾਪਰੇ ।।2.1.4.
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਦੀ ਮਾਪ ਲੱਖ ਲੱਖ ਹੈ, ਤੇ ਹੋਰ ਦੱਸ ਘੱਟ ਹਨ।
ਭਾਰਤਂ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਂ ਵਰ੍षਂ ਤਤਃ ਕਿਂਪੁਰੁषਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਭਾਰਤ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਦਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਚਂਪਕਂ ਚੋਤ੍ਤਰਂ ਵਰ੍षਂ ਤਥੈਵਾਸ਼੍ਵਹਿਰਣ੍ਮਯਮ੍
ਚੰਪਕ ਉੱਤਰੀ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਤੇ ਅਸ਼ਵਹਿਰਣਮਯ ਵੀ।
ਨਵਸਾਹਸ੍ਰਮੇਕੈਕਮੇਤੇषਾਂ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮਾਃ
ਹਰ ਇਕ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨੌ ਹਜ਼ਾਰ ਹੈ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੁਇਜੋ।