ਧਰ੍ਮੇਣ ਧਾਰ੍ਯਤੇ ਸਰ੍ਵਂ ਜਗਤ੍ਸ੍ਥਾਵਰਜਂਗਮਮ੍
ਧਰਮ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਰਾ ਜਗਤ—ਚਲਦਿਆਂ ਤੇ ਅਡੋਲ—ਟਿਕਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਕਰ੍ਮਣਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਧਰ੍ਮੋ ਜ੍ਞਾਨੇਨ ਚ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਧਰਮ ਕਰਮ ਰਾਹੀਂ ਤੇ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਨਿਵृਤ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਿਵਿਧਂ ਕਰ੍ਮ ਵੈਦਿਕਮ੍
ਵੈਦਿਕ ਕਰਮ ਦੋ ਤਰਾਂ ਦੇ ਹਨ: ਇੱਕ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਤੇ ਦੂਜਾ ਕਰਮ ਤੋਂ ਹਟਣਾ।
ਨਿਵृਤ੍ਤਿਂ ਸੇਵਮਾਨਸ੍ਤੁ ਯਾਤਿ ਤਤ੍ਪਰਮਂ ਪਦਮ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕਰਮ ਤੋਂ ਹਟਣ ਦੀ ਰੀਤ ਅਪਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਮੋ ਦਮੋ ਦਯਾ ਦਾਨਮਲੋਭਸ੍ਤ੍ਯਾਗ ਏਵ ਚ 2.1.1.
ਸ਼ਾਂਤੀ, ਆਪ ਤੇ ਕਾਬੂ, ਦਇਆ, ਦਾਨ, ਲੋਭ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਣਾ ਤੇ ਤਿਆਗ—
ਸਤ੍ਯਂ ਸਂਤੋष ਆਸ੍ਤਿਕ੍ਯਂ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾ ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਨਿਗ੍ਰਹਃ
ਸਚਾਈ, ਸੰਤੋਖ, ਪਰਮਾਤਮਾ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਭਰੋਸਾ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ 'ਤੇ ਕਾਬੂ—
ਅਹਿਂਸਾ ਸਤ੍ਯਵਾਦਿਤ੍ਵਮਪੈਸ਼ੁਨ੍ਯਂ ਸੁਕਲ੍ਪਤਾ
ਅਹਿੰਸਾ, ਸਚ ਬੋਲਣਾ, ਬੁਰਾਈ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਣਾ ਤੇ ਚੰਗਾ ਮਨੋਰਥ—
ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਪੂਰ੍ਵਾਃ ਸ੍ਮृਤਾ ਧਰ੍ਮਾਃ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਮਧ੍ਯੇ ਤੁ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਧਰਮ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਿਚ ਹੀ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਂ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਕ੍ਰਿਯਾਵਤਾਮ੍
ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰੀਤ-ਰਿਵਾਜ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪਿਤਾ-ਪੁਰਖਿਆਂ ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਸਥਾਨ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਵੈਸ਼੍ਯਾਨਾਮਮृਤਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਸ੍ਵਧਰ੍ਮਮਨੁਵਰ੍ਤਤਾਮ੍
ਜੋ ਵੈਸ਼ ਆਪਣੇ ਧਰਮ 'ਤੇ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਅਮਰਤਾ ਦਾ ਸਥਾਨ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਅष੍ਟਾਸ਼ੀਤਿ ਸਹਸ੍ਰਾਣਾਂ ਮੁਨੀਨਾਮੂਰ੍ਧ੍ਵਰੇਤਸਾਮ੍
ਅਠੱਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਜੋ ਮুনি ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਹਨ,
ਸਪ੍ਤਰ੍षੀਣਾਂ ਤੁ ਯਤ੍ਸ੍ਥਾਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਤਦ੍ਵੈ ਵਨੌਕਸਾਮ੍
ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਜੋ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਉਹ ਹੀ ਵਣਵਾਸੀਆਂ ਦਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਯਤੀਨਾਂ ਯਤਚਿਤ੍ਤਾਨਾਂ ਤਦੇਵ ਵਨਵਾਸਿਨਾਮ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਯਤੀਆਂ ਦੇ ਮਨ ਸੰਯਮ ਵਿਚ ਹਨ, ਉਹੀ ਵਣਵਾਸੀਆਂ ਦਾ ਸਥਾਨ ਹੈ।
ਯੋਗਿਨਾਮਮृਤਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਵ੍ਯੋਮਾਖ੍ਯਂ ਪਰਮਾਕਰਮ੍
ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਅਮਰਤਾ ਦਾ ਸਥਾਨ, ਆਕਾਸ਼ ਨਾਮਕ ਉੱਚਾ ਆਸਰਾ ਹੈ।
ਸृष੍ਟਿਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਕਲ੍ਪਾਨੁਸਾਰੇਣ ਮਨ੍ਵਤਰਸ਼ਤਾਨੁਗਮ੍
ਮੈਂ ਸਮੇਂ ਦੇ ਚੱਕਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਆਸੀਤ੍ਤਮੋਮਯਂ ਸਰ੍ਵਮਪ੍ਰਜ੍ਞਾਤਮਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਨਾ ਕੋਈ ਰੂਪ ਸੀ, ਨਾ ਕੋਈ ਪਛਾਣ ਸੀ।
ਆਤ੍ਮਨਾ ਸ੍ਵਯਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਸਞ੍ਚਿਤ੍ਯ ਭਗਵਾਨ੍ਵਿਭੁਃ
ਪਰਮਾਤਮਾ, ਜੋ ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।
ਅਹਂਕਾਰਾਤ੍ਪ੍ਰਜਾਨਾਤਿ ਮਹਾਭੂਤਾਨਿ ਪਞ੍ਚ ਚ
ਉਸ ਨੇ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿਚੋਂ ਜੀਵ ਅਤੇ ਪੰਜ ਵੱਡੇ ਤੱਤ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ।
ਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚ ਰੂਪਂ ਚ ਰਸੋ ਗਂਧਸ੍ਤਥੈਵ ਚ
ਧੁਨੀ, ਛੂਹ, ਰੂਪ, ਸਵਾਦ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧ — ਇਹ ਸਾਰੇ।
ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਰਜਸ੍ਤਮਸ਼੍ਚੈਵ ਗੁਣਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਸ੍ਤੁ ਤੇ ਤ੍ਰਯਃ
ਸਤ, ਰਜ ਅਤੇ ਤਮ — ਇਹ ਤਿੰਨ ਗੁਣ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿष੍ਣੁਮੋਹਨਾਰ੍ਥਂ ਤਤਃ ਸ਼ਂਭੁਸ੍ਤੁ ਤੇਜਸਾ
ਫਿਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਭੁਲਾਣ ਲਈ, ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਇਹ ਕੀਤਾ।
ਵ੍ਯਾਮੋਹਯਿਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਤੇਜਸਾऽਮੋਹਯਜ੍ਜਗਤ੍
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਭੁਲਾ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਮੋਹ ਵਿਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਵਿष੍ਣੁਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਾਵੇਤਾਵੁਦ੍ਭੂਤੌ ਭਗਵਤ੍ਸੁਤੌ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ — ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।
ਉਪਸਂਹਰਤੇ ਚੈਵ ਨਾਨਾਭੂਤਾਨਿ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ 2.1.2.
ਉਹ ਸਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਪਸ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਸਮੇਟ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ ਤੁ ਤਾਨ੍ਯੇਵਂ ਕਲ੍ਪ ਇਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ
ਇਹ ਚੌਦਾਂ ਹੀ 'ਕਲਪ' ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਏਵਂ ਮਾਸਸ਼੍ਚ ਵਰ੍षਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਚਾष੍ਟਸ਼ਤਂ ਦ੍ਵਿਜਾਃ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹੀਨਾ, ਸਾਲ ਅਤੇ ਅੱਠ ਸੌ ਵੀ, ਹੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਵਾਲੇਓ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਿਸ੍ਤਂਬਪਰ੍ਯਂਤਂ ਨਿਮੇषਸ਼੍ਚ ਧ੍ਰੁਵਸ੍ਯ ਵੈ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਤੰਭ ਤੱਕ, ਅਤੇ ਧ੍ਰੁਵ ਦਾ ਪਲ ਵੀ।
ਭੂਰ੍ਲੋਕੋऽਥ ਭੁਵਰ੍ਲੋਕਃ ਸ੍ਵਰ੍ਲੋਕਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ
ਭੂਲੋਕ, ਫਿਰ ਭੁਵਰਲੋਕ, ਅਤੇ ਸਵਰਗਲੋਕ — ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਉਲੇਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪਾਤਾਲਂ ਵਿਤਲਂ ਤਦ੍ਧਿ ਅਤਲਂ ਤਲਮੇਵ ਚ
ਪਾਤਾਲ, ਵਿਤਲ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਾਂਗ ਅਤਲ ਤੇ ਤਲ।
ਏਤੇषੁ ਸਪ੍ਤਵਿਖ੍ਯਾਤਾ ਅਧਃਪਾਤਾਲਵਾਸਿਨਃ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸੱਤ ਥਾਂਵਾਂ ਪਾਤਾਲ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਵੱਸਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ।