ਏਕਾਸ਼੍ਰਮਂ ਗृਹਸ੍ਥਸ੍ਯ ਤ੍ਰਯਾਣਾਂ ਮੂਰ੍ਤਿਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍
ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਲਈ ਇੱਕ ਆਸ਼ਰਮ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਪਰਿਤ੍ਯਜੇਦਰ੍ਥਕਾਮੌ ਯੌ ਸ੍ਯਾਤਾਂ ਧਰ੍ਮਵਰ੍ਜਿਤੌ
ਜੋ ਧਰਮ ਤੋਂ ਵੰਝੇ ਹੋਣ, ਉਹ ਧਨ ਤੇ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਤਡਾਗਸ੍ਯ ਚ ਸਾਨ੍ਨਿਧ੍ਯੇ ਤਡਾਗਂ ਪਰਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍
ਤਲਾਬ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਤਲਾਬ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹੋ।
ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਸਂਜਾਯਤੇ ਹ੍ਯਰ੍ਥੋ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਕਾਮੋऽਭਿਜਾਯਤੇ
ਧਰਮ ਤੋਂ ਹੀ ਧਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਧਰਮ ਤੋਂ ਇੱਛਾ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਧਰ੍ਮਸ਼੍ਚਾਰ੍ਥਸ਼੍ਚ ਕਾਮਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਿਵਰ੍ਗਸ੍ਤ੍ਰਿਗੁਣੋ ਮਤਃ 2.1.1.
ਧਰਮ, ਧਨ ਤੇ ਇੱਛਾ — ਇਹ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਤਿੰਨ ਲਕੜੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਗਚ੍ਛਂਤਿ ਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਥਾ ਮਧ੍ਯੇ ਤਿष੍ਠਂਤਿ ਰਾਜਸਾਃ
ਜੋ ਸਤਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹਨ, ਉਹ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ; ਰਜਸ ਵਾਲੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਧਰ੍ਮਃ ਸਮਾਯੁਕ੍ਤੋ ਹ੍ਯਰ੍ਥਕਾਮੌ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤੌ
ਜਿਸ ਵਿਚ ਧਰਮ ਜੋੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਧਨ ਅਤੇ ਇੱਛਾ ਵੀ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹੋਣ,
ਤਸ੍ਮਾਦਰ੍ਥਂ ਚ ਕਾਮਂ ਚ ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਧਰ੍ਮਂ ਸਮਾਸ਼੍ਰਯੇਤ੍
ਇਸ ਲਈ, ਧਨ ਅਤੇ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਧਰਮ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਧਰਮ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਮਧ੍ਯੇऽਯਂ ਚਤੁਰ੍ਵਰ੍ਗਃ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਿਤਃ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਵਾਨੁਤਿष੍ਠੇਚ੍ਚ ਸ ਚਾਨਂਤ੍ਯਾਯ ਕਲ੍ਪਤੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇਹ ਚਾਰ ਜੀਵਨ ਦੇ ਲਕੜ ਹਨ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ; ਜੋ ਇਸ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਨੰਤ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਦਰ੍ਥਂ ਚ ਕਾਮਂ ਚ ਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਧਰ੍ਮਂ ਸਮਾਚਰੇਤ੍
ਇਸ ਲਈ, ਧਨ ਅਤੇ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਧਰਮ ਦੀ ਰੀਤ ਅਪਣਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਧਰ੍ਮੇਣ ਧਾਰ੍ਯਤੇ ਸਰ੍ਵਂ ਜਗਤ੍ਸ੍ਥਾਵਰਜਂਗਮਮ੍
ਧਰਮ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਰਾ ਜਗਤ—ਚਲਦਿਆਂ ਤੇ ਅਡੋਲ—ਟਿਕਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਕਰ੍ਮਣਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਧਰ੍ਮੋ ਜ੍ਞਾਨੇਨ ਚ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਧਰਮ ਕਰਮ ਰਾਹੀਂ ਤੇ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਨਿਵृਤ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਿਵਿਧਂ ਕਰ੍ਮ ਵੈਦਿਕਮ੍
ਵੈਦਿਕ ਕਰਮ ਦੋ ਤਰਾਂ ਦੇ ਹਨ: ਇੱਕ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਤੇ ਦੂਜਾ ਕਰਮ ਤੋਂ ਹਟਣਾ।
ਨਿਵृਤ੍ਤਿਂ ਸੇਵਮਾਨਸ੍ਤੁ ਯਾਤਿ ਤਤ੍ਪਰਮਂ ਪਦਮ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕਰਮ ਤੋਂ ਹਟਣ ਦੀ ਰੀਤ ਅਪਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਮੋ ਦਮੋ ਦਯਾ ਦਾਨਮਲੋਭਸ੍ਤ੍ਯਾਗ ਏਵ ਚ 2.1.1.
ਸ਼ਾਂਤੀ, ਆਪ ਤੇ ਕਾਬੂ, ਦਇਆ, ਦਾਨ, ਲੋਭ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਣਾ ਤੇ ਤਿਆਗ—
ਸਤ੍ਯਂ ਸਂਤੋष ਆਸ੍ਤਿਕ੍ਯਂ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾ ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਨਿਗ੍ਰਹਃ
ਸਚਾਈ, ਸੰਤੋਖ, ਪਰਮਾਤਮਾ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਭਰੋਸਾ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ 'ਤੇ ਕਾਬੂ—
ਅਹਿਂਸਾ ਸਤ੍ਯਵਾਦਿਤ੍ਵਮਪੈਸ਼ੁਨ੍ਯਂ ਸੁਕਲ੍ਪਤਾ
ਅਹਿੰਸਾ, ਸਚ ਬੋਲਣਾ, ਬੁਰਾਈ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਣਾ ਤੇ ਚੰਗਾ ਮਨੋਰਥ—
ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਪੂਰ੍ਵਾਃ ਸ੍ਮृਤਾ ਧਰ੍ਮਾਃ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਮਧ੍ਯੇ ਤੁ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਧਰਮ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਿਚ ਹੀ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਂ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਕ੍ਰਿਯਾਵਤਾਮ੍
ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰੀਤ-ਰਿਵਾਜ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪਿਤਾ-ਪੁਰਖਿਆਂ ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਸਥਾਨ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਵੈਸ਼੍ਯਾਨਾਮਮृਤਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਸ੍ਵਧਰ੍ਮਮਨੁਵਰ੍ਤਤਾਮ੍
ਜੋ ਵੈਸ਼ ਆਪਣੇ ਧਰਮ 'ਤੇ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਅਮਰਤਾ ਦਾ ਸਥਾਨ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਅष੍ਟਾਸ਼ੀਤਿ ਸਹਸ੍ਰਾਣਾਂ ਮੁਨੀਨਾਮੂਰ੍ਧ੍ਵਰੇਤਸਾਮ੍
ਅਠੱਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਜੋ ਮুনি ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਹਨ,
ਸਪ੍ਤਰ੍षੀਣਾਂ ਤੁ ਯਤ੍ਸ੍ਥਾਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਤਦ੍ਵੈ ਵਨੌਕਸਾਮ੍
ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਜੋ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਉਹ ਹੀ ਵਣਵਾਸੀਆਂ ਦਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਯਤੀਨਾਂ ਯਤਚਿਤ੍ਤਾਨਾਂ ਤਦੇਵ ਵਨਵਾਸਿਨਾਮ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਯਤੀਆਂ ਦੇ ਮਨ ਸੰਯਮ ਵਿਚ ਹਨ, ਉਹੀ ਵਣਵਾਸੀਆਂ ਦਾ ਸਥਾਨ ਹੈ।
ਯੋਗਿਨਾਮਮृਤਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਵ੍ਯੋਮਾਖ੍ਯਂ ਪਰਮਾਕਰਮ੍
ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਅਮਰਤਾ ਦਾ ਸਥਾਨ, ਆਕਾਸ਼ ਨਾਮਕ ਉੱਚਾ ਆਸਰਾ ਹੈ।
ਸृष੍ਟਿਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਕਲ੍ਪਾਨੁਸਾਰੇਣ ਮਨ੍ਵਤਰਸ਼ਤਾਨੁਗਮ੍
ਮੈਂ ਸਮੇਂ ਦੇ ਚੱਕਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਆਸੀਤ੍ਤਮੋਮਯਂ ਸਰ੍ਵਮਪ੍ਰਜ੍ਞਾਤਮਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਨਾ ਕੋਈ ਰੂਪ ਸੀ, ਨਾ ਕੋਈ ਪਛਾਣ ਸੀ।
ਆਤ੍ਮਨਾ ਸ੍ਵਯਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਸਞ੍ਚਿਤ੍ਯ ਭਗਵਾਨ੍ਵਿਭੁਃ
ਪਰਮਾਤਮਾ, ਜੋ ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।
ਅਹਂਕਾਰਾਤ੍ਪ੍ਰਜਾਨਾਤਿ ਮਹਾਭੂਤਾਨਿ ਪਞ੍ਚ ਚ
ਉਸ ਨੇ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿਚੋਂ ਜੀਵ ਅਤੇ ਪੰਜ ਵੱਡੇ ਤੱਤ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ।
ਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚ ਰੂਪਂ ਚ ਰਸੋ ਗਂਧਸ੍ਤਥੈਵ ਚ
ਧੁਨੀ, ਛੂਹ, ਰੂਪ, ਸਵਾਦ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧ — ਇਹ ਸਾਰੇ।
ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਰਜਸ੍ਤਮਸ਼੍ਚੈਵ ਗੁਣਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਸ੍ਤੁ ਤੇ ਤ੍ਰਯਃ
ਸਤ, ਰਜ ਅਤੇ ਤਮ — ਇਹ ਤਿੰਨ ਗੁਣ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।