ਮੁਨੀਨਾਂ ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸੂਤਃ ਪੌਰਾਣਿਕੋਤ੍ਤਮਃ । ਸੂਤ ਉਵਾਚ ਨਮਸ੍ਕृਤ੍ਯ ਜਗਦ੍ਯੋਨਿਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰੂਪਧਰਂ ਹਰਿਮ੍
ਮੁਨੀਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸੁਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਗਤ ਦੇ ਮੂਲ, ਬ੍ਰਹਮ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਰੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ,
ਯਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪਾਪਕਰ੍ਮਾਣਿ ਸ ਗਚ੍ਛੇਤ੍ਪਰਮਾਂ ਗਤਿਮ੍
ਜੋ ਇਹ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਪਾਪੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਭਵਿष੍ਯਪੁਰਾਣਮਖਿਲਂ ਯਜ੍ਜਗਾਦ ਗਦਾਧਰਃ
ਇਹ ਸਾਰਾ ਭਵਿਸ਼ਯ ਪੁਰਾਣਾ ਗਦਾਧਰ ਨੇ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਧਰ੍ਮਪ੍ਰਸ਼ਂਸਨਂ ਚਾਤ੍ਰ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਦਿਪ੍ਰਸ਼ਂਸਨਮ੍
ਇੱਥੇ ਧਰਮ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਦਿ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤਿਮਾਕਰਣਂ ਚੈਵ ਸ੍ਥਾਪਨਾਚਿਤ੍ਰਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ 2.1.1.
ਇੱਥੇ ਮੂਰਤੀਆਂ ਬਣਾਉਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਲਕੜੇ ਵੀ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ।
ਪੁਰਾਣਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਚੈਵ ਭੂਗੋਲਸ੍ਯ ਚ ਨਿਰ੍ਣਯਮ੍
ਇੱਥੇ ਪੁਰਾਣਾ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਗੋਲਾਕਾਰ ਹੋਣ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਵੀ ਹੈ।
ਮੁਮੂਰ੍षੋਰਪਿ ਯਤ੍ਕਰ੍ਮ ਦਾਨਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਮੇਵ ਚ
ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਕਰਨੀ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵੀ ਇੱਥੇ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਹੈ।
ਉਚ੍ਚਾਵਚਾਵਧਾਨਂ ਚ ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਾਦਿਕਂ ਚ ਯਤ੍
ਉੱਚ-ਨੀਚ ਦੀ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿਤ ਆਦਿ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਪਂਚਤਂਤ੍ਰਸਮਾਯੁਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਤਿਤਂਤ੍ਰੇ ਚ ਵਿਂਸ਼ਤਿਃ
ਇਹ ਪੰਜ ਤੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਰ ਤੰਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਵੀਹ ਹਨ।
ਤ੍ਰਯਾਣਾਮਾਸ਼੍ਰਮਾਣਾਂ ਚ ਗृਹਸ੍ਥੋ ਯੋਨਿਰੁਚ੍ਯਤੇ
ਤਿੰਨ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਏਕਾਸ਼੍ਰਮਂ ਗृਹਸ੍ਥਸ੍ਯ ਤ੍ਰਯਾਣਾਂ ਮੂਰ੍ਤਿਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍
ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਲਈ ਇੱਕ ਆਸ਼ਰਮ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਪਰਿਤ੍ਯਜੇਦਰ੍ਥਕਾਮੌ ਯੌ ਸ੍ਯਾਤਾਂ ਧਰ੍ਮਵਰ੍ਜਿਤੌ
ਜੋ ਧਰਮ ਤੋਂ ਵੰਝੇ ਹੋਣ, ਉਹ ਧਨ ਤੇ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਤਡਾਗਸ੍ਯ ਚ ਸਾਨ੍ਨਿਧ੍ਯੇ ਤਡਾਗਂ ਪਰਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍
ਤਲਾਬ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਤਲਾਬ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹੋ।
ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਸਂਜਾਯਤੇ ਹ੍ਯਰ੍ਥੋ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਕਾਮੋऽਭਿਜਾਯਤੇ
ਧਰਮ ਤੋਂ ਹੀ ਧਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਧਰਮ ਤੋਂ ਇੱਛਾ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਧਰ੍ਮਸ਼੍ਚਾਰ੍ਥਸ਼੍ਚ ਕਾਮਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਿਵਰ੍ਗਸ੍ਤ੍ਰਿਗੁਣੋ ਮਤਃ 2.1.1.
ਧਰਮ, ਧਨ ਤੇ ਇੱਛਾ — ਇਹ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਤਿੰਨ ਲਕੜੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਗਚ੍ਛਂਤਿ ਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਥਾ ਮਧ੍ਯੇ ਤਿष੍ਠਂਤਿ ਰਾਜਸਾਃ
ਜੋ ਸਤਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹਨ, ਉਹ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ; ਰਜਸ ਵਾਲੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਧਰ੍ਮਃ ਸਮਾਯੁਕ੍ਤੋ ਹ੍ਯਰ੍ਥਕਾਮੌ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤੌ
ਜਿਸ ਵਿਚ ਧਰਮ ਜੋੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਧਨ ਅਤੇ ਇੱਛਾ ਵੀ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹੋਣ,
ਤਸ੍ਮਾਦਰ੍ਥਂ ਚ ਕਾਮਂ ਚ ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਧਰ੍ਮਂ ਸਮਾਸ਼੍ਰਯੇਤ੍
ਇਸ ਲਈ, ਧਨ ਅਤੇ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਧਰਮ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਧਰਮ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਮਧ੍ਯੇऽਯਂ ਚਤੁਰ੍ਵਰ੍ਗਃ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਿਤਃ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਵਾਨੁਤਿष੍ਠੇਚ੍ਚ ਸ ਚਾਨਂਤ੍ਯਾਯ ਕਲ੍ਪਤੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇਹ ਚਾਰ ਜੀਵਨ ਦੇ ਲਕੜ ਹਨ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ; ਜੋ ਇਸ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਨੰਤ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਦਰ੍ਥਂ ਚ ਕਾਮਂ ਚ ਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਧਰ੍ਮਂ ਸਮਾਚਰੇਤ੍
ਇਸ ਲਈ, ਧਨ ਅਤੇ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਧਰਮ ਦੀ ਰੀਤ ਅਪਣਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਧਰ੍ਮੇਣ ਧਾਰ੍ਯਤੇ ਸਰ੍ਵਂ ਜਗਤ੍ਸ੍ਥਾਵਰਜਂਗਮਮ੍
ਧਰਮ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਰਾ ਜਗਤ—ਚਲਦਿਆਂ ਤੇ ਅਡੋਲ—ਟਿਕਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਕਰ੍ਮਣਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਧਰ੍ਮੋ ਜ੍ਞਾਨੇਨ ਚ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਧਰਮ ਕਰਮ ਰਾਹੀਂ ਤੇ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਨਿਵृਤ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਿਵਿਧਂ ਕਰ੍ਮ ਵੈਦਿਕਮ੍
ਵੈਦਿਕ ਕਰਮ ਦੋ ਤਰਾਂ ਦੇ ਹਨ: ਇੱਕ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਤੇ ਦੂਜਾ ਕਰਮ ਤੋਂ ਹਟਣਾ।
ਨਿਵृਤ੍ਤਿਂ ਸੇਵਮਾਨਸ੍ਤੁ ਯਾਤਿ ਤਤ੍ਪਰਮਂ ਪਦਮ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕਰਮ ਤੋਂ ਹਟਣ ਦੀ ਰੀਤ ਅਪਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਮੋ ਦਮੋ ਦਯਾ ਦਾਨਮਲੋਭਸ੍ਤ੍ਯਾਗ ਏਵ ਚ 2.1.1.
ਸ਼ਾਂਤੀ, ਆਪ ਤੇ ਕਾਬੂ, ਦਇਆ, ਦਾਨ, ਲੋਭ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਣਾ ਤੇ ਤਿਆਗ—
ਸਤ੍ਯਂ ਸਂਤੋष ਆਸ੍ਤਿਕ੍ਯਂ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾ ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਨਿਗ੍ਰਹਃ
ਸਚਾਈ, ਸੰਤੋਖ, ਪਰਮਾਤਮਾ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਭਰੋਸਾ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ 'ਤੇ ਕਾਬੂ—
ਅਹਿਂਸਾ ਸਤ੍ਯਵਾਦਿਤ੍ਵਮਪੈਸ਼ੁਨ੍ਯਂ ਸੁਕਲ੍ਪਤਾ
ਅਹਿੰਸਾ, ਸਚ ਬੋਲਣਾ, ਬੁਰਾਈ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਣਾ ਤੇ ਚੰਗਾ ਮਨੋਰਥ—
ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਪੂਰ੍ਵਾਃ ਸ੍ਮृਤਾ ਧਰ੍ਮਾਃ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਮਧ੍ਯੇ ਤੁ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਧਰਮ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਿਚ ਹੀ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਂ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਕ੍ਰਿਯਾਵਤਾਮ੍
ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰੀਤ-ਰਿਵਾਜ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪਿਤਾ-ਪੁਰਖਿਆਂ ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਸਥਾਨ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਵੈਸ਼੍ਯਾਨਾਮਮृਤਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਸ੍ਵਧਰ੍ਮਮਨੁਵਰ੍ਤਤਾਮ੍
ਜੋ ਵੈਸ਼ ਆਪਣੇ ਧਰਮ 'ਤੇ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਅਮਰਤਾ ਦਾ ਸਥਾਨ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।