ਇਤ੍ਯੇਭਿਰ੍ਨਾਮਭਿਸ੍ਤ੍ਵਨ੍ਯੇ ਦਾਨਵਾਨਾਂ ਜਿਘਾਂਸਯਾ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੋਰ ਲੋਕ ਵੀ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਪukarੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਰੂਪਾਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯਰੂਪਾਸ਼੍ਚ ਵਿਰੂਪਾਃ ਕਾਮਰੂਪਿਣਃ
ਕਈ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਵੱਖਰੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਵਿਅੰਗ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਤੇ ਕਈ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਧਾਤੁਰ੍ਦਿਵਿਤਿ ਵੈ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਕ੍ਰੀਡਾਯਾਂ ਸ ਤੁ ਉਚ੍ਯਤੇ
'ਦਿਵ' ਧਾਤੂ ਖੇਡ ਵਿਚ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਨਾਮ ਆਇਆ ਹੈ।
ऋਚੋ ਯਜੂਂषਿ ਸਾਮਾਨਿ ਯਾਨ੍ਯੁਕ੍ਤਾਨੀਹ ਵੈ ਮਯਾ
ਰਿਗ, ਯਜੁਰ ਤੇ ਸਾਮ ਦੇ ਜੋ ਮੰਤ੍ਰ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਉਚਾਰੇ ਹਨ।
ਤੇ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਰਾਧ੍ਯ ਦੇਵੇਸ਼ਂ ਸਂਸਿਦ੍ਧਾ ਦਿਵਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾਃ ।। 1.124.
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਤੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਪਰਿਪੂਰਨ ਹੋ ਕੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰ੍षਿਸਂਵਾਦੇ ਪ੍ਰਵਰਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤ੍ਯੁਤ੍ਤਰਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼੍ਰੀ ਭਵਿਸ਼ਯ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮ ਪਾਵੜੇ, ਸਪਤਮੀ ਕਲਪ, ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਵਿਚ, 'ਵਧੀਆ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ' ਨਾਮਕ, ਇੱਕ ਸੌ ਚੌਵੀਂ ਅਧਿਆਇ ਹੈ।
ਪਾਤਾਲਵਰ੍ਣਨਮ੍ ੴ ਨਮਃ ਕਮਲਦਲਨਯਨਾਭਿਰਾਮਾਯ ਸ੍ਵਚ੍ਛਂ ਚਂਦ੍ਰਾਵਦਾਤਂ ਕਵਿਕਰਮਕਰਕ੍ਸ਼ੋਭਸਂਜਾਤਫੇਨਂ ਬਕ੍ਸ਼ੋਦ੍ਭੂਤਿਪ੍ਰਸੂਕ੍ਤੈਰ੍ਵ੍ਰਤਨਿਯਮਪਰੈਃ ਸੇਵਿਤਂ ਵਿਪ੍ਰਮੁਖ੍ਯੈਃ
ਓਮ, ਉਹ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਦੀ ਪਤੀਆਂ ਵਾਂਗ ਸੁੰਦਰ ਹਨ; ਚਾਨਣ ਵਾਂਗ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ, ਜਿਸ ਦੀ ਝੱਗ ਕਵੀ ਦੇ ਮਗਰਮੱਛ ਦੀ ਹਲਚਲ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਵ੍ਰਤ ਤੇ ਨਿਯਮ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
੧ ਜਯਤਿ ਭੁਵਨਦੀਪੋ ਭਾਸ੍ਕਰੋ ਲੋਕਕਰ੍ਤਾ ਜਯਤਿ ਚ ਸ਼ਿਤਿਦੇਹਃ ਸ਼ਾਰ੍ਙ੍ਗਧਨ੍ਵਾ ਮੁਰਾਰਿਃ
ਜਗਤ ਦਾ ਚਾਨਣ, ਸੂਰਜ, ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਜਿੱਤਦਾ ਰਹੇ; ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ, ਸ਼ਾਰੰਗ ਧਨੁਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਮੁਰਾ ਦਾ ਵੈਰੀ ਵੀ ਜਿੱਤਦਾ ਰਹੇ।
ਨਮਸ੍ਕृਤ੍ਯਾਪ੍ਰਮੇਯਾਯ ਦੇਵਾਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰੂਪਿਣੇ
ਅਣਗਣੇ, ਬ੍ਰਹਮ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ,
ਪੁਰਾਣਸਂਹਿਤਾਂ ਪੁਣ੍ਯਾਂ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛੂ ਰੌਮਹਰ੍षਣਿਮ੍
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੀ ਸੰਹਿਤਾ ਬਾਰੇ ਰੋਮਹਰਸ਼ਣ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।
ਮੁਨੀਨਾਂ ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸੂਤਃ ਪੌਰਾਣਿਕੋਤ੍ਤਮਃ । ਸੂਤ ਉਵਾਚ ਨਮਸ੍ਕृਤ੍ਯ ਜਗਦ੍ਯੋਨਿਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰੂਪਧਰਂ ਹਰਿਮ੍
ਮੁਨੀਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸੁਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਗਤ ਦੇ ਮੂਲ, ਬ੍ਰਹਮ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਰੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ,
ਯਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪਾਪਕਰ੍ਮਾਣਿ ਸ ਗਚ੍ਛੇਤ੍ਪਰਮਾਂ ਗਤਿਮ੍
ਜੋ ਇਹ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਪਾਪੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਭਵਿष੍ਯਪੁਰਾਣਮਖਿਲਂ ਯਜ੍ਜਗਾਦ ਗਦਾਧਰਃ
ਇਹ ਸਾਰਾ ਭਵਿਸ਼ਯ ਪੁਰਾਣਾ ਗਦਾਧਰ ਨੇ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਧਰ੍ਮਪ੍ਰਸ਼ਂਸਨਂ ਚਾਤ੍ਰ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਦਿਪ੍ਰਸ਼ਂਸਨਮ੍
ਇੱਥੇ ਧਰਮ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਦਿ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤਿਮਾਕਰਣਂ ਚੈਵ ਸ੍ਥਾਪਨਾਚਿਤ੍ਰਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ 2.1.1.
ਇੱਥੇ ਮੂਰਤੀਆਂ ਬਣਾਉਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਲਕੜੇ ਵੀ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ।
ਪੁਰਾਣਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਚੈਵ ਭੂਗੋਲਸ੍ਯ ਚ ਨਿਰ੍ਣਯਮ੍
ਇੱਥੇ ਪੁਰਾਣਾ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਗੋਲਾਕਾਰ ਹੋਣ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਵੀ ਹੈ।
ਮੁਮੂਰ੍षੋਰਪਿ ਯਤ੍ਕਰ੍ਮ ਦਾਨਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਮੇਵ ਚ
ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਕਰਨੀ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵੀ ਇੱਥੇ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਹੈ।
ਉਚ੍ਚਾਵਚਾਵਧਾਨਂ ਚ ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਾਦਿਕਂ ਚ ਯਤ੍
ਉੱਚ-ਨੀਚ ਦੀ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿਤ ਆਦਿ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਪਂਚਤਂਤ੍ਰਸਮਾਯੁਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਤਿਤਂਤ੍ਰੇ ਚ ਵਿਂਸ਼ਤਿਃ
ਇਹ ਪੰਜ ਤੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਰ ਤੰਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਵੀਹ ਹਨ।
ਤ੍ਰਯਾਣਾਮਾਸ਼੍ਰਮਾਣਾਂ ਚ ਗृਹਸ੍ਥੋ ਯੋਨਿਰੁਚ੍ਯਤੇ
ਤਿੰਨ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਏਕਾਸ਼੍ਰਮਂ ਗृਹਸ੍ਥਸ੍ਯ ਤ੍ਰਯਾਣਾਂ ਮੂਰ੍ਤਿਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍
ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਲਈ ਇੱਕ ਆਸ਼ਰਮ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਪਰਿਤ੍ਯਜੇਦਰ੍ਥਕਾਮੌ ਯੌ ਸ੍ਯਾਤਾਂ ਧਰ੍ਮਵਰ੍ਜਿਤੌ
ਜੋ ਧਰਮ ਤੋਂ ਵੰਝੇ ਹੋਣ, ਉਹ ਧਨ ਤੇ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਤਡਾਗਸ੍ਯ ਚ ਸਾਨ੍ਨਿਧ੍ਯੇ ਤਡਾਗਂ ਪਰਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍
ਤਲਾਬ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਤਲਾਬ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹੋ।
ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਸਂਜਾਯਤੇ ਹ੍ਯਰ੍ਥੋ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਕਾਮੋऽਭਿਜਾਯਤੇ
ਧਰਮ ਤੋਂ ਹੀ ਧਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਧਰਮ ਤੋਂ ਇੱਛਾ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਧਰ੍ਮਸ਼੍ਚਾਰ੍ਥਸ਼੍ਚ ਕਾਮਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਿਵਰ੍ਗਸ੍ਤ੍ਰਿਗੁਣੋ ਮਤਃ 2.1.1.
ਧਰਮ, ਧਨ ਤੇ ਇੱਛਾ — ਇਹ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਤਿੰਨ ਲਕੜੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਗਚ੍ਛਂਤਿ ਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਥਾ ਮਧ੍ਯੇ ਤਿष੍ਠਂਤਿ ਰਾਜਸਾਃ
ਜੋ ਸਤਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹਨ, ਉਹ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ; ਰਜਸ ਵਾਲੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਧਰ੍ਮਃ ਸਮਾਯੁਕ੍ਤੋ ਹ੍ਯਰ੍ਥਕਾਮੌ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤੌ
ਜਿਸ ਵਿਚ ਧਰਮ ਜੋੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਧਨ ਅਤੇ ਇੱਛਾ ਵੀ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹੋਣ,
ਤਸ੍ਮਾਦਰ੍ਥਂ ਚ ਕਾਮਂ ਚ ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਧਰ੍ਮਂ ਸਮਾਸ਼੍ਰਯੇਤ੍
ਇਸ ਲਈ, ਧਨ ਅਤੇ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਧਰਮ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਧਰਮ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਮਧ੍ਯੇऽਯਂ ਚਤੁਰ੍ਵਰ੍ਗਃ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਿਤਃ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਵਾਨੁਤਿष੍ਠੇਚ੍ਚ ਸ ਚਾਨਂਤ੍ਯਾਯ ਕਲ੍ਪਤੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇਹ ਚਾਰ ਜੀਵਨ ਦੇ ਲਕੜ ਹਨ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ; ਜੋ ਇਸ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਨੰਤ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਦਰ੍ਥਂ ਚ ਕਾਮਂ ਚ ਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਧਰ੍ਮਂ ਸਮਾਚਰੇਤ੍
ਇਸ ਲਈ, ਧਨ ਅਤੇ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਧਰਮ ਦੀ ਰੀਤ ਅਪਣਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।