ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤੇषਾਂ ਵਿਘਾਤਾਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਵਰਾਸ਼੍ਚ ਭਵਾਮਹੇ
ਇਸ ਲਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਲਈ ਅਸੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬਣ ਗਏ।
ਸਂਮਂਤ੍ਰ੍ਯੈਵਂ ਤਤਃ ਸ੍ਕਂਦੋ ਵਾਮਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਰਵੇਃ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਸਕੰਦ ਰਵੀ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਖੜਾ ਹੋਇਆ।
ਉਕ੍ਤਸ਼੍ਚ ਸ ਤਦਾਰ੍ਕੇਣ ਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਜਾਦਂਡਨਾਯਕਃ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਅਰਕ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਤੂੰ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਮੁਖੀ ਹੈਂ।"
ਲਿਖਤੇ ਯਃ ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਚ ਸੁਕृਤਂ ਯਚ੍ਚ ਦੁष੍ਕृਤਮ੍
ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਚੰਗੇ ਅਤੇ ਮਾੜੇ ਕੰਮ ਲਿਖਦਾ ਹੈ।
ਆਸ਼੍ਵਿਨੌ ਚਾਪਿ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਰੁਭਯੋਃ ਸ੍ਥਿਤੌ 1.124.
ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਦੋਵੇਂ ਵੀ ਸੂਰਜ ਦੇ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਉੱਤੇ ਖੜੇ ਹਨ।
ਦ੍ਵਾਰਪਾਲੌ ਸ੍ਮृਤੌ ਤਸ੍ਯ ਰਾਜ੍ਞਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠੌ ਮਹਾਬਲੌ
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਉਸ ਰਾਜੇ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਦਰਬਾਨ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਰਾਜृਦੀਪ੍ਤੌ ਸ੍ਮृਤੋ ਧਾਤੁਰ੍ਨਕਾਰਸ੍ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤ੍ਯਯਃ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸ ਕਾਰ੍ਤਿਕੇਯਸ੍ਤੁ ਨਾਮ੍ਨਾ ਰਾਜ੍ਞ ਇਤਿ ਸ੍ਮृਤਃ
ਉਹ ਰਾਜਾ ਚਮਕਦਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; 'ਨ' ਧਾਤੂ ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਤਯਯ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਕਾਰਤਿਕੇਯ ਨੂੰ 'ਰਾਜਾ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਰੁ ਗਤੌ ਚ ਸ੍ਮृਤੋ ਧਾਤੁਰ੍ਯਸ੍ਯ ਸ ਪ੍ਰਤ੍ਯਯਃ ਸ੍ਮृਤਃ
'ਸ੍ਰੁ' ਧਾਤੂ ਚੱਲਣ ਲਈ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਤਯਯ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਥਮਂ ਯਦ੍ਭਵੇਦ੍ਦ੍ਵਾਰਂ ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਾਭ੍ਯਾਂ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਮ੍
ਪਹਿਲਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਯਾਂ ਤੁ ਕਕ੍ਸ਼ਾਯਾਮਪ੍ਰਧृष੍ਟੌ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤੌ
ਦੂਜੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ, ਦੋ ਅਟੱਲ ਰੱਖਵਾਲੇ ਖੜੇ ਹਨ।
ਵਰ੍ਣਸ੍ਯ ਸ਼ਬਲਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਯਮਃ ਕਲ੍ਮਾष ਉਚ੍ਯਤੇ
ਉਸ ਦੇ ਰੰਗ ਵਿਚ ਚਿੱਟ-ਕਾਲਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਯਮ ਨੂੰ 'ਕਲਮਾਸ਼' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਥਿਤੋ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਤ ਤਸ੍ਯ ਦਂਡਹਸ੍ਤਸਮਨ੍ਵਿਤਃ
ਉਹ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਖੜਾ ਹੈ, ਹੱਥ ਵਿਚ ਛੜੀ ਫੜੀ ਹੋਈ।
ਕੁਬੇਰੋ ਧਨਦੋ ਜ੍ਞੇਯੋ ਹਸ੍ਤਿਰੂਪੋ ਵਿਨਾਯਕਃ ਕੁਬੇਰਃ ਕੁਸ਼ਰੀਰਤ੍ਵਾਤ੍ਸ ਨਾਮ੍ਨਾ ਧਨਦਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਕੁਬੇਰ, ਜੋ ਦੌਲਤ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਥੀ ਦੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਕੁਬੇਰ ਆਪਣੇ ਰੂਖੇ ਸਰੀਰ ਕਰਕੇ 'ਧਨਦ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਾਯਕਃ ਸਰ੍ਵਸਤ੍ਤ੍ਵਾਨਾਂ ਤੇਨ ਨਾਯਕ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਆਗੂ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ 'ਨਾਯਕ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਰੈਵਤਸ਼੍ਚੈਵ ਦਿਂਡਿਸ਼੍ਚ ਤੌ ਰਵੇਃ ਪੂਰ੍ਵਤਃ ਸ੍ਥਿਤੌ 1.124.
ਰੈਵਤ ਅਤੇ ਡਿੰਡੀ, ਦੋਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਪ੍ਲੁਤਂ ਗਚ੍ਛਤ੍ਯਸੌ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵਲੋਕਨਮਸ੍ਕृਤਃ
ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਉਸ ਦੀ ਇਜ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਡੀਙ੍ਗਤਾਵਸ੍ਯ ਵੈ ਧਾਤੋਰ੍ਦਿਂਡਿਸ਼ਬ੍ਦੋ ਨਿਪਾਤ੍ਯਤੇ
ਧਾਤੂ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਹਾਲਤ ਕਰਕੇ 'ਡਿੰਡੀ' ਸ਼ਬਦ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਪ੍ਰਵਰਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਧਾਤ੍ਵਰ੍ਥਾ ਨੈਗਮੈਃ ਸ਼ੁਭੈਃ
ਇਹ ਵਧੀਆ ਲੋਕ, ਸ਼ੁਭ ਵੈਦਿਕ ਅਰਥਾਂ ਤੋਂ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
ਅਸ਼੍ਵਿਨੌ ਤੌ ਤਤੋ ਜ੍ਞੇਯੌ ਦਂਡਨਾਯਕਪਿਂਗਲੌ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੋ ਅਸ਼ਵਿਨ—ਦੰਡਨਾਯਕ ਅਤੇ ਪਿੰਗਲ—ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਰੇਵਤਸ਼੍ਚੈਵ ਦਿਂਡਿਸ਼੍ਚ ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਪ੍ਰਵਰਾ ਮਯਾ
ਰੈਵਤ ਅਤੇ ਡਿੰਡੀ—ਇਹ ਵਧੀਆ ਲੋਕ ਮੈਂ ਵਰਣਨ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।
ਇਤ੍ਯੇਭਿਰ੍ਨਾਮਭਿਸ੍ਤ੍ਵਨ੍ਯੇ ਦਾਨਵਾਨਾਂ ਜਿਘਾਂਸਯਾ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੋਰ ਲੋਕ ਵੀ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਪukarੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਰੂਪਾਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯਰੂਪਾਸ਼੍ਚ ਵਿਰੂਪਾਃ ਕਾਮਰੂਪਿਣਃ
ਕਈ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਵੱਖਰੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਵਿਅੰਗ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਤੇ ਕਈ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਧਾਤੁਰ੍ਦਿਵਿਤਿ ਵੈ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਕ੍ਰੀਡਾਯਾਂ ਸ ਤੁ ਉਚ੍ਯਤੇ
'ਦਿਵ' ਧਾਤੂ ਖੇਡ ਵਿਚ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਨਾਮ ਆਇਆ ਹੈ।
ऋਚੋ ਯਜੂਂषਿ ਸਾਮਾਨਿ ਯਾਨ੍ਯੁਕ੍ਤਾਨੀਹ ਵੈ ਮਯਾ
ਰਿਗ, ਯਜੁਰ ਤੇ ਸਾਮ ਦੇ ਜੋ ਮੰਤ੍ਰ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਉਚਾਰੇ ਹਨ।
ਤੇ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਰਾਧ੍ਯ ਦੇਵੇਸ਼ਂ ਸਂਸਿਦ੍ਧਾ ਦਿਵਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾਃ ।। 1.124.
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਤੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਪਰਿਪੂਰਨ ਹੋ ਕੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰ੍षਿਸਂਵਾਦੇ ਪ੍ਰਵਰਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤ੍ਯੁਤ੍ਤਰਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼੍ਰੀ ਭਵਿਸ਼ਯ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮ ਪਾਵੜੇ, ਸਪਤਮੀ ਕਲਪ, ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਵਿਚ, 'ਵਧੀਆ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ' ਨਾਮਕ, ਇੱਕ ਸੌ ਚੌਵੀਂ ਅਧਿਆਇ ਹੈ।
ਪਾਤਾਲਵਰ੍ਣਨਮ੍ ੴ ਨਮਃ ਕਮਲਦਲਨਯਨਾਭਿਰਾਮਾਯ ਸ੍ਵਚ੍ਛਂ ਚਂਦ੍ਰਾਵਦਾਤਂ ਕਵਿਕਰਮਕਰਕ੍ਸ਼ੋਭਸਂਜਾਤਫੇਨਂ ਬਕ੍ਸ਼ੋਦ੍ਭੂਤਿਪ੍ਰਸੂਕ੍ਤੈਰ੍ਵ੍ਰਤਨਿਯਮਪਰੈਃ ਸੇਵਿਤਂ ਵਿਪ੍ਰਮੁਖ੍ਯੈਃ
ਓਮ, ਉਹ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਦੀ ਪਤੀਆਂ ਵਾਂਗ ਸੁੰਦਰ ਹਨ; ਚਾਨਣ ਵਾਂਗ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ, ਜਿਸ ਦੀ ਝੱਗ ਕਵੀ ਦੇ ਮਗਰਮੱਛ ਦੀ ਹਲਚਲ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਵ੍ਰਤ ਤੇ ਨਿਯਮ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
੧ ਜਯਤਿ ਭੁਵਨਦੀਪੋ ਭਾਸ੍ਕਰੋ ਲੋਕਕਰ੍ਤਾ ਜਯਤਿ ਚ ਸ਼ਿਤਿਦੇਹਃ ਸ਼ਾਰ੍ਙ੍ਗਧਨ੍ਵਾ ਮੁਰਾਰਿਃ
ਜਗਤ ਦਾ ਚਾਨਣ, ਸੂਰਜ, ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਜਿੱਤਦਾ ਰਹੇ; ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ, ਸ਼ਾਰੰਗ ਧਨੁਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਮੁਰਾ ਦਾ ਵੈਰੀ ਵੀ ਜਿੱਤਦਾ ਰਹੇ।
ਨਮਸ੍ਕृਤ੍ਯਾਪ੍ਰਮੇਯਾਯ ਦੇਵਾਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰੂਪਿਣੇ
ਅਣਗਣੇ, ਬ੍ਰਹਮ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ,
ਪੁਰਾਣਸਂਹਿਤਾਂ ਪੁਣ੍ਯਾਂ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛੂ ਰੌਮਹਰ੍षਣਿਮ੍
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੀ ਸੰਹਿਤਾ ਬਾਰੇ ਰੋਮਹਰਸ਼ਣ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।