ਸੁਮਂਤੁਰੁਵਾਚ ਤਥਾ ਚਾਸ਼੍ਵਯੁਜੇ ਮਾਸਿ ਪਞ੍ਚਮ੍ਯਾਂ ਕੁਰੁਨਂਦਨ
ਸੁਮੰਤੁ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਏਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਅਸ਼ਵਿਨ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪੰਜਵੀਂ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਵੀ, ਹੇ ਕੁਰੁ ਵੰਸ਼ੀ, ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਘृਤੋਦਕਾਭ੍ਯਾਂ ਪਯਸਾ ਸ੍ਨਪਯਿਤ੍ਵਾ ਵਿਸ਼ਾਂਪਤੇ
ਘਿਉਂ, ਪਾਣੀ ਤੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਨਾਗਾਂ ਨੂੰ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ,
ਯਸ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯਾਂ ਵਿਧਿਵਨ੍ਨਾਗਾਞ੍ਛੁਚਿਰ੍ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸਮਨ੍ਵਿਤਃ
ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਦਿਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਭਗਤੀ ਸਮੇਤ ਨਾਗਾਂ ਦੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ,
ਨਾਗਾਃ ਪ੍ਰੀਤਾ ਭਵਂਤੀਹ ਸ਼ਾਂਤਿਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਵਾ ਵਿਭੋ
ਨਾਗ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ, ਹੇ ਮਹਾਨ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯੇष ਕਥਿਤੋ ਵੀਰ ਪਞ੍ਚਮੀਕਲ੍ਪ ਉਤ੍ਤਮਃ । ਯਤ੍ਰਾਯਮੁਚ੍ਯਤੇ ਮਂਤ੍ਰਃ ਸਰ੍ਵਸਰ੍ਪਨਿषੇਧਕਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਵੀਰ, ਪੰਜਵੀਂ ਤਾਰੀਖ ਦਾ ਇਹ ਚੰਗਾ ਵਿਧਾਨ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੰਤਰ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ੴ ਕੁਰੁਕੁਲ੍ਲੇ ਫਟ੍ ਸ੍ਵਾਹਾ
ਓਂ ਕੁਰੁਕੁੱਲੇ ਫਟ ਸਵਾਹਾ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਃ ਪਰਂ ਤਿष੍ਠਤਿ ਯਸ੍ਤੁ ਮਗ੍ਨਃ ਸ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਇਹਾਪਿ ਦਿਂਡੀ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਪਰੇ ਖੜਾ ਹੈ, ਜੇ ਉਹ ਡਿੱਗ ਵੀ ਜਾਵੇ, ਹੇ ਰੁਦ੍ਰ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਵੀ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਦਿੰਡੀ।
ਸ੍ਥਿਤ੍ਵਾ ਪੁਰਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸ਼ਿਰਃ ਕਿਲਾਸੌ ਪ੍ਰਗृਹ੍ਯ ਤਤ੍ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਿਰਃਕਪਾਲਮ੍
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਸਿਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਖੜਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਸਿਰ ਦੀ ਖੋਪਰੀ ਉਸਦੀ ਬਣ ਗਈ।
ਨਗ੍ਨੋ ਯਦਾ ਦਾਰੁਵਨੇ ਮੁਨੀਨਾਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਚ ਤਂ ਭੈਕ੍ਸ਼੍ਯਚਰਂ ਸੁਰੇਸ਼ਮ੍ ਵਿਹਾਯ ਦਿਂਡਿਃ ਸ ਤੁ ਤਾਨ੍ਸੁਰਰ੍षੀਂਸ੍ਤਤੋ ਰਵੇਰ੍ਲੋਕਮਥਾਜਗਾਮ
ਜਦੋਂ ਉਹ ਨੰਗਾ ਹੋ ਕੇ, ਦਰੂ ਵਣ ਵਿਚ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਭਿਖ ਮੰਗਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਦਿੰਡੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿਚ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਆਗਚ੍ਛਮਾਨਂ ਪ੍ਰਮਥਾਸ੍ਤਮੂਚੁਰ੍ਦੇਵੇਸ਼ ਨਿਤ੍ਯਂ ਭ੍ਰਮਸੇ ਕਿਮਰ੍ਥਮ੍
ਜਦੋਂ ਉਹ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਪ੍ਰਮਥ ਗਣਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਤੂੰ ਸਦਾ ਕਿਉਂ ਫਿਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ?
ਤੇ ਭੂਯ ਊਚੁਃ ਪ੍ਰਮਥਾਸ੍ਤਮੇਵਮਤ੍ਰੈਵ ਤਿष੍ਠਸ੍ਵ ਰਵੇਃ ਪੁਰਸ੍ਤਾਤ੍
ਉਹਨਾਂ ਪ੍ਰਮਥਾਂ ਨੇ ਫਿਰ ਆਖਿਆ: ਇੱਥੇ ਹੀ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਟਿਕ ਕੇ ਰਹਿ।
ਇਤ੍ਯੇਵਮੁਕ੍ਤਃ ਪ੍ਰਮਥੈਸ੍ਤੁ ਰੁਦ੍ਰਸ੍ਤਤ੍ਰੈਵ ਤਸ੍ਥੌ ਰਵਿਤੋषਣਾਯ
ਪ੍ਰਮਥਾਂ ਵਲੋਂ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰੁਦ੍ਰ ਉਥੇ ਹੀ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਟਿਕ ਗਿਆ।
ਉਕ੍ਤਃ ਸ ਤੁष੍ਟੇਨ ਤਤਃ ਸਵਿਤ੍ਰਾ ਪ੍ਰੀਤੋਸ੍ਮਿ ਦੇਵਾਗਮਨਾਤ੍ਤਵਾਹਮ੍
ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਾਵਿਤ੍ਰ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਤੇਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਨਾਲ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ।"
ਅष੍ਟਾਦਸ਼ੈਤੇ ਪ੍ਰਮਥਾਸ੍ਤੁ ਭਾਨੋਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਾਨ੍ਯੇ ਤੁ ਰਵੇ ਰਥਸ੍ਥਾਃ
ਇਹ ਅਠਾਰਾਂ ਪ੍ਰਮਥ ਭਾਨੂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਚੌਦਾਂ ਰਵੀ ਦੇ ਰਥ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਹਨ।
ਯਕ੍ਸ਼ੌ ਚ ਸਿਦ੍ਧੌ ਚ ਨਿਸ਼ਾਚਰੌ ਚਾਦਿਤ੍ਯਾਤ੍ਮਜਾਵਪ੍ਸਰਸਾਂ ਪ੍ਰਧਾਨੌ 1.124.
ਯਕਸ਼ਾਂ, ਸਿੱਧਾਂ ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਆਦਿਤਯ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹਨ ਜੋ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹਨ।
ਇਤ੍ਯਾਦਿਦੇਵਪ੍ਰਵਰਾਸ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵੇ ਧਾਤ੍ਵਰ੍ਥਸ਼ਬ੍ਦੈਸ਼੍ਚ ਭਵਂਤਿ ਸਿਦ੍ਧਾਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਉੱਚੇ ਦੇਵਤੇ ਧਾਤੂ ਦੇ ਅਰਥ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਸਿਧ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਯਤਸ਼੍ਚ ਕੌਤੁਕਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਨਸ੍ਮਾਕਮਿਹ ਜਾਯਤੇ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਸਾਡੇ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਚਾਹ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਭੂਯਸ੍ਤਵ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਦਂਡਨਾਯਕਪਿਂਗਲੌ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਦੰਡਨਾਇਕ ਅਤੇ ਪਿੰਗਲਾ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਵੀ ਦੱਸਾਂਗਾ।"
ਮਯਾ ਸਹ ਸਮਾਗਮ੍ਯ ਪੁਰਾ ਦੇਵੈਰ੍ਵਿਚਾਰਿਤਮ੍
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਤੇ ਤੁ ਲਬ੍ਧਵਰਾ ਭੂਤ੍ਵਾ ਅਮਾਤ੍ਯਾਦ੍ਯਾ ਹ੍ਯਭੀਕ੍ਸ਼੍ਣਸ਼ਃ
ਉਹ ਮੰਤਰੀ ਆਦਿਕ, ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਵਾਰ ਵਾਰ ਬਲਵਾਨ ਹੋ ਗਏ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤੇषਾਂ ਵਿਘਾਤਾਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਵਰਾਸ਼੍ਚ ਭਵਾਮਹੇ
ਇਸ ਲਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਲਈ ਅਸੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬਣ ਗਏ।
ਸਂਮਂਤ੍ਰ੍ਯੈਵਂ ਤਤਃ ਸ੍ਕਂਦੋ ਵਾਮਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਰਵੇਃ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਸਕੰਦ ਰਵੀ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਖੜਾ ਹੋਇਆ।
ਉਕ੍ਤਸ਼੍ਚ ਸ ਤਦਾਰ੍ਕੇਣ ਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਜਾਦਂਡਨਾਯਕਃ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਅਰਕ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਤੂੰ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਮੁਖੀ ਹੈਂ।"
ਲਿਖਤੇ ਯਃ ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਚ ਸੁਕृਤਂ ਯਚ੍ਚ ਦੁष੍ਕृਤਮ੍
ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਚੰਗੇ ਅਤੇ ਮਾੜੇ ਕੰਮ ਲਿਖਦਾ ਹੈ।
ਆਸ਼੍ਵਿਨੌ ਚਾਪਿ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਰੁਭਯੋਃ ਸ੍ਥਿਤੌ 1.124.
ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਦੋਵੇਂ ਵੀ ਸੂਰਜ ਦੇ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਉੱਤੇ ਖੜੇ ਹਨ।
ਦ੍ਵਾਰਪਾਲੌ ਸ੍ਮृਤੌ ਤਸ੍ਯ ਰਾਜ੍ਞਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠੌ ਮਹਾਬਲੌ
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਉਸ ਰਾਜੇ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਦਰਬਾਨ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਰਾਜृਦੀਪ੍ਤੌ ਸ੍ਮृਤੋ ਧਾਤੁਰ੍ਨਕਾਰਸ੍ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤ੍ਯਯਃ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸ ਕਾਰ੍ਤਿਕੇਯਸ੍ਤੁ ਨਾਮ੍ਨਾ ਰਾਜ੍ਞ ਇਤਿ ਸ੍ਮृਤਃ
ਉਹ ਰਾਜਾ ਚਮਕਦਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; 'ਨ' ਧਾਤੂ ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਤਯਯ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਕਾਰਤਿਕੇਯ ਨੂੰ 'ਰਾਜਾ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਰੁ ਗਤੌ ਚ ਸ੍ਮृਤੋ ਧਾਤੁਰ੍ਯਸ੍ਯ ਸ ਪ੍ਰਤ੍ਯਯਃ ਸ੍ਮृਤਃ
'ਸ੍ਰੁ' ਧਾਤੂ ਚੱਲਣ ਲਈ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਤਯਯ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਥਮਂ ਯਦ੍ਭਵੇਦ੍ਦ੍ਵਾਰਂ ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਾਭ੍ਯਾਂ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਮ੍
ਪਹਿਲਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਯਾਂ ਤੁ ਕਕ੍ਸ਼ਾਯਾਮਪ੍ਰਧृष੍ਟੌ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤੌ
ਦੂਜੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ, ਦੋ ਅਟੱਲ ਰੱਖਵਾਲੇ ਖੜੇ ਹਨ।