ਰਕ੍ਤਵਰ੍ਣਾਃ ਸੁਵਰ੍ਣਾਭਾਃ ਪ੍ਰਵਾਲਮਣਿਸਂਨਿਭਾਃ
ਜੋ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੇ, ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਜਾਂ ਮੂੰਗੇ ਤੇ ਰਤਨ ਵਰਗੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ—
ਨਾਨਾਵਿਚਿਤ੍ਰਰਾਜੀਭਿਰਤਸੀਵਰ੍ਣਸਨ੍ਨਿਭਾਃ 1.36.
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗ ਦੀਆਂ ਧਾਰੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਜੋ ਅਤਸੀ ਦੇ ਰੰਗ ਵਰਗੇ ਹਨ—
ਕਾਕੋਦਰਨਿਭਾਃ ਕੇਚਿਦ੍ਯੇ ਚ ਅਂਜਨਸਨ੍ਨਿਭਾਃ
ਕੁਝ ਸੱਪ ਕਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਵਰਗੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਕਾਜਲ ਵਰਗੇ।
ਯਸ੍ਯ ਸਰ੍ਪੇਣ ਦष੍ਟਸ੍ਯ ਦਂਸ਼ਮਂਗੁष੍ਠਮਂਤਰਮ੍
ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸੱਪ ਨੇ ਡੱਸਿਆ ਹੋਵੇ ਤੇ ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਦੀ ਦੂਰੀ ਅੰਗੂਠੇ ਜਿੰਨੀ ਹੋਵੇ—
ਯਸ੍ਯ ਸਰ੍ਪੇਣ ਦष੍ਟਸ੍ਯ ਦਂਸ਼ਂ ਦ੍ਵ੍ਯਂਗੁਲਮਂਤਰਮ੍
ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸੱਪ ਨੇ ਡੱਸਿਆ ਹੋਵੇ ਤੇ ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਦੋ ਉਂਗਲਾਂ ਜਿੰਨੇ ਦੂਰ ਹੋਣ—
ਯਸ੍ਯ ਸਰ੍ਪੇਣ ਦष੍ਟਸ੍ਯ ਸਾਰ੍ਧਂ ਦ੍ਵ੍ਯਂਗੁਲਮzਤਰਮ੍
ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸੱਪ ਨੇ ਡੱਸਿਆ ਹੋਵੇ ਤੇ ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਦੋ ਉਂਗਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੂਰ ਹੋਣ—
ਅਨਂਤਃ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਤੇ ਪੂਰ੍ਵਂ ਵਾਮਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਤੁ ਵਾਸੁਕਿਃ
ਅਨੰਤ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਵਾਸੁਕੀ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਚਲਤੇ ਭ੍ਰਮਤੇ ਪਦ੍ਮੋ ਮਹਾਪਦ੍ਮੋ ਨਿਮਜ੍ਜਤਿ
ਪਦਮ ਚਲਦਾ ਤੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮਹਾਪਦਮ ਹੇਠਾਂ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਕੁਰੁਤੇ ਰੂਪਂ ਕੁਲਿਕਃ ਪਨ੍ਨਗੋਤ੍ਤਮਃ
ਕੁਲਿਕ, ਜੋ ਸੱਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੱਪ ਹੈ, ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ ਤਕ੍ਸ਼ਕਸ੍ਯੋਕ੍ਤਾ ਕਰ੍ਕੋਟਸ੍ਯ ਤੁ ਨੈਰ੍ऋਤੀ ਉਤ੍ਤਰਾ ਸ਼ਂਖਪਾਲਸ੍ਯ ਐਸ਼ਾਨੀ ਕਂਬਲਸ੍ਯ ਤੁ
ਦੱਖਣ ਤਕਸ਼ਕ ਦੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਕਰਕੋਟਕ ਦੀ ਹੈ; ਉੱਤਰ ਸ਼ੰਖਪਾਲ ਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਕੰਬਲ ਦਾ ਹੈ।
ਅਨਂਤਸ੍ਯ ਭਵੇਤ੍ਪਦ੍ਮਂ ਵਾਸੁਕੇਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਥੋਤ੍ਪਲਮ੍
ਅਨੰਤ ਨਾਲ ਕਮਲ ਹੈ, ਤੇ ਵਾਸੁਕੀ ਨਾਲ ਉਤਪਲ ਫੁੱਲ ਹੈ।
ਪਦ੍ਮਸ੍ਯ ਤੁ ਭਵੇਤ੍ਪਦ੍ਮਂ ਸ਼ੂਲਂ ਪਦ੍ਮੇਤਰਸ੍ਯ ਤੁ 1.36.
ਪਦਮ ਨਾਲ ਕਮਲ ਹੈ, ਤੇ ਪਦਮ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਵਾਲੇ ਨਾਲ ਸ਼ੂਲ ਹੈ।
ਅਨਂਤਕਪਿਲੌ ਵਿਪ੍ਰੌ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯੌ ਸ਼ਂਖਵਾਸੁਕੀ ਪਦ੍ਮਕਰ੍ਕੋਟਕੌ ਸ਼ੂਦ੍ਰੌ ਸਦਾ ਜ੍ਞੇਯੌ ਮਨੀषਿਭਿਃ
ਅਨੰਤ ਤੇ ਕਪਿਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਨ, ਸ਼ੰਖ ਤੇ ਵਾਸੁਕੀ ਖ਼ਤਰੀ ਹਨ; ਪਦਮ ਤੇ ਕਰਕੋਟਕ ਸ਼ੂਦਰ ਹਨ, ਇਹ ਗੱਲ ਸਿਆਣਿਆਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯਾਦ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਅਨਂਤਕੁਲਿਕੌ ਵਰ੍ਣਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸਂਭਵੌ
ਅਨੰਤ ਤੇ ਕੁਲਿਕ ਜਾਤਿ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ।
ਤਕ੍ਸ਼ਕਸ਼੍ਚ ਮਹਾਪਦ੍ਮ ਈषਤ੍ਪੀਤੌ ਬਭੂਵਤੁਃ
ਤਕਸ਼ਕ ਤੇ ਮਹਾਪਦਮ ਥੋੜ੍ਹੇ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਹੋ ਗਏ।
ਹਯਂ ਯਾਨਂ ਵृषਂ ਛਤ੍ਰਂ ਰਾਜਾਨਮਥ ਪਾਵਕਮ੍
ਘੋੜਾ, ਸਵਾਰੀ, ਬਲਦ, ਛਤਰੀ, ਰਾਜਾ ਤੇ ਅੱਗ।
ਪੂਰ੍ਣਕੁਮ੍ਭਃ ਪਤਾਕਾ ਚ ਕਾਂਚਨਂ ਮਣਯਸ੍ਤਥਾ ਏਤੇषਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਕਨ੍ਯਾ ਚੈਕਪ੍ਰਸੂਯਿਕਾ
ਭਰਿਆ ਘੜਾ, ਝੰਡਾ, ਸੋਨਾ ਤੇ ਮੋਤੀ; ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਕੋ ਮਾਂ ਤੋਂ ਜਣੀ ਕੁੜੀ।
ਚਤੁਃषष੍ਟਿਃ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਾ ਭੋਗਿਨੋ ਯੇ ਤੁ ਪਨ੍ਨਗਾਃ । ਅਦृਸ਼੍ਯਾਸ੍ਤੇषੁ षਟ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਦृਸ਼੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਨ੍ਮਹੀਚਰਾਃ
ਚੌਂਸਠ ਸੱਪ ਭੋਗੀ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਛੱਤੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹਨ, ਤੇ ਤੀਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤੁਰਦੇ ਹਨ।
ਵਿਂਸ਼ਚ੍ਚ ਸ੍ਰਗ੍ਵਿਣਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ ਸਪ੍ਤ ਮਂਡਲਿਨਸ੍ਤਥਾ । ਰਾਜੀਵਨ੍ਤੋ ਦਸ਼ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਦਰ੍ਵ੍ਯਃ षੋਡਸ਼ ਪਂਚ ਚ
ਵੀਹ ਮਾਲਾ ਪਾਏ ਹੋਏ ਹਨ, ਸੱਤ ਗੋਲ ਹਨ, ਦਸ ਕਮਲ ਵਰਗੇ ਹਨ, ਤੇ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪੰਜ ਦਰਵਿਆ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਦੁਂਦੁਭੋ ਡੁਂਡੁਭਸ਼੍ਚੈਵ ਚੇਟਭਸ਼੍ਚੇਂਦ੍ਰਵਾਹਨਃ ਏਵਮੇਵ ਤੁ ਸਰ੍ਪਾਣਾਂ ਸ਼ਤਦ੍ਵਿਨਵਤਿ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਦੁੰਦੁਭ, ਦੁੰਡੁਭ, ਚੇਟਭ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰਵਾਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੱਪਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕ ਸੌ ਨੱਬੇ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਵਰਾਹਕਰ੍ਣੀਂ ਗਜਪਿਪ੍ਪਲੀਂ ਚ ਗਾਂਧਾਰਿਕਾਂ ਪਿਪ੍ਪਲਦੇਵਦਾਰੁ
ਵਰਾਹਕਰਨੀ, ਗਜਪਿੱਪਲੀ, ਗਾਂਧਾਰਿਕਾ, ਪਿੱਪਲਾ ਤੇ ਦੇਵਦਾਰੂ।
ਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਸਰ੍ਵੈਨਾਗਾਨਾਂ ਰੂਪਵਰ੍ਣੌ ਵਿषਂ ਤਥਾ ॥ 1.36.
ਸਾਰੇ ਨਾਗਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ, ਰੂਪ, ਰੰਗ ਤੇ ਜ਼ਹਿਰ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਂਪੂਜਯੇਨ੍ਨਾਗਾਨ੍ਸਦਾ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸਮਨ੍ਵਿਤਃ
ਇਸ ਲਈ, ਸਦਾ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਨਾਗਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰਾਵਣੇ ਮਾਸਿ ਪਂਚਮ੍ਯਾਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਪਕ੍ਸ਼ੇ ਨਰਾ ਧਿਪ । ਦ੍ਵਾਰਸ੍ਯੋਭਯਤੋ ਲੇਖ੍ਯਾ ਗੋਮਯੇਨ ਵਿषੋਲ੍ਬਣਾਃ
ਸਾਵਣ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪੰਜਮੀ, ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਨੂੰ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਚੌਕਠ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸਿਆਂ ਉੱਤੇ ਗੋਬਰ ਨਾਲ ਭਿਆਨਕ ਨਾਗ ਬਣਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ਪੂਜਯੇਦ੍ਵਿਧਿਵਦ੍ਦ੍ਵਾਰਂ ਦਧਿਦੂਰ੍ਵਾਕ੍ਸ਼ਤੈਃ ਕੁਸ਼ੈਃ । ਗਂਧਪੁष੍ਪੋਪਹਾਰੈਸ਼੍ਚ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਂ ਚ ਤਰ੍ਪਣੈਃ
ਦਰਵਾਜੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦਹੀਂ, ਦੂਬ, ਚੌਲ, ਕੁਸ਼, ਸੁਗੰਧ, ਫੁੱਲ ਤੇ ਹੋਰ ਚੜਾਵਿਆਂ ਨਾਲ, ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਕੇ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਯੇ ਤ੍ਵਸ੍ਯਾਂ ਪੂਜਂਤੀਹ ਨਾਗਾਨ੍ਭਕ੍ਤਿਪੁਰਃਸਰਾਃ।। ਨ ਤੇषਾਂ ਸਰ੍ਵਪਤੋ ਵੀਰ ਭਯਂ ਭਵਤਿ ਕਰ੍ਹਿਚਿਤ੍
ਜੋ ਇੱਥੇ ਨਾਗਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
ਅਥਾਲੇਖ੍ਯ ਨਰੋ ਨਾਗਾਨ੍ਕृष੍ਣਵਰ੍ਣਾਦਿਵਰ੍ਣਕੈਃ
ਹੁਣ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਿੱਟੇ, ਕਾਲੇ ਤੇ ਹੋਰ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਨਾਗਾਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਬਣਾਉਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪੂਜਯੇਦ੍ਗਂਧਪੁष੍ਪੈਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪਾਯਸਗੁਗ੍ਗੁਲੈਃ
ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਸੁਗੰਧ, ਫੁੱਲ, ਘਿਉਂ, ਖੀਰ ਤੇ ਗੁਗਲ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਆਸਪ੍ਤਮਾਤ੍ਕੁਲਾਤ੍ਤਸ੍ਯ ਨ ਭਯਂ ਨਾਗਤੋ ਭਵੇਤ੍
ਉਸਦੇ ਘਰਾਣੇ ਵਿਚ ਸੱਤ ਪੀੜੀਆਂ ਤੱਕ ਨਾਗਾਂ ਵਲੋਂ ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਤਰ੍ਦ੍ਧਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਪਂਚਮੀਕਲ੍ਪੇ ਭਾਦ੍ਰਪਦਿਕਨਾਗਪਞ੍ਚਮੀਵ੍ਰਤਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ ਸਪ੍ਤਤ੍ਰਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਵਿੱਖ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪਾਵੜੇ ਵਿਚ, ਪੰਜਵੀਂ ਤਾਰੀਖ ਵਾਲੇ ਭਾਦਰੋਂ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਨਾਗ ਪੰਚਮੀ ਵਰਤ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨਾ ਵਾਲਾ ਸਤੱਤੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਹੈ।