ਪੂਰ੍ਵਾਹ੍ਣੇ ਚਰਤੇ ਵਿਪ੍ਰੋ ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨੇ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਸ਼੍ਚਰੇਤ੍
ਸਵੇਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਦਿਉਂਹਲੇ ਵਿੱਚ ਛੱਤਰੀ ਚੱਲਦਾ ਹੈ।
ਆਹਾਰੋ ਵਾਯੁਪੁष੍ਪਾਣਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਂ ਵਿਦੁਰ੍ਬੁਧਾਃ ਵੈਸ਼੍ਯਾ ਮਂਡੂਕਭਕ੍ਸ਼ਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਃ ਸਰ੍ਵਾਸ਼ਿਨਸ੍ਤਥਾ ।।1.36.
ਸਿਆਣੇ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਵਾ ਤੇ ਫੁੱਲ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਵੈਸ਼ ਫੜਕਾਂ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਖਾਂ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਅਗ੍ਰਤੋ ਦਸ਼ਤੇ ਵਿਪ੍ਰਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯੋ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇਨ ਤੁ
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅੱਗੇ ਵੱਲੋਂ ਡੱਸਦਾ ਹੈ, ਛੱਤਰੀ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਡੱਸਦਾ ਹੈ।
ਮਦਕਾਲੇ ਤੁ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਪੀਡ੍ਯਮਾਨਾ ਮਹਾਵਿषਾਃ
ਜਦੋਂ ਨਸ਼ੇ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੱਡੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪੁष੍ਪਗਂਧਾਃ ਸ੍ਮृਤਾ ਵਿਪ੍ਰਾਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾਸ਼੍ਚਂਦਨਾਵਹਾਃ
ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਛੱਤਰੀਆਂ ਦੀ ਚੰਦਨ ਵਾਂਗ।
ਵਾਸਂ ਤੇषਾਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਯਥਾਵਦਨੁਪੂਰ੍ਵਸ਼ਃ ਵਸਂਤਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਃ ਸਰ੍ਪਾ ਗ੍ਰਾਮਦ੍ਵਾਰੇ ਚਤੁष੍ਪਥੇ
ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਟਿਕਾਣਿਆਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ: ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੱਪ ਪਿੰਡ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਚੌਰਾਹਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਆਰਾਮੇषੁ ਪਵਿਤ੍ਰੇषੁ ਸ਼ੁਚਿष੍ਵਾਯਤਨੇषੁ ਚ
ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ, ਤੇ ਸੁੱਧ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ।
ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨੇ ਭਸ੍ਮਸ਼ਾਲਾਸੁ ਪਲਾਲੇषੁ ਤਟੇषੁ ਚ
ਸ਼ਮਸ਼ਾਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਰਾਖ ਦੀ ਢੇਰੀਆਂ ਉੱਤੇ, ਪਰਾਲੀ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ।
ਅਵਿਵਿਕ੍ਤੇषੁ ਸ੍ਥਾਨੇषੁ ਨਿਰ੍ਜਨੇषੁ ਵਨੇषੁ ਚ
ਚੁੱਪ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਸੁੰਨੇ ਸਥਾਨਾਂ ਤੇ, ਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ।
ਸ਼੍ਵੇਤਾਸ਼੍ਚ ਕਪਿਲਾਸ਼੍ਚੈਵ ਯੇ ਸਰ੍ਪਾਸ੍ਤ੍ਵਨਲਪ੍ਰਭਾਃ
ਜੋ ਸੱਪ ਚਿੱਟੇ, ਪੀਲੇ ਜਾਂ ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦੇ ਹਨ—
ਰਕ੍ਤਵਰ੍ਣਾਃ ਸੁਵਰ੍ਣਾਭਾਃ ਪ੍ਰਵਾਲਮਣਿਸਂਨਿਭਾਃ
ਜੋ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੇ, ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਜਾਂ ਮੂੰਗੇ ਤੇ ਰਤਨ ਵਰਗੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ—
ਨਾਨਾਵਿਚਿਤ੍ਰਰਾਜੀਭਿਰਤਸੀਵਰ੍ਣਸਨ੍ਨਿਭਾਃ 1.36.
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗ ਦੀਆਂ ਧਾਰੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਜੋ ਅਤਸੀ ਦੇ ਰੰਗ ਵਰਗੇ ਹਨ—
ਕਾਕੋਦਰਨਿਭਾਃ ਕੇਚਿਦ੍ਯੇ ਚ ਅਂਜਨਸਨ੍ਨਿਭਾਃ
ਕੁਝ ਸੱਪ ਕਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਵਰਗੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਕਾਜਲ ਵਰਗੇ।
ਯਸ੍ਯ ਸਰ੍ਪੇਣ ਦष੍ਟਸ੍ਯ ਦਂਸ਼ਮਂਗੁष੍ਠਮਂਤਰਮ੍
ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸੱਪ ਨੇ ਡੱਸਿਆ ਹੋਵੇ ਤੇ ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਦੀ ਦੂਰੀ ਅੰਗੂਠੇ ਜਿੰਨੀ ਹੋਵੇ—
ਯਸ੍ਯ ਸਰ੍ਪੇਣ ਦष੍ਟਸ੍ਯ ਦਂਸ਼ਂ ਦ੍ਵ੍ਯਂਗੁਲਮਂਤਰਮ੍
ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸੱਪ ਨੇ ਡੱਸਿਆ ਹੋਵੇ ਤੇ ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਦੋ ਉਂਗਲਾਂ ਜਿੰਨੇ ਦੂਰ ਹੋਣ—
ਯਸ੍ਯ ਸਰ੍ਪੇਣ ਦष੍ਟਸ੍ਯ ਸਾਰ੍ਧਂ ਦ੍ਵ੍ਯਂਗੁਲਮzਤਰਮ੍
ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸੱਪ ਨੇ ਡੱਸਿਆ ਹੋਵੇ ਤੇ ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਦੋ ਉਂਗਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੂਰ ਹੋਣ—
ਅਨਂਤਃ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਤੇ ਪੂਰ੍ਵਂ ਵਾਮਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਤੁ ਵਾਸੁਕਿਃ
ਅਨੰਤ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਵਾਸੁਕੀ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਚਲਤੇ ਭ੍ਰਮਤੇ ਪਦ੍ਮੋ ਮਹਾਪਦ੍ਮੋ ਨਿਮਜ੍ਜਤਿ
ਪਦਮ ਚਲਦਾ ਤੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮਹਾਪਦਮ ਹੇਠਾਂ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਕੁਰੁਤੇ ਰੂਪਂ ਕੁਲਿਕਃ ਪਨ੍ਨਗੋਤ੍ਤਮਃ
ਕੁਲਿਕ, ਜੋ ਸੱਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੱਪ ਹੈ, ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ ਤਕ੍ਸ਼ਕਸ੍ਯੋਕ੍ਤਾ ਕਰ੍ਕੋਟਸ੍ਯ ਤੁ ਨੈਰ੍ऋਤੀ ਉਤ੍ਤਰਾ ਸ਼ਂਖਪਾਲਸ੍ਯ ਐਸ਼ਾਨੀ ਕਂਬਲਸ੍ਯ ਤੁ
ਦੱਖਣ ਤਕਸ਼ਕ ਦੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਕਰਕੋਟਕ ਦੀ ਹੈ; ਉੱਤਰ ਸ਼ੰਖਪਾਲ ਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਕੰਬਲ ਦਾ ਹੈ।
ਅਨਂਤਸ੍ਯ ਭਵੇਤ੍ਪਦ੍ਮਂ ਵਾਸੁਕੇਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਥੋਤ੍ਪਲਮ੍
ਅਨੰਤ ਨਾਲ ਕਮਲ ਹੈ, ਤੇ ਵਾਸੁਕੀ ਨਾਲ ਉਤਪਲ ਫੁੱਲ ਹੈ।
ਪਦ੍ਮਸ੍ਯ ਤੁ ਭਵੇਤ੍ਪਦ੍ਮਂ ਸ਼ੂਲਂ ਪਦ੍ਮੇਤਰਸ੍ਯ ਤੁ 1.36.
ਪਦਮ ਨਾਲ ਕਮਲ ਹੈ, ਤੇ ਪਦਮ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਵਾਲੇ ਨਾਲ ਸ਼ੂਲ ਹੈ।
ਅਨਂਤਕਪਿਲੌ ਵਿਪ੍ਰੌ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯੌ ਸ਼ਂਖਵਾਸੁਕੀ ਪਦ੍ਮਕਰ੍ਕੋਟਕੌ ਸ਼ੂਦ੍ਰੌ ਸਦਾ ਜ੍ਞੇਯੌ ਮਨੀषਿਭਿਃ
ਅਨੰਤ ਤੇ ਕਪਿਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਨ, ਸ਼ੰਖ ਤੇ ਵਾਸੁਕੀ ਖ਼ਤਰੀ ਹਨ; ਪਦਮ ਤੇ ਕਰਕੋਟਕ ਸ਼ੂਦਰ ਹਨ, ਇਹ ਗੱਲ ਸਿਆਣਿਆਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯਾਦ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਅਨਂਤਕੁਲਿਕੌ ਵਰ੍ਣਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸਂਭਵੌ
ਅਨੰਤ ਤੇ ਕੁਲਿਕ ਜਾਤਿ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ।
ਤਕ੍ਸ਼ਕਸ਼੍ਚ ਮਹਾਪਦ੍ਮ ਈषਤ੍ਪੀਤੌ ਬਭੂਵਤੁਃ
ਤਕਸ਼ਕ ਤੇ ਮਹਾਪਦਮ ਥੋੜ੍ਹੇ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਹੋ ਗਏ।
ਹਯਂ ਯਾਨਂ ਵृषਂ ਛਤ੍ਰਂ ਰਾਜਾਨਮਥ ਪਾਵਕਮ੍
ਘੋੜਾ, ਸਵਾਰੀ, ਬਲਦ, ਛਤਰੀ, ਰਾਜਾ ਤੇ ਅੱਗ।
ਪੂਰ੍ਣਕੁਮ੍ਭਃ ਪਤਾਕਾ ਚ ਕਾਂਚਨਂ ਮਣਯਸ੍ਤਥਾ ਏਤੇषਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਕਨ੍ਯਾ ਚੈਕਪ੍ਰਸੂਯਿਕਾ
ਭਰਿਆ ਘੜਾ, ਝੰਡਾ, ਸੋਨਾ ਤੇ ਮੋਤੀ; ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਕੋ ਮਾਂ ਤੋਂ ਜਣੀ ਕੁੜੀ।
ਚਤੁਃषष੍ਟਿਃ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਾ ਭੋਗਿਨੋ ਯੇ ਤੁ ਪਨ੍ਨਗਾਃ । ਅਦृਸ਼੍ਯਾਸ੍ਤੇषੁ षਟ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਦृਸ਼੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਨ੍ਮਹੀਚਰਾਃ
ਚੌਂਸਠ ਸੱਪ ਭੋਗੀ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਛੱਤੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹਨ, ਤੇ ਤੀਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤੁਰਦੇ ਹਨ।
ਵਿਂਸ਼ਚ੍ਚ ਸ੍ਰਗ੍ਵਿਣਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ ਸਪ੍ਤ ਮਂਡਲਿਨਸ੍ਤਥਾ । ਰਾਜੀਵਨ੍ਤੋ ਦਸ਼ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਦਰ੍ਵ੍ਯਃ षੋਡਸ਼ ਪਂਚ ਚ
ਵੀਹ ਮਾਲਾ ਪਾਏ ਹੋਏ ਹਨ, ਸੱਤ ਗੋਲ ਹਨ, ਦਸ ਕਮਲ ਵਰਗੇ ਹਨ, ਤੇ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪੰਜ ਦਰਵਿਆ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਦੁਂਦੁਭੋ ਡੁਂਡੁਭਸ਼੍ਚੈਵ ਚੇਟਭਸ਼੍ਚੇਂਦ੍ਰਵਾਹਨਃ ਏਵਮੇਵ ਤੁ ਸਰ੍ਪਾਣਾਂ ਸ਼ਤਦ੍ਵਿਨਵਤਿ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਦੁੰਦੁਭ, ਦੁੰਡੁਭ, ਚੇਟਭ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰਵਾਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੱਪਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕ ਸੌ ਨੱਬੇ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।