ਜਾਯਤੇ ਵੇਦਨਾ ਤਸ੍ਯ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਚੈਵ ਨਿਰੀਕ੍ਸ਼ਤੇ
ਉਸਨੂੰ ਦਰਦ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਉੱਤੇ ਵੱਲ ਤੱਕਦਾ ਹੈ।
ਅਰ੍ਕਮੂਲਮਪਾਮਾਰ੍ਗਂ ਪ੍ਰਿਯਂਗੁਮਿਨ੍ਦ੍ਰਵਾਰੁਣੀਮ੍ ਏਤੇਨੈਵੋਪਚਾਰੇਣ ਸੁਖੀ ਭਵਤਿ ਮਾਨਵਃ ।। 1.36.
ਅਰਕ ਦੀ ਜੜ, ਅਪਾਮਾਰਗ, ਪ੍ਰਿਯੰਗੂ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰਾਵਰੁਣੀ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਇਲਾਜ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵੈਸ਼੍ਯੇਨਾਪਿ ਹਿ ਦष੍ਟਸ੍ਯ ਸ਼ृਣੁ ਰੂਪਾਣਿ ਯਾਨਿ ਤੁ
ਹੁਣ ਸੁਣ, ਜਦੋਂ ਵੈਸ਼ ਨੂੰ ਸੱਪ ਡੰਕ ਮਾਰੇ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਲੱਛਣ ਕੀ ਹਨ।
ਮੂਰ੍ਛਾ ਚ ਪ੍ਰਬਲਾ ਯਸ੍ਯ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਨਾਭਿਨਂਦਤਿ
ਉਸਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਦੀ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਦਾ।
ਅਸ਼੍ਵਗਂਧਾ ਸਗੋਮੂਤ੍ਰਾ ਗृਹ ਧੂਮਂ ਸਗੁਗ੍ਗੁਲਮ੍
ਅਸ਼ਵਗੰਧਾ ਗੋਮੂਤਰ ਨਾਲ, ਘਰ ਦਾ ਧੂੰਆਂ ਤੇ ਗੁਗਲ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ—
ਗੋਮੂਤ੍ਰੇਣ ਸਮਾਯੁਕ੍ਤਂ ਪਾਨਂ ਨਸ੍ਯਂ ਚ ਦਾਪਯੇਤ੍
ਇਹ ਗੋਮੂਤਰ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੀਣ ਲਈ ਤੇ ਨੱਕ ਵਿਚ ਪਾਉਣ ਲਈ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੂਦ੍ਰੇਣਾਪਿ ਹਿ ਦष੍ਟਸ੍ਯ ਸ਼ृਣੁ ਤਤ੍ਤ੍ਵੇਨ ਗੌਤਮ
ਹੁਣ ਗੌਤਮ, ਜਦੋਂ ਸ਼ੂਦਰ ਨੂੰ ਸੱਪ ਡੰਕ ਮਾਰੇ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਲੱਛਣ ਸੱਚੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸੁਣ।
ਅਂਗਾਨਿ ਚੁਲੁਚੁਲਾਯਂਤੇ ਸ਼ੂਦ੍ਰਦष੍ਟਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਉਸਦੇ ਅੰਗ ਹਿਲਦੇ ਤੇ ਕੰਬਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਸ਼ੂਦਰ ਨੂੰ ਡੰਕ ਮਾਰਨ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹਨ।
ਪਦ੍ਮਂ ਚ ਲੋਧ੍ਰਕਂ ਚੈਵ ਕ੍ਸ਼ੌਦ੍ਰਂ ਪਦ੍ਮਸ੍ਯ ਕੇਸਰਮ੍
ਕੰਵਲ, ਲੋਧ, ਸ਼ਹਦ ਅਤੇ ਕੰਵਲ ਦੇ ਕੇਸਰ —
ਏਤਾਨਿ ਸਮਭਾਗਾਨਿ ਪੇषਯੇਚ੍ਛੀਤਵਾਰਿਣਾ
ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਬਰਾਬਰ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਠੰਢੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪੀਸਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪੂਰ੍ਵਾਹ੍ਣੇ ਚਰਤੇ ਵਿਪ੍ਰੋ ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨੇ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਸ਼੍ਚਰੇਤ੍
ਸਵੇਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਦਿਉਂਹਲੇ ਵਿੱਚ ਛੱਤਰੀ ਚੱਲਦਾ ਹੈ।
ਆਹਾਰੋ ਵਾਯੁਪੁष੍ਪਾਣਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਂ ਵਿਦੁਰ੍ਬੁਧਾਃ ਵੈਸ਼੍ਯਾ ਮਂਡੂਕਭਕ੍ਸ਼ਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਃ ਸਰ੍ਵਾਸ਼ਿਨਸ੍ਤਥਾ ।।1.36.
ਸਿਆਣੇ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਵਾ ਤੇ ਫੁੱਲ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਵੈਸ਼ ਫੜਕਾਂ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਖਾਂ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਅਗ੍ਰਤੋ ਦਸ਼ਤੇ ਵਿਪ੍ਰਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯੋ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇਨ ਤੁ
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅੱਗੇ ਵੱਲੋਂ ਡੱਸਦਾ ਹੈ, ਛੱਤਰੀ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਡੱਸਦਾ ਹੈ।
ਮਦਕਾਲੇ ਤੁ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਪੀਡ੍ਯਮਾਨਾ ਮਹਾਵਿषਾਃ
ਜਦੋਂ ਨਸ਼ੇ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੱਡੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪੁष੍ਪਗਂਧਾਃ ਸ੍ਮृਤਾ ਵਿਪ੍ਰਾਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾਸ਼੍ਚਂਦਨਾਵਹਾਃ
ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਛੱਤਰੀਆਂ ਦੀ ਚੰਦਨ ਵਾਂਗ।
ਵਾਸਂ ਤੇषਾਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਯਥਾਵਦਨੁਪੂਰ੍ਵਸ਼ਃ ਵਸਂਤਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਃ ਸਰ੍ਪਾ ਗ੍ਰਾਮਦ੍ਵਾਰੇ ਚਤੁष੍ਪਥੇ
ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਟਿਕਾਣਿਆਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ: ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੱਪ ਪਿੰਡ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਚੌਰਾਹਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਆਰਾਮੇषੁ ਪਵਿਤ੍ਰੇषੁ ਸ਼ੁਚਿष੍ਵਾਯਤਨੇषੁ ਚ
ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ, ਤੇ ਸੁੱਧ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ।
ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨੇ ਭਸ੍ਮਸ਼ਾਲਾਸੁ ਪਲਾਲੇषੁ ਤਟੇषੁ ਚ
ਸ਼ਮਸ਼ਾਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਰਾਖ ਦੀ ਢੇਰੀਆਂ ਉੱਤੇ, ਪਰਾਲੀ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ।
ਅਵਿਵਿਕ੍ਤੇषੁ ਸ੍ਥਾਨੇषੁ ਨਿਰ੍ਜਨੇषੁ ਵਨੇषੁ ਚ
ਚੁੱਪ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਸੁੰਨੇ ਸਥਾਨਾਂ ਤੇ, ਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ।
ਸ਼੍ਵੇਤਾਸ਼੍ਚ ਕਪਿਲਾਸ਼੍ਚੈਵ ਯੇ ਸਰ੍ਪਾਸ੍ਤ੍ਵਨਲਪ੍ਰਭਾਃ
ਜੋ ਸੱਪ ਚਿੱਟੇ, ਪੀਲੇ ਜਾਂ ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦੇ ਹਨ—
ਰਕ੍ਤਵਰ੍ਣਾਃ ਸੁਵਰ੍ਣਾਭਾਃ ਪ੍ਰਵਾਲਮਣਿਸਂਨਿਭਾਃ
ਜੋ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੇ, ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਜਾਂ ਮੂੰਗੇ ਤੇ ਰਤਨ ਵਰਗੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ—
ਨਾਨਾਵਿਚਿਤ੍ਰਰਾਜੀਭਿਰਤਸੀਵਰ੍ਣਸਨ੍ਨਿਭਾਃ 1.36.
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗ ਦੀਆਂ ਧਾਰੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਜੋ ਅਤਸੀ ਦੇ ਰੰਗ ਵਰਗੇ ਹਨ—
ਕਾਕੋਦਰਨਿਭਾਃ ਕੇਚਿਦ੍ਯੇ ਚ ਅਂਜਨਸਨ੍ਨਿਭਾਃ
ਕੁਝ ਸੱਪ ਕਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਵਰਗੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਕਾਜਲ ਵਰਗੇ।
ਯਸ੍ਯ ਸਰ੍ਪੇਣ ਦष੍ਟਸ੍ਯ ਦਂਸ਼ਮਂਗੁष੍ਠਮਂਤਰਮ੍
ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸੱਪ ਨੇ ਡੱਸਿਆ ਹੋਵੇ ਤੇ ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਦੀ ਦੂਰੀ ਅੰਗੂਠੇ ਜਿੰਨੀ ਹੋਵੇ—
ਯਸ੍ਯ ਸਰ੍ਪੇਣ ਦष੍ਟਸ੍ਯ ਦਂਸ਼ਂ ਦ੍ਵ੍ਯਂਗੁਲਮਂਤਰਮ੍
ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸੱਪ ਨੇ ਡੱਸਿਆ ਹੋਵੇ ਤੇ ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਦੋ ਉਂਗਲਾਂ ਜਿੰਨੇ ਦੂਰ ਹੋਣ—
ਯਸ੍ਯ ਸਰ੍ਪੇਣ ਦष੍ਟਸ੍ਯ ਸਾਰ੍ਧਂ ਦ੍ਵ੍ਯਂਗੁਲਮzਤਰਮ੍
ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸੱਪ ਨੇ ਡੱਸਿਆ ਹੋਵੇ ਤੇ ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਦੋ ਉਂਗਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੂਰ ਹੋਣ—
ਅਨਂਤਃ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਤੇ ਪੂਰ੍ਵਂ ਵਾਮਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਤੁ ਵਾਸੁਕਿਃ
ਅਨੰਤ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਵਾਸੁਕੀ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਚਲਤੇ ਭ੍ਰਮਤੇ ਪਦ੍ਮੋ ਮਹਾਪਦ੍ਮੋ ਨਿਮਜ੍ਜਤਿ
ਪਦਮ ਚਲਦਾ ਤੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮਹਾਪਦਮ ਹੇਠਾਂ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਕੁਰੁਤੇ ਰੂਪਂ ਕੁਲਿਕਃ ਪਨ੍ਨਗੋਤ੍ਤਮਃ
ਕੁਲਿਕ, ਜੋ ਸੱਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੱਪ ਹੈ, ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ ਤਕ੍ਸ਼ਕਸ੍ਯੋਕ੍ਤਾ ਕਰ੍ਕੋਟਸ੍ਯ ਤੁ ਨੈਰ੍ऋਤੀ ਉਤ੍ਤਰਾ ਸ਼ਂਖਪਾਲਸ੍ਯ ਐਸ਼ਾਨੀ ਕਂਬਲਸ੍ਯ ਤੁ
ਦੱਖਣ ਤਕਸ਼ਕ ਦੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਕਰਕੋਟਕ ਦੀ ਹੈ; ਉੱਤਰ ਸ਼ੰਖਪਾਲ ਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਕੰਬਲ ਦਾ ਹੈ।