ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਮੇਵ ਪ੍ਰਦਾ ਤਵ੍ਯਂ ਮृਤਸਂਜੀਵਨੌषਧਮ੍
ਇਹ ਜਾਨ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੀ ਦਵਾਈ ਤੁਰੰਤ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਤਾਰ੍ਦ੍ਧਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਪਂਚਮੀਕਲ੍ਪੇ ਧਾਤੁਗਤਵਿषਕ੍ਰਿਯਾਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ ਪਂਚਤ੍ਰਿਂਸ਼ੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਭਵਿੱਖ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪਰਵ ਵਿੱਚ, ਪੰਜਵੇਂ ਕਲਪ ਵਿੱਚ, 'ਧਾਤੂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਹਿਰ ਜਾਣ ਦੇ ਲੱਛਣ' ਨਾਮਕ ਪੈਂਤੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਇਆ।
ਕੁਮਾਰਦष੍ਟਃ ਕੀਦृਕ੍ਸ੍ਯਾਤ੍ਸੂਤਿਕਾਦਂਸ਼ਿਤਸ੍ਯ ਚ
ਜਦੋਂ ਮੁੰਡਾ ਡੱਸਿਆ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਜਣੀ ਹੋਈ ਔਰਤ ਨੂੰ ਸੱਪ ਡੱਸ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਕੀ ਲੱਛਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ?
ਰੂਪਂ ਨਪੁਂਸਕੇਨੇਹ ਵ੍ਯਂਤਰੇਣ ਚ ਕੀਦृਸ਼ਮ੍
ਇੱਥੇ ਜੋ ਨਪੁੰਸਕ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਲ-ਸੂਰਤ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜ਼ਹਿਰ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ?
ਕਸ਼੍ਯਪ ਉਵਾਚ ਅਤਃ ਪਰਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਨਾਗਾਨਾਂ ਰੂਪਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੁਣ ਮੈਂ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਤੇ ਲੱਛਣ ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਅਥ ਸਰ੍ਪੇਣ ਦष੍ਟਸ੍ਯ ਊਰ੍ਧ੍ਵ ਦृष੍ਟਿਃ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸੱਪ ਡੱਸ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਉੱਤੇ ਵੱਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕਨ੍ਯਾਦष੍ਟਸ੍ਯ ਵਾਮਾ ਸ੍ਯਾਦृष੍ਟਿਰ੍ਦ੍ਵਿਜਵਰੋਤ੍ਤਮ
ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜਦੋਂ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਸੱਪ ਡੱਸ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਖੱਬੇ ਵੱਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯਾ ਵਾਥ ਦष੍ਟਸ੍ਯ ਤਥਾ ਸ੍ਵੇਦਸ਼੍ਚ ਜਾਯਤੇ ਨਪੁਂਸਕੇਨ ਦष੍ਟਸ੍ਯ ਅਂਗਮਰ੍ਦਃ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਸੱਪ ਡੱਸ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਸੀਨਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਨਪੁੰਸਕ ਨੂੰ ਸੱਪ ਡੱਸ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਨ੍ਨਗ੍ਯਃ ਪ੍ਰਭਵੋ ਰਾਤ੍ਰੌ ਦਿਵਾ ਸਰ੍ਪੋ ਵਿषਾਧਿਕਃ
ਮਾਦਾ ਸੱਪ ਰਾਤ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਨਰ ਸੱਪ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜ਼ਹਿਰ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਂਧਕਾਰੇ ਤੁ ਦष੍ਟੋ ਯ ਉਦਕੇ ਗਹਨੇ ਵਨੇ ਦष੍ਟਰੂਪਾਣ੍ਯਜਾਨਨ੍ਵੈ ਕਥਂ ਵੈਦ੍ਯਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍
ਜੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਘਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸੱਪ ਡੱਸ ਲਵੇ, ਅਤੇ ਡੱਸ ਦੀ ਕਿਸਮ ਪਤਾ ਨਾ ਲੱਗੇ, ਤਾਂ ਵੈਦ ਕਿਵੇਂ ਇਲਾਜ ਕਰੇ?
ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਾ ਇਹ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ ਪਨ੍ਨਗਾਸ੍ਤੁ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ
ਇੱਥੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਲੋਂ ਚਾਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸੱਪਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਦਰ੍ਵੀਕਰਾ ਵਾਤਵਿषਾ ਮਂਡਲਾ ਪੈਤ੍ਤਿਕਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ 1.36.
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦਰਵੀਕਾਰ, ਵਾਤਵਿਸ਼, ਮੰਡਲਾ ਤੇ ਪੈਤਿਕਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਰਕ੍ਤਂ ਪਰੀਕ੍ਸ਼ਯੇਦੇषਾਂ ਸਰ੍ਪਾਣਾਂ ਤੁ ਪृਥਕ੍ਪृਥਕ੍
ਇਹਨਾਂ ਸੱਪਾਂ ਦਾ ਖੂਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜਾਂਚਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਰਕ੍ਤਂ ਘਨਂ ਚ ਬਹੁਸ਼ਃ ਸ਼ੋਣਿਤਂ ਮਂਡਲੀ ਕृਤਮ੍
ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਖੂਨ ਗਾੜਾ ਤੇ ਵੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਮੰਡਲਾ ਸੱਪ ਵਲੋਂ ਲਹੂ ਵਗਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਪਾ ਜ੍ਞੇਯਾਸ੍ਤੁ ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਪਂਚਮੋ ਨੋਪਲਭ੍ਯਤੇ
ਚਾਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੱਪ ਜਾਣਣ ਯੋਗ ਹਨ; ਪੰਜਵਾਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇ ਮਧੁਰਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਤਿਕ੍ਤਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਤਥੋਤ੍ਤਰੇ
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਮਿੱਠਾ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਕੁੜਵਾ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਨ ਤੁ ਦष੍ਟਸ੍ਯ ਦਾਹੋ ਗਾਤ੍ਰੇषੁ ਜਾਯਤੇ
ਜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਸੱਪ ਡੰਕ ਮਾਰੇ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸੜਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸ਼੍ਯਾਮਵਰ੍ਣਂ ਮੁਖਂ ਚ ਸ੍ਯਾਨ੍ਮਜ੍ਜਾਸ੍ਤਂਭਸ਼੍ਚ ਜਾਯਤੇ
ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਕਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹੱਡੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਕੜ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਸ਼੍ਵਗਂਧਾਪ੍ਯਪਾਮਾਰ੍ਗਃ ਸਿਂਦੁਵਾਰਂ ਸੁਰਾਮਯਮ੍ ਏਤੇਨੈਵੋਪਚਾਰੇਣ ਸੁਖੀ ਭਵਤਿ ਮਾਨਵਃ
ਅਸ਼ਵਗੰਧਾ, ਅਪਾਮਾਰਗ, ਸਿੰਦੂਵਾਰ ਤੇ ਸੁਰਾਮਯਾ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਇਲਾਜ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯੇਣ ਤੁ ਦष੍ਟਸ੍ਯ ਕਂਪੋ ਗਾਤ੍ਰੇषੁ ਜਾਯਤੇ
ਜੇ ਕਿਸੇ ਕਸ਼ਤਰੀ ਨੂੰ ਸੱਪ ਡੰਕ ਮਾਰੇ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਅੰਗ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।
ਜਾਯਤੇ ਵੇਦਨਾ ਤਸ੍ਯ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਚੈਵ ਨਿਰੀਕ੍ਸ਼ਤੇ
ਉਸਨੂੰ ਦਰਦ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਉੱਤੇ ਵੱਲ ਤੱਕਦਾ ਹੈ।
ਅਰ੍ਕਮੂਲਮਪਾਮਾਰ੍ਗਂ ਪ੍ਰਿਯਂਗੁਮਿਨ੍ਦ੍ਰਵਾਰੁਣੀਮ੍ ਏਤੇਨੈਵੋਪਚਾਰੇਣ ਸੁਖੀ ਭਵਤਿ ਮਾਨਵਃ ।। 1.36.
ਅਰਕ ਦੀ ਜੜ, ਅਪਾਮਾਰਗ, ਪ੍ਰਿਯੰਗੂ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰਾਵਰੁਣੀ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਇਲਾਜ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵੈਸ਼੍ਯੇਨਾਪਿ ਹਿ ਦष੍ਟਸ੍ਯ ਸ਼ृਣੁ ਰੂਪਾਣਿ ਯਾਨਿ ਤੁ
ਹੁਣ ਸੁਣ, ਜਦੋਂ ਵੈਸ਼ ਨੂੰ ਸੱਪ ਡੰਕ ਮਾਰੇ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਲੱਛਣ ਕੀ ਹਨ।
ਮੂਰ੍ਛਾ ਚ ਪ੍ਰਬਲਾ ਯਸ੍ਯ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਨਾਭਿਨਂਦਤਿ
ਉਸਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਦੀ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਦਾ।
ਅਸ਼੍ਵਗਂਧਾ ਸਗੋਮੂਤ੍ਰਾ ਗृਹ ਧੂਮਂ ਸਗੁਗ੍ਗੁਲਮ੍
ਅਸ਼ਵਗੰਧਾ ਗੋਮੂਤਰ ਨਾਲ, ਘਰ ਦਾ ਧੂੰਆਂ ਤੇ ਗੁਗਲ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ—
ਗੋਮੂਤ੍ਰੇਣ ਸਮਾਯੁਕ੍ਤਂ ਪਾਨਂ ਨਸ੍ਯਂ ਚ ਦਾਪਯੇਤ੍
ਇਹ ਗੋਮੂਤਰ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੀਣ ਲਈ ਤੇ ਨੱਕ ਵਿਚ ਪਾਉਣ ਲਈ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੂਦ੍ਰੇਣਾਪਿ ਹਿ ਦष੍ਟਸ੍ਯ ਸ਼ृਣੁ ਤਤ੍ਤ੍ਵੇਨ ਗੌਤਮ
ਹੁਣ ਗੌਤਮ, ਜਦੋਂ ਸ਼ੂਦਰ ਨੂੰ ਸੱਪ ਡੰਕ ਮਾਰੇ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਲੱਛਣ ਸੱਚੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸੁਣ।
ਅਂਗਾਨਿ ਚੁਲੁਚੁਲਾਯਂਤੇ ਸ਼ੂਦ੍ਰਦष੍ਟਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਉਸਦੇ ਅੰਗ ਹਿਲਦੇ ਤੇ ਕੰਬਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਸ਼ੂਦਰ ਨੂੰ ਡੰਕ ਮਾਰਨ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹਨ।
ਪਦ੍ਮਂ ਚ ਲੋਧ੍ਰਕਂ ਚੈਵ ਕ੍ਸ਼ੌਦ੍ਰਂ ਪਦ੍ਮਸ੍ਯ ਕੇਸਰਮ੍
ਕੰਵਲ, ਲੋਧ, ਸ਼ਹਦ ਅਤੇ ਕੰਵਲ ਦੇ ਕੇਸਰ —
ਏਤਾਨਿ ਸਮਭਾਗਾਨਿ ਪੇषਯੇਚ੍ਛੀਤਵਾਰਿਣਾ
ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਬਰਾਬਰ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਠੰਢੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪੀਸਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ।