ਤਤਃ ਪ੍ਰਣਸ਼੍ਯਤੇ ਦੁਃਖਂ ਤਤਃ ਸਂਪਦ੍ਯਤੇ ਸੁਖਮ੍
ਫਿਰ ਸਾਰਾ ਦੁੱਖ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸੁਖ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਜ੍ਜਾਸ੍ਥਾਨਂ ਤਤੋ ਗਤ੍ਵਾ ਮਰ੍ਮਸ੍ਥਾਨਂ ਪ੍ਰਧਾਵਤਿ 1.35.
ਮੱਜ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਜ਼ਹਰ ਮਰਮ ਥਾਵਾਂ ਵੱਲ ਦੌੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਿਸ਼੍ਚੇष੍ਟਃ ਪਤਤੇ ਭੂਮੌ ਕਰ੍ਣਾਭ੍ਯਾਂ ਬਧਿਰੋ ਭਵੇਤ੍
ਜਦੋਂ ਉਹ ਬਿਲਕੁਲ ਹਿਲਦਾ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ; ਕੰਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਬੇਹਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦਂਡੇਨ ਹਨ੍ਯਮਾਨਸ੍ਯ ਦਂਡਰਾਜੀ ਨ ਜਾਯਤੇ
ਲੱਕੜੀ ਨਾਲ ਮਾਰਨ 'ਤੇ ਵੀ, ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ।
ਕੇਸ਼ੇषੁ ਲੁਚ੍ਯਮਾਨੇषੁ ਨੈਵ ਕੇਸ਼ਾਨ੍ਪ੍ਰਵੇਦਤੇ ਸ਼ਿਥਿਲਾਨਿ ਭਵਂਤੀਹ ਸ ਗਤਾਸੁਰਿਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤਿਃ
ਵਾਲ ਖਿੱਚਣ 'ਤੇ ਵੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਅਹਿਸਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਇੱਥੇ ਵਾਲ ਢੀਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਮਰੇ ਹੋਏ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਏਤਾਨਿ ਯਸ੍ਯ ਰੂਪਾਣਿ ਵਿਪਰੀਤਾਨਿ ਗੌਤਮ
ਹੇ ਗੌਤਮ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਲੱਛਣ ਉਲਟ ਹੋਣ, ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ—
ਵੈਦ੍ਯਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਨ ਪਸ਼੍ਯਂਤਿ ਯੇ ਭਵਂਤਿ ਕੁਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਿਤਾਃ
ਜੋ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖੇ ਹੋਏ ਵੈਦ ਹਨ, ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਚਿਕਿਤ्सा ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
ਤਸ੍ਯਾਗਦਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸ੍ਵਯਂ ਰੁਦ੍ਰੇਣ ਭਾषਿਤਮ੍
ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਦਵਾਈ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਸਵੈ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਕਹੀ ਸੀ।
ਕੁਂਕੁਮਂ ਤਗਰਂ ਕੁष੍ਠਂ ਕਾਸਮਰ੍ਦਤ੍ਵਚਂ ਤਥਾ
ਕੁੰਕੁਮ, ਤਗਰ, ਕੁਸ਼ਠ ਅਤੇ ਕਾਸਮਰਦ ਦੀ ਛਾਲ—
ਏਤਾਨਿ ਸਮਭਾਗਾਨਿ ਗੋਮੂਤ੍ਰੇਣ ਤੁ ਪੇषਯੇਤ੍ ਕਾਲਾਹਿਨਾਪਿ ਦष੍ਟੇਨ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਂ ਭਵਤਿ ਨਿਰ੍ਵਿषਃ
ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਗਾਂ ਦੇ ਮੂਤ ਨਾਲ ਪੀਸੋ; ਕਾਲੀ ਸੱਪ ਦੀ ਡੱਸ ਤੋਂ ਵੀ, ਇਹ ਜਲਦੀ ਜ਼ਹਿਰ ਮੁਕਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਮੇਵ ਪ੍ਰਦਾ ਤਵ੍ਯਂ ਮृਤਸਂਜੀਵਨੌषਧਮ੍
ਇਹ ਜਾਨ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੀ ਦਵਾਈ ਤੁਰੰਤ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਤਾਰ੍ਦ੍ਧਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਪਂਚਮੀਕਲ੍ਪੇ ਧਾਤੁਗਤਵਿषਕ੍ਰਿਯਾਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ ਪਂਚਤ੍ਰਿਂਸ਼ੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਭਵਿੱਖ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪਰਵ ਵਿੱਚ, ਪੰਜਵੇਂ ਕਲਪ ਵਿੱਚ, 'ਧਾਤੂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਹਿਰ ਜਾਣ ਦੇ ਲੱਛਣ' ਨਾਮਕ ਪੈਂਤੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਇਆ।
ਕੁਮਾਰਦष੍ਟਃ ਕੀਦृਕ੍ਸ੍ਯਾਤ੍ਸੂਤਿਕਾਦਂਸ਼ਿਤਸ੍ਯ ਚ
ਜਦੋਂ ਮੁੰਡਾ ਡੱਸਿਆ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਜਣੀ ਹੋਈ ਔਰਤ ਨੂੰ ਸੱਪ ਡੱਸ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਕੀ ਲੱਛਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ?
ਰੂਪਂ ਨਪੁਂਸਕੇਨੇਹ ਵ੍ਯਂਤਰੇਣ ਚ ਕੀਦृਸ਼ਮ੍
ਇੱਥੇ ਜੋ ਨਪੁੰਸਕ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਲ-ਸੂਰਤ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜ਼ਹਿਰ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ?
ਕਸ਼੍ਯਪ ਉਵਾਚ ਅਤਃ ਪਰਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਨਾਗਾਨਾਂ ਰੂਪਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੁਣ ਮੈਂ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਤੇ ਲੱਛਣ ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਅਥ ਸਰ੍ਪੇਣ ਦष੍ਟਸ੍ਯ ਊਰ੍ਧ੍ਵ ਦृष੍ਟਿਃ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸੱਪ ਡੱਸ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਉੱਤੇ ਵੱਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕਨ੍ਯਾਦष੍ਟਸ੍ਯ ਵਾਮਾ ਸ੍ਯਾਦृष੍ਟਿਰ੍ਦ੍ਵਿਜਵਰੋਤ੍ਤਮ
ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜਦੋਂ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਸੱਪ ਡੱਸ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਖੱਬੇ ਵੱਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯਾ ਵਾਥ ਦष੍ਟਸ੍ਯ ਤਥਾ ਸ੍ਵੇਦਸ਼੍ਚ ਜਾਯਤੇ ਨਪੁਂਸਕੇਨ ਦष੍ਟਸ੍ਯ ਅਂਗਮਰ੍ਦਃ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਸੱਪ ਡੱਸ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਸੀਨਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਨਪੁੰਸਕ ਨੂੰ ਸੱਪ ਡੱਸ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਨ੍ਨਗ੍ਯਃ ਪ੍ਰਭਵੋ ਰਾਤ੍ਰੌ ਦਿਵਾ ਸਰ੍ਪੋ ਵਿषਾਧਿਕਃ
ਮਾਦਾ ਸੱਪ ਰਾਤ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਨਰ ਸੱਪ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜ਼ਹਿਰ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਂਧਕਾਰੇ ਤੁ ਦष੍ਟੋ ਯ ਉਦਕੇ ਗਹਨੇ ਵਨੇ ਦष੍ਟਰੂਪਾਣ੍ਯਜਾਨਨ੍ਵੈ ਕਥਂ ਵੈਦ੍ਯਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍
ਜੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਘਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸੱਪ ਡੱਸ ਲਵੇ, ਅਤੇ ਡੱਸ ਦੀ ਕਿਸਮ ਪਤਾ ਨਾ ਲੱਗੇ, ਤਾਂ ਵੈਦ ਕਿਵੇਂ ਇਲਾਜ ਕਰੇ?
ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਾ ਇਹ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ ਪਨ੍ਨਗਾਸ੍ਤੁ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ
ਇੱਥੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਲੋਂ ਚਾਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸੱਪਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਦਰ੍ਵੀਕਰਾ ਵਾਤਵਿषਾ ਮਂਡਲਾ ਪੈਤ੍ਤਿਕਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ 1.36.
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦਰਵੀਕਾਰ, ਵਾਤਵਿਸ਼, ਮੰਡਲਾ ਤੇ ਪੈਤਿਕਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਰਕ੍ਤਂ ਪਰੀਕ੍ਸ਼ਯੇਦੇषਾਂ ਸਰ੍ਪਾਣਾਂ ਤੁ ਪृਥਕ੍ਪृਥਕ੍
ਇਹਨਾਂ ਸੱਪਾਂ ਦਾ ਖੂਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜਾਂਚਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਰਕ੍ਤਂ ਘਨਂ ਚ ਬਹੁਸ਼ਃ ਸ਼ੋਣਿਤਂ ਮਂਡਲੀ ਕृਤਮ੍
ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਖੂਨ ਗਾੜਾ ਤੇ ਵੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਮੰਡਲਾ ਸੱਪ ਵਲੋਂ ਲਹੂ ਵਗਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਪਾ ਜ੍ਞੇਯਾਸ੍ਤੁ ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਪਂਚਮੋ ਨੋਪਲਭ੍ਯਤੇ
ਚਾਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੱਪ ਜਾਣਣ ਯੋਗ ਹਨ; ਪੰਜਵਾਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇ ਮਧੁਰਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਤਿਕ੍ਤਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਤਥੋਤ੍ਤਰੇ
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਮਿੱਠਾ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਕੁੜਵਾ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਨ ਤੁ ਦष੍ਟਸ੍ਯ ਦਾਹੋ ਗਾਤ੍ਰੇषੁ ਜਾਯਤੇ
ਜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਸੱਪ ਡੰਕ ਮਾਰੇ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸੜਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸ਼੍ਯਾਮਵਰ੍ਣਂ ਮੁਖਂ ਚ ਸ੍ਯਾਨ੍ਮਜ੍ਜਾਸ੍ਤਂਭਸ਼੍ਚ ਜਾਯਤੇ
ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਕਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹੱਡੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਕੜ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਸ਼੍ਵਗਂਧਾਪ੍ਯਪਾਮਾਰ੍ਗਃ ਸਿਂਦੁਵਾਰਂ ਸੁਰਾਮਯਮ੍ ਏਤੇਨੈਵੋਪਚਾਰੇਣ ਸੁਖੀ ਭਵਤਿ ਮਾਨਵਃ
ਅਸ਼ਵਗੰਧਾ, ਅਪਾਮਾਰਗ, ਸਿੰਦੂਵਾਰ ਤੇ ਸੁਰਾਮਯਾ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਇਲਾਜ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯੇਣ ਤੁ ਦष੍ਟਸ੍ਯ ਕਂਪੋ ਗਾਤ੍ਰੇषੁ ਜਾਯਤੇ
ਜੇ ਕਿਸੇ ਕਸ਼ਤਰੀ ਨੂੰ ਸੱਪ ਡੰਕ ਮਾਰੇ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਅੰਗ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।